1
00:00:01,040 --> 00:00:03,040
Người trai làng phù ủng

2
00:00:03,680 --> 00:00:07,780
Trong lịch sử Việt Nam, có những con người sinh ra không ở nơi cung vàng điện ngọc,

3
00:00:07,860 --> 00:00:11,040
không có sẵn tước vị, không được trải thảm bước vào quyền lực.

4
00:00:12,020 --> 00:00:16,300
Họ đi lên từ ruộng đồng, từ làng quê, từ những ngày nghèo khó và lặng lẽ.

5
00:00:16,840 --> 00:00:18,720
Nhưng khi thời thế gọi tên, họ đứng dậy,

6
00:00:18,880 --> 00:00:22,100
cầm lấy vận mệnh của mình, rồi trở thành một phần của vận mệnh đất nước.

7
00:00:23,140 --> 00:00:24,980
Phạm Ngũ Lão là một con người như thế.

8
00:00:25,800 --> 00:00:29,100
Ông sinh năm 1255, quê ở làng Phù Ủng, huyện Đường Hào,

9
00:00:29,100 --> 00:00:30,100
nay thuộc tỉnh Hưng Yên.

10
00:00:31,120 --> 00:00:34,840
Đó là vùng đất đồng bằng Bắc Bộ, nơi những con đường làng chạy qua ruộng lúa,

11
00:00:35,020 --> 00:00:36,780
nơi người dân quen với nếp sống cần cù,

12
00:00:36,940 --> 00:00:37,900
chịu thương chịu khó.

13
00:00:38,940 --> 00:00:41,620
Không phải kinh thành Thăng Long, không phải phủ đệ vương hầu,

14
00:00:41,760 --> 00:00:46,100
mà chính một làng quê bình dị ấy đã sinh ra một danh tướng lừng lẫy của triều Trần.

15
00:00:47,060 --> 00:00:49,620
Tương truyền, thuở trẻ Phạm Ngũ Lão là người có chí lớn,

16
00:00:49,620 --> 00:00:53,400
ham đọc sách, giỏi võ nghệ, thường nuôi mộng giúp đời.

17
00:00:53,620 --> 00:00:55,300
Gia cảnh của ông không thuộc hàng quyền quý.

18
00:00:56,260 --> 00:01:00,400
Trong ký ức dân gian, hình ảnh nổi tiếng nhất về tuổi trẻ Phạm Ngũ Lão là cảnh

19
00:01:00,400 --> 00:01:03,780
ông ngồi đan sọt bên đường, nhưng tâm trí lại đang chìm trong suy nghĩ về việc

20
00:01:03,780 --> 00:01:04,480
nước.

21
00:01:05,280 --> 00:01:08,300
Một ngày kia, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đi qua làng Phù Ủng.

22
00:01:09,480 --> 00:01:11,720
Quân lính dẹp đường, người dân tránh sang hai bên.

23
00:01:12,920 --> 00:01:15,420
Nhưng giữa đường, có một chàng trai vẫn ngồi yên đan sọt,

24
00:01:15,600 --> 00:01:17,660
không hề hay biết đoàn quân đang đến gần.

25
00:01:18,460 --> 00:01:20,860
Quân lính lấy giáo đâm vào đùi để nhắc ông tránh đường,

26
00:01:21,080 --> 00:01:23,420
máu chảy ra, vậy mà ông vẫn như không cảm thấy đau.

27
00:01:24,380 --> 00:01:26,180
Câu chuyện ấy mang màu sắc truyền tụng,

28
00:01:26,200 --> 00:01:29,620
nhưng nó nói lên một điều mà người đời sau luôn nhớ:

29
00:01:29,900 --> 00:01:32,720
Phạm Ngũ Lão là người có tâm trí khác thường.

30
00:01:33,260 --> 00:01:35,280
Khi đã nghĩ đến đại sự, ông quên cả thân mình.

31
00:01:36,160 --> 00:01:38,420
Trần Quốc Tuấn thấy lạ, cho gọi chàng trai đến hỏi.

32
00:01:39,220 --> 00:01:43,420
Qua đối đáp, Hưng Đạo Vương nhận ra đây không phải một người tầm thường.

33
00:01:44,020 --> 00:01:47,000
Trong dáng vẻ quê mùa ấy là khí phách của bậc đại tướng.

34
00:01:47,520 --> 00:01:50,780
Từ cuộc gặp ấy, Phạm Ngũ Lão được đưa vào quân đội nhà Trần,

35
00:01:50,780 --> 00:01:54,240
rồi dần trở thành một trong những tướng lĩnh xuất sắc nhất dưới trướng Hưng Đạo

36
00:01:54,240 --> 00:01:54,940
Vương.

37
00:01:55,960 --> 00:01:58,920
Nếu câu chuyện đan sọt là cánh cửa mở vào cuộc đời Phạm Ngũ Lão,

38
00:01:59,280 --> 00:02:02,740
thì chiến tranh chống Nguyên Mông chính là nơi ông chứng minh giá trị thật sự của

39
00:02:02,740 --> 00:02:03,440
mình.

40
00:02:05,250 --> 00:02:06,410
Thời đại của sóng gió

41
00:02:07,850 --> 00:02:10,410
Phạm Ngũ Lão trưởng thành trong một thời đại dữ dội.

42
00:02:11,330 --> 00:02:14,410
Thế kỷ mười ba, vó ngựa Mông Cổ làm rung chuyển cả lục địa Á — Âu.

43
00:02:15,470 --> 00:02:19,210
Từ thảo nguyên phương Bắc, đế quốc Mông Cổ và sau đó là nhà Nguyên dưới quyền Hốt

44
00:02:19,210 --> 00:02:21,710
Tất Liệt mở rộng thế lực khắp nơi.

45
00:02:21,990 --> 00:02:22,190
Nhiều vương quốc lớn bị nghiền nát.

46
00:02:22,210 --> 00:02:25,330
Nhiều thành trì tưởng như bất khả xâm phạm cũng sụp đổ.

47
00:02:25,730 --> 00:02:28,590
Bóng đen chiến tranh trùm lên nhiều vùng đất.

48
00:02:29,030 --> 00:02:31,010
Đại Việt khi ấy là một quốc gia không lớn,

49
00:02:31,010 --> 00:02:33,410
nhưng có truyền thống độc lập mạnh mẽ.

50
00:02:33,620 --> 00:02:36,290
Triều Trần vừa xây dựng được một nền chính trị vững vàng,

51
00:02:36,407 --> 00:02:37,810
quân đội có tổ chức, quý tộc tôn thất nhiều người giỏi võ lược,

52
00:02:37,830 --> 00:02:41,090
dân chúng quen với đời sống nông nghiệp nhưng cũng sẵn sàng đứng lên khi đất nước

53
00:02:41,090 --> 00:02:41,790
lâm nguy.

54
00:02:42,270 --> 00:02:47,030
Trước thời Phạm Ngũ Lão, năm 1258, quân Mông Cổ đã từng xâm lược Đại Việt lần thứ

55
00:02:47,030 --> 00:02:47,730
nhất.

56
00:02:48,750 --> 00:02:52,030
Quân dân nhà Trần dưới thời vua Trần Thái Tông đã đánh bại cuộc tiến công ấy,

57
00:02:52,310 --> 00:02:53,130
buộc địch phải rút lui.

58
00:02:53,285 --> 00:02:54,350
Nhưng đó chưa phải là kết thúc.

59
00:02:54,370 --> 00:02:56,630
Khi nhà Nguyên hoàn tất việc chinh phục Nam Tống,

60
00:02:56,750 --> 00:02:57,950
họ quay mắt xuống phương Nam.

61
00:02:59,010 --> 00:03:02,250
Đại Việt trở thành mục tiêu trong tham vọng kiểm soát khu vực.

62
00:03:02,670 --> 00:03:05,410
Năm 1285, cuộc xâm lược lớn lần thứ hai nổ ra.

63
00:03:06,470 --> 00:03:08,670
Quân Nguyên kéo vào Đại Việt với lực lượng hùng hậu,

64
00:03:08,670 --> 00:03:12,610
do các tướng như Thoát Hoan, Toa Đô, Ô Mã Nhi chỉ huy.

65
00:03:12,667 --> 00:03:12,873
Sức ép cực lớn.

66
00:03:12,893 --> 00:03:15,850
Triều đình nhà Trần phải đối mặt với một trong những thử thách sinh tử nhất lịch

67
00:03:15,850 --> 00:03:16,550
sử.

68
00:03:17,190 --> 00:03:19,490
Đó là thời điểm tên tuổi Phạm Ngũ Lão sáng lên.

69
00:03:20,390 --> 00:03:23,890
Ông không đứng riêng một mình, mà là một phần của hệ thống tướng lĩnh kiệt xuất

70
00:03:23,890 --> 00:03:26,750
dưới sự chỉ huy của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn.

71
00:03:26,990 --> 00:03:28,770
Cùng với các tướng như Trần Quang Khải,

72
00:03:28,790 --> 00:03:31,170
Trần Nhật Duật, Trần Khánh Dư và nhiều danh tướng khác,

73
00:03:31,170 --> 00:03:32,410
Phạm Ngũ Lão góp phần vào cuộc chiến tranh vệ quốc mà mỗi bước lùi,

74
00:03:32,430 --> 00:03:35,170
mỗi trận đánh, mỗi cuộc phản công đều gắn với vận mệnh Đại Việt.

75
00:03:36,630 --> 00:03:37,590
Hào khí đông a

76
00:03:39,520 --> 00:03:42,420
Để hiểu Phạm Ngũ Lão, phải hiểu hào khí Đông A của thời Trần.

77
00:03:43,920 --> 00:03:48,420
Chữ “Trần” trong lối chiết tự được đọc thành “Đông A”. Hào khí Đông A là tinh thần

78
00:03:48,420 --> 00:03:50,220
của một triều đại vừa có kỷ luật quân sự,

79
00:03:50,500 --> 00:03:54,120
vừa có ý chí độc lập mãnh liệt, vừa biết đặt lợi ích quốc gia lên trên lợi ích

80
00:03:54,120 --> 00:03:56,220
riêng của từng dòng họ, từng phe nhóm.

81
00:03:57,040 --> 00:03:59,260
Trong cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông,

82
00:03:59,780 --> 00:04:01,100
triều Trần có những khoảnh khắc rất đáng nhớ.

83
00:04:02,060 --> 00:04:04,100
Hội nghị Bình Than bàn kế chống giặc.

84
00:04:05,320 --> 00:04:07,920
Hội nghị Diên Hồng hỏi ý các bô lão nên hòa hay nên đánh,

85
00:04:07,920 --> 00:04:11,280
và tiếng “đánh” vang lên như lời thề của cả dân tộc.

86
00:04:11,500 --> 00:04:14,020
Hưng Đạo Vương viết Hịch tướng sĩ, đánh vào danh dự,

87
00:04:14,280 --> 00:04:17,300
lòng trung nghĩa và nỗi nhục mất nước của quân sĩ.

88
00:04:17,800 --> 00:04:20,100
Những sự kiện ấy không chỉ là nghi lễ chính trị.

89
00:04:21,320 --> 00:04:23,340
Chúng tạo nên tinh thần chung cho cả nước:

90
00:04:24,600 --> 00:04:28,260
vua tôi cùng lòng, tướng sĩ cùng chí, dân chúng cùng chịu gian khổ để giữ lấy non

91
00:04:28,260 --> 00:04:29,380
sông.

92
00:04:29,920 --> 00:04:32,420
Phạm Ngũ Lão sống và chiến đấu trong bầu không khí ấy.

93
00:04:33,720 --> 00:04:35,540
Ông không chỉ là người cầm giáo nơi trận mạc.

94
00:04:36,780 --> 00:04:39,400
Ông còn là người mang trong mình lý tưởng của cả một thế hệ:

95
00:04:40,760 --> 00:04:43,820
làm trai sinh ra trong trời đất thì phải trả nợ núi sông.

96
00:04:44,360 --> 00:04:47,300
Tinh thần ấy được thể hiện rõ trong bài thơ “Thuật hoài” nổi tiếng thường được

97
00:04:47,300 --> 00:04:48,000
gắn với ông:

98
00:04:49,040 --> 00:04:53,380
Hoành sóc giang sơn kháp kỷ thu, Tam quân tỳ hổ khí thôn ngưu.

99
00:04:54,320 --> 00:04:59,860
Nam nhi vị liễu công danh trái, Tu thính nhân gian thuyết Vũ hầu.

100
00:04:59,940 --> 00:05:00,180
Nghĩa là:

101
00:05:00,200 --> 00:05:02,200
cầm ngang ngọn giáo giữ non sông đã mấy thu;

102
00:05:02,200 --> 00:05:04,860
ba quân như hổ báo, khí thế nuốt trôi sao Ngưu;

103
00:05:04,860 --> 00:05:06,640
làm trai chưa trả xong nợ công danh;

104
00:05:06,780 --> 00:05:08,300
luống thẹn khi nghe người đời kể chuyện Vũ hầu.

105
00:05:08,320 --> 00:05:11,680
Bài thơ chỉ bốn câu, nhưng mở ra cả một chân trời tinh thần.

106
00:05:12,220 --> 00:05:14,100
Ở đó có người võ tướng cầm giáo giữa đất nước,

107
00:05:14,420 --> 00:05:18,140
có ba quân hừng hực khí thế, có nỗi thẹn của kẻ sĩ trước tấm gương Gia Cát Lượng.

108
00:05:18,265 --> 00:05:19,120
Đó không phải nỗi thẹn nhỏ bé.

109
00:05:19,140 --> 00:05:23,040
Đó là nỗi thẹn của người có chí lớn, luôn cảm thấy mình còn phải làm nhiều hơn

110
00:05:23,040 --> 00:05:23,840
nữa cho đất nước.

111
00:05:24,440 --> 00:05:28,860
Với Phạm Ngũ Lão, công danh không phải là chức tước để khoe khoang.

112
00:05:29,120 --> 00:05:31,240
Công danh là món nợ với non sông.

113
00:05:32,770 --> 00:05:34,650
Những ngày đen tối năm 1285

114
00:05:36,230 --> 00:05:39,050
Khi quân Nguyên tràn vào Đại Việt năm 1285,

115
00:05:39,250 --> 00:05:41,250
tình hình ban đầu vô cùng nguy hiểm.

116
00:05:41,810 --> 00:05:45,690
Thế giặc mạnh, quân số đông, nhiều mũi tiến công phối hợp.

117
00:05:45,970 --> 00:05:48,150
Thoát Hoan từ phía Bắc đánh xuống.

118
00:05:48,770 --> 00:05:51,610
Toa Đô từ phía Nam đánh lên sau khi tiến qua Chiêm Thành.

119
00:05:51,768 --> 00:05:53,012
Đại Việt bị kẹp giữa hai gọng quân.

120
00:05:53,032 --> 00:05:54,630
Triều đình nhà Trần phải rút khỏi Thăng Long,

121
00:05:54,930 --> 00:05:57,310
thực hiện kế sách tránh chỗ mạnh, bảo toàn lực lượng,

122
00:05:57,570 --> 00:05:58,690
chờ thời cơ phản công.

123
00:05:59,550 --> 00:06:00,650
Đối với người dân, những ngày ấy chắc hẳn là những ngày đầy lo lắng.

124
00:06:00,670 --> 00:06:01,530
Kinh thành bỏ trống.

125
00:06:01,550 --> 00:06:02,630
Vua tôi rút lui.

126
00:06:03,410 --> 00:06:04,230
Quân giặc vào Thăng Long.

127
00:06:04,250 --> 00:06:05,680
Tin tức thất thủ lan đi.

128
00:06:06,010 --> 00:06:08,930
Nhưng đằng sau sự rút lui ấy không phải là đầu hàng.

129
00:06:09,350 --> 00:06:12,970
Đó là chiến lược của Trần Quốc Tuấn và triều đình nhà Trần:

130
00:06:13,090 --> 00:06:15,790
lấy không gian đổi thời gian, làm cho quân địch mệt mỏi,

131
00:06:16,010 --> 00:06:19,390
kéo dài đường tiếp tế, rồi đánh vào lúc chúng suy yếu.

132
00:06:19,650 --> 00:06:22,630
Phạm Ngũ Lão là một trong những tướng lĩnh tham gia vào quá trình ấy.

133
00:06:23,650 --> 00:06:26,530
Sử sách không ghi lại từng chi tiết nhỏ về mọi trận ông chỉ huy,

134
00:06:26,850 --> 00:06:29,910
nhưng tên tuổi ông gắn với những chiến công quan trọng trong cả hai cuộc kháng

135
00:06:29,910 --> 00:06:33,200
chiến năm 1285 và 1288.

136
00:06:34,270 --> 00:06:36,370
Ông thuộc nhóm võ tướng được Hưng Đạo Vương tin dùng,

137
00:06:36,730 --> 00:06:38,950
và điều đó tự nó đã nói lên tài năng của ông.

138
00:06:39,770 --> 00:06:43,130
Trong chiến tranh, có những người nổi bật bằng một trận đánh duy nhất.

139
00:06:44,290 --> 00:06:46,950
Nhưng cũng có những người nổi bật bằng sự bền bỉ,

140
00:06:47,010 --> 00:06:48,990
bằng việc luôn có mặt ở những nơi hiểm yếu,

141
00:06:49,190 --> 00:06:51,070
luôn hoàn thành nhiệm vụ được giao.

142
00:06:51,530 --> 00:06:52,910
Phạm Ngũ Lão thuộc kiểu thứ hai:

143
00:06:52,910 --> 00:06:54,690
chắc chắn, gan dạ, kỷ luật và đáng tin.

144
00:06:55,630 --> 00:06:57,910
Khi quân Nguyên tưởng rằng Đại Việt đã suy sụp,

145
00:06:57,970 --> 00:07:00,550
thì chính là lúc thế trận kháng chiến bắt đầu chuyển mình.

146
00:07:01,640 --> 00:07:02,930
Phản công

147
00:07:03,820 --> 00:07:09,030
Mùa hè năm 1285, quân Trần mở cuộc phản công lớn.

148
00:07:09,270 --> 00:07:12,730
Những trận Hàm Tử, Chương Dương, Tây Kết vang lên như tiếng trống lật ngược cục

149
00:07:12,730 --> 00:07:13,550
diện.

150
00:07:13,550 --> 00:07:16,370
Trần Nhật Duật lập công ở Hàm Tử.

151
00:07:17,270 --> 00:07:20,150
Trần Quang Khải góp công lớn ở Chương Dương.

152
00:07:20,450 --> 00:07:23,350
Toa Đô bị đánh bại và tử trận ở Tây Kết.

153
00:07:23,610 --> 00:07:26,610
Quân Nguyên từ thế chủ động tiến công rơi vào thế bị động tháo chạy.

154
00:07:27,950 --> 00:07:30,950
Trong toàn bộ cục diện ấy, các cánh quân Trần phải phối hợp chặt chẽ,

155
00:07:31,130 --> 00:07:33,610
vừa đánh trên sông, vừa đánh trên bộ, vừa truy kích,

156
00:07:33,790 --> 00:07:34,550
vừa chặn đường rút.

157
00:07:35,890 --> 00:07:39,690
Phạm Ngũ Lão là một trong những tướng lĩnh tham gia vào các hoạt động quân sự ấy,

158
00:07:39,890 --> 00:07:40,950
góp phần vào thắng lợi chung.

159
00:07:41,830 --> 00:07:44,950
Có thể hình dung chiến trường Đại Việt những ngày phản công:

160
00:07:46,590 --> 00:07:49,260
sông nước đỏ ánh lửa, thuyền chiến lao đi trong tiếng trống,

161
00:07:49,350 --> 00:07:53,270
quân sĩ từ những vùng quê từng bị giặc giày xéo nay vùng lên đánh trả.

162
00:07:53,770 --> 00:07:56,650
Những đạo quân Nguyên từng kiêu hãnh bỗng lâm vào cảnh thiếu lương,

163
00:07:56,650 --> 00:07:58,970
mệt mỏi, bị phục kích, bị truy đuổi không ngừng.

164
00:08:00,270 --> 00:08:02,950
Chiến thắng năm 1285 không đến từ một phép màu.

165
00:08:04,310 --> 00:08:06,370
Nó đến từ sự chuẩn bị, từ ý chí chịu đựng,

166
00:08:06,470 --> 00:08:08,570
từ chiến lược đúng đắn và từ máu của rất nhiều người.

167
00:08:09,390 --> 00:08:11,830
Trong đó có những tướng lĩnh như Phạm Ngũ Lão,

168
00:08:12,270 --> 00:08:15,610
những người không chỉ cầm quân đánh trận mà còn giữ vững tinh thần cho quân sĩ

169
00:08:15,610 --> 00:08:16,670
trong những giờ phút hiểm nghèo.

170
00:08:17,730 --> 00:08:18,630
Cuối cùng, quân Nguyên thất bại.

171
00:08:18,650 --> 00:08:21,570
Thoát Hoan phải chui vào ống đồng để quân lính kéo chạy về nước,

172
00:08:21,584 --> 00:08:21,784
một hình ảnh được sử cũ ghi lại như biểu tượng của sự nhục nhã.

173
00:08:21,804 --> 00:08:22,570
Đại Việt đứng vững.

174
00:08:23,930 --> 00:08:26,050
Nhưng nhà Nguyên chưa từ bỏ tham vọng.

175
00:08:26,923 --> 00:08:30,390
Trước cơn bão lần thứ ba

176
00:08:30,850 --> 00:08:33,950
Sau thất bại năm 1285, Hốt Tất Liệt không cam lòng.

177
00:08:35,270 --> 00:08:36,950
Nhà Nguyên chuẩn bị một cuộc xâm lược mới,

178
00:08:36,950 --> 00:08:37,770
lớn và kỹ hơn.

179
00:08:39,330 --> 00:08:41,570
Năm 1287, quân Nguyên lại kéo sang Đại Việt.

180
00:08:42,730 --> 00:08:44,970
Lần này, họ chú trọng cả đường bộ lẫn đường thủy,

181
00:08:45,110 --> 00:08:48,250
đặc biệt có đoàn thuyền lương để nuôi quân lâu dài.

182
00:08:48,810 --> 00:08:51,150
Nhà Trần hiểu rằng nếu để quân Nguyên có đủ lương thực,

183
00:08:51,390 --> 00:08:54,550
chúng có thể đóng lâu, đánh lâu, gây nguy hiểm lớn hơn.

184
00:08:55,070 --> 00:08:58,170
Vì vậy, việc đánh vào hậu cần của giặc trở thành nhiệm vụ then chốt.

185
00:08:59,230 --> 00:09:04,150
Trần Khánh Dư lập công lớn khi đánh đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ ở Vân Đồn.

186
00:09:04,350 --> 00:09:06,770
Đòn đánh ấy khiến quân Nguyên rơi vào cảnh thiếu lương.

187
00:09:07,420 --> 00:09:10,770
Một đạo quân dù mạnh đến đâu, nếu đói, mệt và bị cô lập,

188
00:09:10,770 --> 00:09:12,990
cũng sẽ mất dần sức chiến đấu.

189
00:09:13,030 --> 00:09:18,070
Trong thế trận ấy, Phạm Ngũ Lão tiếp tục là một tướng quan trọng của triều Trần.

190
00:09:18,430 --> 00:09:20,530
Ông được giao chỉ huy quân, tham gia đánh chặn,

191
00:09:20,650 --> 00:09:23,110
truy kích, giữ các vị trí trọng yếu.

192
00:09:23,510 --> 00:09:26,790
Sử liệu cho biết ông lập nhiều chiến công trong kháng chiến chống Nguyên,

193
00:09:26,890 --> 00:09:28,770
được triều đình trọng thưởng và thăng chức.

194
00:09:30,110 --> 00:09:32,970
Cuộc chiến năm 1288 đi đến đỉnh cao ở sông Bạch Đằng.

195
00:09:35,650 --> 00:09:37,110
Bạch đằng — dòng sông của số phận

196
00:09:38,650 --> 00:09:41,670
Bạch Đằng không phải lần đầu đi vào lịch sử.

197
00:09:41,970 --> 00:09:45,270
Năm 938, Ngô Quyền từng đánh tan quân Nam Hán trên dòng sông này,

198
00:09:45,430 --> 00:09:48,010
mở ra thời kỳ độc lập lâu dài cho dân tộc.

199
00:09:48,770 --> 00:09:52,390
Năm 981, Lê Hoàn cũng từng đánh giặc phương Bắc trên vùng sông nước ấy.

200
00:09:53,310 --> 00:09:57,150
Đến thời Trần, Bạch Đằng một lần nữa trở thành nơi quyết định số phận của một cuộc

201
00:09:57,150 --> 00:09:58,250
xâm lăng.

202
00:09:59,110 --> 00:10:02,230
Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn cho bố trí trận địa cọc ngầm trên sông,

203
00:10:02,230 --> 00:10:03,670
lợi dụng thủy triều và địa hình.

204
00:10:04,790 --> 00:10:06,870
Khi Ô Mã Nhi dẫn thủy quân Nguyên rút lui,

205
00:10:07,050 --> 00:10:09,350
quân Trần nhử địch vào trận địa.

206
00:10:09,550 --> 00:10:11,710
Nước triều xuống, thuyền giặc mắc cọc, rối loạn.

207
00:10:12,770 --> 00:10:14,290
Quân Trần từ nhiều phía đánh ra.

208
00:10:14,650 --> 00:10:16,210
Lửa cháy, tiếng quân reo, thuyền giặc vỡ nát trên dòng nước.

209
00:10:16,230 --> 00:10:18,110
Ô Mã Nhi bị bắt.

210
00:10:18,610 --> 00:10:21,020
Thủy quân Nguyên tan rã.

211
00:10:21,530 --> 00:10:23,650
Cùng lúc đó, các cánh quân bộ cũng bị truy kích.

212
00:10:23,832 --> 00:10:25,630
Cuộc xâm lược lần thứ ba thất bại hoàn toàn.

213
00:10:25,650 --> 00:10:28,390
Trong chiến thắng chung ấy, Phạm Ngũ Lão là một trong những danh tướng góp công.

214
00:10:29,850 --> 00:10:33,090
Dù sử sách không đặt ông ở vị trí người chỉ huy tối cao trận Bạch Đằng,

215
00:10:33,317 --> 00:10:35,870
vai trò của ông trong toàn bộ cuộc kháng chiến là rất đáng kể.

216
00:10:37,470 --> 00:10:40,810
Ông thuộc thế hệ tướng lĩnh đã làm nên mạng lưới sức mạnh quân sự thời Trần,

217
00:10:41,030 --> 00:10:43,410
nơi mỗi người giữ một mũi, một cánh, một nhiệm vụ,

218
00:10:43,410 --> 00:10:44,930
để cuối cùng hợp thành chiến thắng.

219
00:10:46,370 --> 00:10:50,070
Đó cũng là điểm đặc biệt của lịch sử chống Nguyên thời Trần:

220
00:10:50,670 --> 00:10:53,290
không chỉ có một thiên tài đơn độc.

221
00:10:53,490 --> 00:10:55,370
Có Hưng Đạo Vương là linh hồn chiến lược,

222
00:10:55,570 --> 00:10:58,630
nhưng xung quanh ông là cả một thế hệ tướng sĩ tài năng.

223
00:10:59,430 --> 00:11:02,490
Phạm Ngũ Lão là một trong những gương mặt sáng nhất của thế hệ ấy.

224
00:11:04,000 --> 00:11:05,660
Sau chiến tranh

225
00:11:07,480 --> 00:11:12,060
Sau ba lần đánh bại Nguyên Mông, Đại Việt bước vào thời kỳ khôi phục và củng cố.

226
00:11:12,660 --> 00:11:17,160
Với Phạm Ngũ Lão, chiến tranh chống Nguyên không phải là điểm kết thúc sự nghiệp.

227
00:11:17,380 --> 00:11:19,540
Ông tiếp tục phục vụ triều Trần qua nhiều đời vua,

228
00:11:19,740 --> 00:11:22,420
được giao nhiều chức vụ quân sự quan trọng.

229
00:11:22,600 --> 00:11:24,880
Ông nhiều lần cầm quân đi đánh dẹp ở biên giới,

230
00:11:25,080 --> 00:11:28,920
đặc biệt là trong các cuộc giao tranh với Ai Lao và Chiêm Thành theo bối cảnh chính

231
00:11:28,920 --> 00:11:29,620
trị thời đó.

232
00:11:30,420 --> 00:11:33,100
Sử cũ ghi nhận ông là người có công lớn,

233
00:11:33,140 --> 00:11:36,120
được phong tới chức Điện súy thượng tướng quân.

234
00:11:36,160 --> 00:11:38,480
Đây là chức vụ cao trong quân đội triều Trần,

235
00:11:38,480 --> 00:11:40,900
cho thấy sự tin cậy đặc biệt của triều đình đối với ông.

236
00:11:41,960 --> 00:11:46,100
Điều đáng chú ý là Phạm Ngũ Lão không xuất thân từ tôn thất nhà Trần.

237
00:11:46,220 --> 00:11:49,460
Trong một triều đại mà quý tộc hoàng tộc giữ vai trò rất lớn,

238
00:11:49,560 --> 00:11:54,000
việc một người xuất thân bình dân như ông vươn lên hàng đại tướng là điều đặc biệt.

239
00:11:54,280 --> 00:11:57,680
Nó chứng minh tài năng và công lao của ông lớn đến mức vượt qua ranh giới xuất

240
00:11:57,680 --> 00:11:58,380
thân.

241
00:11:58,700 --> 00:12:00,060
Ông không chỉ giỏi đánh trận.

242
00:12:00,480 --> 00:12:03,260
Ông còn có phẩm chất của một võ tướng Nho học:

243
00:12:03,540 --> 00:12:05,140
trọng danh dự, có chí hướng, biết tự răn mình,

244
00:12:05,160 --> 00:12:06,960
biết lấy gương người xưa để soi vào bản thân.

245
00:12:08,040 --> 00:12:10,880
Bài thơ “Thuật hoài” còn lại là bằng chứng quý giá cho nội tâm ấy.

246
00:12:11,960 --> 00:12:13,900
Một võ tướng có thể thắng trận nhờ sức mạnh.

247
00:12:15,020 --> 00:12:17,000
Nhưng để sống lâu trong ký ức văn hóa dân tộc,

248
00:12:17,140 --> 00:12:19,220
người ấy cần có thêm chiều sâu tinh thần.

249
00:12:19,489 --> 00:12:21,031
Phạm Ngũ Lão có cả hai.

250
00:12:21,100 --> 00:12:22,400
Mối duyên với hưng đạo vương

251
00:12:23,440 --> 00:12:26,420
Không thể kể về Phạm Ngũ Lão mà không nhắc đến Trần Quốc Tuấn.

252
00:12:27,500 --> 00:12:32,120
Hưng Đạo Vương là người phát hiện, trọng dụng và dìu dắt Phạm Ngũ Lão.

253
00:12:32,620 --> 00:12:35,920
Từ chàng trai đan sọt ở Phù Ủng, ông bước vào hàng ngũ tướng lĩnh triều Trần,

254
00:12:36,280 --> 00:12:38,420
một phần nhờ con mắt nhìn người của Trần Quốc Tuấn.

255
00:12:39,580 --> 00:12:43,320
Theo một số ghi chép và truyền thống, Phạm Ngũ Lão còn trở thành con rể của Hưng

256
00:12:43,320 --> 00:12:46,260
Đạo Vương khi lấy quận chúa Anh Nguyên.

257
00:12:46,780 --> 00:12:50,060
Chi tiết này thường được nhắc đến trong các tài liệu lịch sử và giai thoại,

258
00:12:50,060 --> 00:12:54,140
cho thấy mối quan hệ gắn bó giữa ông với gia đình Trần Quốc Tuấn.

259
00:12:54,140 --> 00:12:58,140
Nhưng điều quan trọng hơn hôn nhân hay địa vị là sự tin cậy nơi chiến trường.

260
00:12:59,360 --> 00:13:02,080
Hưng Đạo Vương vốn nổi tiếng nghiêm khắc trong việc dùng người.

261
00:13:03,300 --> 00:13:05,320
Ông không thể giao việc lớn cho kẻ bất tài.

262
00:13:07,000 --> 00:13:10,340
Việc Phạm Ngũ Lão được trọng dụng chứng tỏ ông đã chứng minh năng lực bằng hành

263
00:13:10,340 --> 00:13:11,040
động.

264
00:13:11,940 --> 00:13:15,500
Ta có thể hình dung giữa Hưng Đạo Vương và Phạm Ngũ Lão là mối quan hệ của người

265
00:13:15,500 --> 00:13:17,980
thầy lớn và người học trò lớn.

266
00:13:18,020 --> 00:13:20,140
Một người có tầm chiến lược bao quát non sông.

267
00:13:21,340 --> 00:13:25,140
Một người có dũng khí và tài cầm quân để thực hiện những mệnh lệnh hiểm yếu.

268
00:13:26,360 --> 00:13:29,620
Họ gặp nhau trong thời đại mà đất nước cần những con người như vậy.

269
00:13:30,400 --> 00:13:34,100
Nếu không có Trần Quốc Tuấn, có thể tài năng Phạm Ngũ Lão sẽ không được đưa ra

270
00:13:34,100 --> 00:13:35,220
đúng lúc.

271
00:13:35,840 --> 00:13:37,660
Nếu không có những người như Phạm Ngũ Lão,

272
00:13:37,940 --> 00:13:41,940
chiến lược của Trần Quốc Tuấn cũng khó biến thành sức mạnh cụ thể trên chiến trường.

273
00:13:42,920 --> 00:13:46,000
Lịch sử đôi khi được tạo nên từ những cuộc gặp gỡ như thế.

274
00:13:47,410 --> 00:13:49,410
Bài thơ của người cầm giáo

275
00:13:50,410 --> 00:13:53,430
Trong đời Phạm Ngũ Lão, bài thơ “Thuật hoài” có vị trí đặc biệt.

276
00:13:54,930 --> 00:13:56,530
Nhiều danh tướng được nhớ qua chiến công,

277
00:13:56,770 --> 00:14:00,410
nhưng không phải ai cũng để lại một áng thơ có sức sống lâu dài như vậy.

278
00:14:01,550 --> 00:14:04,850
Thuật hoài” không dài, không cầu kỳ, nhưng nó cô đọng tinh thần của cả một thế

279
00:14:04,850 --> 00:14:05,550
hệ.

280
00:14:06,530 --> 00:14:10,270
Câu mở đầu “Hoành sóc giang sơn kháp kỷ thu” dựng lên hình ảnh người tráng sĩ cầm

281
00:14:10,270 --> 00:14:12,170
ngang ngọn giáo gìn giữ non sông suốt mấy thu.

282
00:14:13,430 --> 00:14:15,530
Đó không phải tư thế của người đi tìm vinh hoa.

283
00:14:16,550 --> 00:14:18,530
Đó là tư thế của người đứng canh đất nước.

284
00:14:19,730 --> 00:14:23,550
Câu thứ hai “Tam quân tỳ hổ khí thôn ngưu” mở rộng từ một người sang cả quân đội.

285
00:14:24,790 --> 00:14:27,900
Ba quân như hổ báo, khí thế mạnh đến mức nuốt sao Ngưu.

286
00:14:28,430 --> 00:14:31,250
Hình ảnh ấy phóng đại theo bút pháp cổ điển,

287
00:14:31,450 --> 00:14:34,890
nhưng rất đúng với tinh thần quân Trần trong những năm chống Nguyên:

288
00:14:35,330 --> 00:14:38,710
ít hơn nhưng không sợ, nhỏ hơn nhưng không chịu khuất.

289
00:14:38,910 --> 00:14:41,150
Hai câu cuối lại bất ngờ chuyển vào nội tâm.

290
00:14:42,070 --> 00:14:46,210
Người anh hùng không khoe công, mà nói mình còn thẹn vì chưa trả xong nợ công danh.

291
00:14:46,730 --> 00:14:48,810
Ông thẹn khi nghe chuyện Vũ hầu Gia Cát Lượng,

292
00:14:49,130 --> 00:14:52,750
biểu tượng của lòng tận tụy và tài trí trong văn hóa phương Đông.

293
00:14:53,170 --> 00:14:56,050
Chính nỗi thẹn ấy làm bài thơ lớn.

294
00:14:56,050 --> 00:14:58,750
Vì nó cho thấy Phạm Ngũ Lão không tự mãn.

295
00:14:59,370 --> 00:15:02,130
Dù đã cầm giáo giữ nước, dù đã đứng trong hàng danh tướng,

296
00:15:02,250 --> 00:15:04,690
ông vẫn thấy mình còn phải vươn tới một chuẩn mực cao hơn.

297
00:15:05,790 --> 00:15:08,790
Người bình thường thẹn vì thua kém danh lợi.

298
00:15:09,170 --> 00:15:11,010
Người có chí lớn thẹn vì chưa làm đủ cho đời.

299
00:15:13,100 --> 00:15:14,460
Danh tướng không kiêu

300
00:15:16,200 --> 00:15:20,080
Một điểm khiến Phạm Ngũ Lão được kính trọng là sự bền bỉ và khiêm nhường trong

301
00:15:20,080 --> 00:15:20,780
hình ảnh lịch sử.

302
00:15:22,740 --> 00:15:25,460
Ông không phải kiểu nhân vật xuất hiện với những cuộc tranh quyền đoạt vị.

303
00:15:26,760 --> 00:15:30,920
Ông cũng không được nhớ đến như người dùng công lao để lấn át triều đình.

304
00:15:31,160 --> 00:15:35,260
Trong ký ức dân gian và sử sách, ông chủ yếu hiện lên như một võ tướng tận trung,

305
00:15:35,400 --> 00:15:37,760
đánh giặc, giữ nước, phụng sự triều Trần qua nhiều năm.

306
00:15:39,080 --> 00:15:40,500
Điều ấy rất đáng quý.

307
00:15:41,460 --> 00:15:44,760
Bởi sau chiến tranh, nhiều người có công dễ sinh kiêu ngạo.

308
00:15:45,340 --> 00:15:48,200
Nhưng Phạm Ngũ Lão vẫn được nhắc đến với hình ảnh của người cầm giáo,

309
00:15:48,420 --> 00:15:50,840
người trả nợ công danh, người học trò của Hưng Đạo Vương,

310
00:15:50,960 --> 00:15:53,160
người con của làng Phù Ủng.

311
00:15:53,420 --> 00:15:57,080
Ông mất năm 1320, thọ khoảng sáu mươi lăm tuổi.

312
00:15:57,320 --> 00:15:59,800
Cuộc đời ông kéo dài qua giai đoạn rực rỡ nhất của triều Trần,

313
00:16:00,000 --> 00:16:03,400
từ những năm kháng chiến dữ dội đến thời kỳ đất nước tạm yên.

314
00:16:03,600 --> 00:16:05,480
Khi ông qua đời, triều đình thương tiếc,

315
00:16:05,700 --> 00:16:06,440
nhân dân ghi nhớ.

316
00:16:07,400 --> 00:16:09,560
Ngày nay, ở nhiều nơi có đền thờ, đường phố,

317
00:16:09,560 --> 00:16:10,900
trường học mang tên Phạm Ngũ Lão.

318
00:16:12,440 --> 00:16:15,740
Nhưng có lẽ tượng đài bền nhất của ông không nằm ở đá hay đồng.

319
00:16:16,180 --> 00:16:18,340
Nó nằm trong câu chuyện người đan sọt giữa đường,

320
00:16:18,520 --> 00:16:22,500
trong bài thơ “Thuật hoài”, và trong hình ảnh một người dân thường có thể trở thành

321
00:16:22,500 --> 00:16:25,140
đại tướng khi có chí lớn và gặp đúng thời đại.

322
00:16:26,660 --> 00:16:28,920
Từ chàng trai đan sọt đến biểu tượng chí làm trai

323
00:16:30,640 --> 00:16:33,760
Câu chuyện Phạm Ngũ Lão đan sọt thường được kể cho nhiều thế hệ học trò.

324
00:16:35,060 --> 00:16:37,060
Thoạt nghe, đó là một giai thoại lạ:

325
00:16:38,400 --> 00:16:42,160
một chàng trai mải nghĩ việc nước đến mức giáo đâm vào đùi vẫn không biết.

326
00:16:42,980 --> 00:16:45,600
Nhưng nếu nhìn sâu hơn, câu chuyện ấy mang ý nghĩa biểu tượng.

327
00:16:46,720 --> 00:16:48,700
Nó nói rằng trước khi trở thành danh tướng,

328
00:16:48,820 --> 00:16:52,360
Phạm Ngũ Lão đã có một thế giới nội tâm lớn hơn hoàn cảnh của mình.

329
00:16:53,220 --> 00:16:56,360
Ông sinh ở làng quê, nhưng tâm trí không bị đóng kín trong lũy tre.

330
00:16:57,680 --> 00:17:00,820
Ông làm việc bình thường của dân quê, nhưng suy nghĩ hướng về non sông.

331
00:17:01,920 --> 00:17:06,440
Ông chưa có chức tước, nhưng đã có chí của người gánh vác việc lớn.

332
00:17:06,720 --> 00:17:10,200
Đó là điều khiến hình ảnh Phạm Ngũ Lão vượt qua khuôn khổ một nhân vật quân sự.

333
00:17:11,640 --> 00:17:13,860
Ông trở thành biểu tượng của khát vọng vươn lên.

334
00:17:14,360 --> 00:17:18,280
Trong xã hội xưa, xuất thân có thể là rào cản rất lớn.

335
00:17:18,660 --> 00:17:20,640
Nhưng câu chuyện Phạm Ngũ Lão nhắc rằng tài năng,

336
00:17:20,720 --> 00:17:23,060
ý chí và nhân cách có thể mở đường.

337
00:17:23,640 --> 00:17:27,020
Dĩ nhiên, không phải ai có chí cũng gặp được Trần Quốc Tuấn.

338
00:17:27,340 --> 00:17:30,040
Nhưng nếu không có chí, dù cơ hội đi qua trước mặt cũng vô ích.

339
00:17:31,000 --> 00:17:34,460
Người đời nhớ ông vì ông đã chuẩn bị cho mình trước khi thời cơ đến.

340
00:17:35,620 --> 00:17:39,020
Khi Hưng Đạo Vương nhìn thấy ông, tài năng ấy không phải mới sinh ra trong khoảnh

341
00:17:39,020 --> 00:17:40,120
khắc.

342
00:17:40,380 --> 00:17:42,740
Nó đã được nuôi dưỡng từ lâu, trong im lặng.

343
00:17:44,720 --> 00:17:46,500
Phạm ngũ lão và bài học giữ nước

344
00:17:47,880 --> 00:17:50,240
Cuộc đời Phạm Ngũ Lão để lại nhiều bài học.

345
00:17:51,140 --> 00:17:52,630
Bài học thứ nhất là bài học về chí khí.

346
00:17:54,020 --> 00:17:55,720
Một người trẻ, dù xuất thân bình thường,

347
00:17:55,940 --> 00:17:59,040
nếu có chí lớn và biết rèn mình, vẫn có thể làm nên việc phi thường.

348
00:18:00,280 --> 00:18:01,840
Bài học thứ hai là bài học về dùng người.

349
00:18:02,900 --> 00:18:07,260
Trần Quốc Tuấn nhìn thấy tài năng ở một chàng trai quê và dám trọng dụng.

350
00:18:07,280 --> 00:18:10,860
Một quốc gia muốn mạnh phải biết tìm người tài không chỉ trong dòng dõi quyền quý,

351
00:18:11,080 --> 00:18:13,200
mà cả trong dân gian.

352
00:18:13,420 --> 00:18:15,540
Bài học thứ ba là bài học về tinh thần thời Trần.

353
00:18:16,700 --> 00:18:18,640
Chiến thắng Nguyên Mông không phải chỉ do một vị tướng,

354
00:18:18,740 --> 00:18:20,840
mà do cả hệ thống đoàn kết:

355
00:18:21,360 --> 00:18:23,660
vua, quan, tướng, lính, dân cùng chung ý chí.

356
00:18:24,640 --> 00:18:26,800
Phạm Ngũ Lão là một ngôi sao trong bầu trời ấy,

357
00:18:27,060 --> 00:18:29,720
nhưng bầu trời ấy sáng vì có rất nhiều ngôi sao cùng tỏa sáng.

358
00:18:30,860 --> 00:18:32,880
Bài học thứ tư là bài học về khiêm nhường.

359
00:18:34,340 --> 00:18:37,980
Người đã lập công lớn vẫn thấy mình chưa trả xong nợ với đời.

360
00:18:38,540 --> 00:18:41,060
Đó là thái độ khiến con người không dừng lại quá sớm,

361
00:18:41,100 --> 00:18:42,240
không ngủ quên trên chiến thắng.

362
00:18:43,320 --> 00:18:46,440
Trong thời bình, ta không còn cầm giáo ra trận như Phạm Ngũ Lão.

363
00:18:47,620 --> 00:18:50,160
Nhưng “nợ công danh” có thể hiểu rộng hơn:

364
00:18:50,680 --> 00:18:52,120
trách nhiệm với gia đình, với cộng đồng,

365
00:18:52,260 --> 00:18:54,660
với đất nước, với công việc mình đang làm.

366
00:18:55,500 --> 00:18:58,000
Mỗi thời đại có một chiến trường khác nhau.

367
00:18:58,000 --> 00:19:02,100
Điều quan trọng là con người có sống xứng đáng với thời đại của mình hay không.

368
00:19:04,375 --> 00:19:05,075
Kết

369
00:19:06,650 --> 00:19:08,950
Phạm Ngũ Lão đi vào lịch sử từ một hình ảnh rất giản dị:

370
00:19:10,510 --> 00:19:13,470
chàng trai làng Phù Ủng ngồi đan sọt bên đường.

371
00:19:13,690 --> 00:19:16,150
Nhưng từ hình ảnh ấy, ông bước lên chiến trường,

372
00:19:16,370 --> 00:19:18,030
đứng trong hàng danh tướng của triều Trần,

373
00:19:18,290 --> 00:19:20,550
góp công vào những chiến thắng vĩ đại trước quân Nguyên Mông,

374
00:19:20,890 --> 00:19:24,590
để lại bài thơ “Thuật hoài” như một lời tự nhắc của người tráng sĩ.

375
00:19:24,970 --> 00:19:29,190
Ông không sinh ra trong quyền quý, nhưng được quyền quý kính trọng.

376
00:19:29,190 --> 00:19:33,010
Ông không tự xưng anh hùng, nhưng hành động của ông khiến đời sau gọi ông là anh

377
00:19:33,010 --> 00:19:33,710
hùng.

378
00:19:34,750 --> 00:19:37,350
Ông không để lại một vương triều, nhưng để lại một tư thế sống:

379
00:19:38,770 --> 00:19:42,250
cầm ngang ngọn giáo giữa non sông, đem cả đời mình trả món nợ với đất nước.

380
00:19:43,690 --> 00:19:47,330
Hơn bảy trăm năm đã trôi qua, vó ngựa Nguyên Mông chỉ còn là tiếng vọng trong sử

381
00:19:47,330 --> 00:19:48,510
sách.

382
00:19:48,770 --> 00:19:51,110
Những chiến thuyền trên sông Bạch Đằng đã tan vào mây nước.

383
00:19:52,650 --> 00:19:53,990
Những triều vua đã đi qua.

384
00:19:54,116 --> 00:19:55,230
Nhưng hình ảnh Phạm Ngũ Lão vẫn còn đó.

385
00:19:55,250 --> 00:19:56,650
Một người trai áo vải.

386
00:19:57,090 --> 00:20:00,030
Một ngọn giáo giữa giang sơn.

387
00:20:00,750 --> 00:20:02,170
Một nỗi thẹn lớn trước tiền nhân.

388
00:20:03,290 --> 00:20:04,890
Và một bài học không cũ:

389
00:20:05,130 --> 00:20:11,070
người có chí lớn không chờ lịch sử gọi tên mới bắt đầu rèn mình.

390
00:20:11,320 --> 00:20:14,020
Họ rèn mình trong im lặng, để khi đất nước cần,

391
00:20:14,070 --> 00:20:16,770
họ có thể đứng dậy và bước thẳng vào lịch sử.