Người trai làng phù ủng
Trong lịch sử Việt Nam, có những con người sinh ra không ở nơi cung vàng điện ngọc,
không có sẵn tước vị, không được trải thảm bước vào quyền lực.
Họ đi lên từ ruộng đồng, từ làng quê, từ những ngày nghèo khó và lặng lẽ.
Nhưng khi thời thế gọi tên, họ đứng dậy,
cầm lấy vận mệnh của mình, rồi trở thành một phần của vận mệnh đất nước.
Phạm Ngũ Lão là một con người như thế.
Ông sinh năm 1255, quê ở làng Phù Ủng, huyện Đường Hào,
nay thuộc tỉnh Hưng Yên.
Đó là vùng đất đồng bằng Bắc Bộ, nơi những con đường làng chạy qua ruộng lúa,
nơi người dân quen với nếp sống cần cù,
chịu thương chịu khó.
Không phải kinh thành Thăng Long, không phải phủ đệ vương hầu,
mà chính một làng quê bình dị ấy đã sinh ra một danh tướng lừng lẫy của triều Trần.
Tương truyền, thuở trẻ Phạm Ngũ Lão là người có chí lớn,
ham đọc sách, giỏi võ nghệ, thường nuôi mộng giúp đời.
Gia cảnh của ông không thuộc hàng quyền quý.
Trong ký ức dân gian, hình ảnh nổi tiếng nhất về tuổi trẻ Phạm Ngũ Lão là cảnh
ông ngồi đan sọt bên đường, nhưng tâm trí lại đang chìm trong suy nghĩ về việc
nước.
Một ngày kia, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đi qua làng Phù Ủng.
Quân lính dẹp đường, người dân tránh sang hai bên.
Nhưng giữa đường, có một chàng trai vẫn ngồi yên đan sọt,
không hề hay biết đoàn quân đang đến gần.
Quân lính lấy giáo đâm vào đùi để nhắc ông tránh đường,
máu chảy ra, vậy mà ông vẫn như không cảm thấy đau.
Câu chuyện ấy mang màu sắc truyền tụng,
nhưng nó nói lên một điều mà người đời sau luôn nhớ:
Phạm Ngũ Lão là người có tâm trí khác thường.
Khi đã nghĩ đến đại sự, ông quên cả thân mình.
Trần Quốc Tuấn thấy lạ, cho gọi chàng trai đến hỏi.
Qua đối đáp, Hưng Đạo Vương nhận ra đây không phải một người tầm thường.
Trong dáng vẻ quê mùa ấy là khí phách của bậc đại tướng.
Từ cuộc gặp ấy, Phạm Ngũ Lão được đưa vào quân đội nhà Trần,
rồi dần trở thành một trong những tướng lĩnh xuất sắc nhất dưới trướng Hưng Đạo
Vương.
Nếu câu chuyện đan sọt là cánh cửa mở vào cuộc đời Phạm Ngũ Lão,
thì chiến tranh chống Nguyên Mông chính là nơi ông chứng minh giá trị thật sự của
mình.