1
00:00:01,490 --> 00:00:03,490
Người trai làng phù ủng

2
00:00:04,090 --> 00:00:08,230
Trong lịch sử Việt Nam, có những con người sinh ra không ở nơi cung vàng điện ngọc,

3
00:00:08,270 --> 00:00:11,670
không có sẵn tước vị, không được trải thảm bước vào quyền lực.

4
00:00:11,930 --> 00:00:15,910
Họ đi lên từ ruộng đồng, từ làng quê, từ những ngày nghèo khó và lặng lẽ.

5
00:00:16,230 --> 00:00:18,270
Nhưng khi thời thế gọi tên, họ đứng dậy,

6
00:00:18,410 --> 00:00:21,210
cầm lấy vận mệnh của mình, rồi trở thành một phần của vận mệnh đất nước.

7
00:00:22,310 --> 00:00:24,170
Phạm Ngũ Lão là một con người như thế.

8
00:00:25,050 --> 00:00:28,110
Ông sinh năm 1255, quê ở làng Phù Ủng, huyện Đường Hào,

9
00:00:28,250 --> 00:00:29,950
nay thuộc tỉnh Hưng Yên.

10
00:00:29,950 --> 00:00:33,790
Đó là vùng đất đồng bằng Bắc Bộ, nơi những con đường làng chạy qua ruộng lúa,

11
00:00:34,030 --> 00:00:35,810
nơi người dân quen với nếp sống cần cù,

12
00:00:35,950 --> 00:00:36,950
chịu thương chịu khó.

13
00:00:37,810 --> 00:00:40,290
Không phải kinh thành Thăng Long, không phải phủ đệ vương hầu,

14
00:00:40,430 --> 00:00:45,130
mà chính một làng quê bình dị ấy đã sinh ra một danh tướng lừng lẫy của triều Trần.

15
00:00:45,350 --> 00:00:47,950
Tương truyền, thuở trẻ Phạm Ngũ Lão là người có chí lớn,

16
00:00:47,990 --> 00:00:51,090
ham đọc sách, giỏi võ nghệ, thường nuôi mộng giúp đời.

17
00:00:51,550 --> 00:00:53,330
Gia cảnh của ông không thuộc hàng quyền quý.

18
00:00:54,150 --> 00:00:58,250
Trong ký ức dân gian, hình ảnh nổi tiếng nhất về tuổi trẻ Phạm Ngũ Lão là cảnh

19
00:00:58,250 --> 00:01:01,490
ông ngồi đan sọt bên đường, nhưng tâm trí lại đang chìm trong suy nghĩ về việc

20
00:01:01,490 --> 00:01:02,190
nước.

21
00:01:02,810 --> 00:01:06,610
Một ngày kia, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đi qua làng Phù Ủng.

22
00:01:06,770 --> 00:01:09,110
Quân lính dẹp đường, người dân tránh sang hai bên.

23
00:01:10,090 --> 00:01:12,550
Nhưng giữa đường, có một chàng trai vẫn ngồi yên đan sọt,

24
00:01:12,750 --> 00:01:14,650
không hề hay biết đoàn quân đang đến gần.

25
00:01:15,430 --> 00:01:17,490
Quân lính lấy giáo đâm vào đùi để nhắc ông tránh đường,

26
00:01:17,630 --> 00:01:20,170
máu chảy ra, vậy mà ông vẫn như không cảm thấy đau.

27
00:01:20,890 --> 00:01:22,900
Câu chuyện ấy mang màu sắc truyền tụng,

28
00:01:23,010 --> 00:01:25,430
nhưng nó nói lên một điều mà người đời sau luôn nhớ:

29
00:01:25,670 --> 00:01:27,310
Phạm Ngũ Lão là người có tâm trí khác thường.

30
00:01:28,410 --> 00:01:30,410
Khi đã nghĩ đến đại sự, ông quên cả thân mình.

31
00:01:31,290 --> 00:01:33,330
Trần Quốc Tuấn thấy lạ, cho gọi chàng trai đến hỏi.

32
00:01:33,970 --> 00:01:37,710
Qua đối đáp, Hưng Đạo Vương nhận ra đây không phải một người tầm thường.

33
00:01:38,690 --> 00:01:41,570
Trong dáng vẻ quê mùa ấy là khí phách của bậc đại tướng.

34
00:01:42,050 --> 00:01:44,410
Từ cuộc gặp ấy, Phạm Ngũ Lão được đưa vào quân đội nhà Trần,

35
00:01:44,590 --> 00:01:47,750
rồi dần trở thành một trong những tướng lĩnh xuất sắc nhất dưới trướng Hưng Đạo

36
00:01:47,750 --> 00:01:48,450
Vương.

37
00:01:48,830 --> 00:01:51,810
Nếu câu chuyện đan sọt là cánh cửa mở vào cuộc đời Phạm Ngũ Lão,

38
00:01:52,090 --> 00:01:55,370
thì chiến tranh chống Nguyên Mông chính là nơi ông chứng minh giá trị thật sự của

39
00:01:55,370 --> 00:01:56,070
mình.

40
00:01:57,560 --> 00:01:59,600
Thời đại của sóng gió

41
00:02:00,320 --> 00:02:02,320
Phạm Ngũ Lão trưởng thành trong một thời đại dữ dội.

42
00:02:03,440 --> 00:02:06,260
Thế kỷ mười ba, vó ngựa Mông Cổ làm rung chuyển cả lục địa Á — Âu.

43
00:02:07,360 --> 00:02:11,100
Từ thảo nguyên phương Bắc, đế quốc Mông Cổ và sau đó là nhà Nguyên dưới quyền Hốt

44
00:02:11,100 --> 00:02:13,400
Tất Liệt mở rộng thế lực khắp nơi.

45
00:02:13,680 --> 00:02:15,460
Nhiều vương quốc lớn bị nghiền nát.

46
00:02:15,460 --> 00:02:18,460
Nhiều thành trì tưởng như bất khả xâm phạm cũng sụp đổ.

47
00:02:19,240 --> 00:02:21,460
Bóng đen chiến tranh trùm lên nhiều vùng đất.

48
00:02:22,260 --> 00:02:24,260
Đại Việt khi ấy là một quốc gia không lớn,

49
00:02:24,280 --> 00:02:26,420
nhưng có truyền thống độc lập mạnh mẽ.

50
00:02:26,730 --> 00:02:29,320
Triều Trần vừa xây dựng được một nền chính trị vững vàng,

51
00:02:29,480 --> 00:02:32,140
quân đội có tổ chức, quý tộc tôn thất nhiều người giỏi võ lược,

52
00:02:32,400 --> 00:02:36,020
dân chúng quen với đời sống nông nghiệp nhưng cũng sẵn sàng đứng lên khi đất nước

53
00:02:36,020 --> 00:02:36,720
lâm nguy.

54
00:02:37,420 --> 00:02:41,540
Trước thời Phạm Ngũ Lão, năm 1258, quân Mông Cổ đã từng xâm lược Đại Việt lần thứ

55
00:02:41,540 --> 00:02:42,240
nhất.

56
00:02:42,520 --> 00:02:46,280
Quân dân nhà Trần dưới thời vua Trần Thái Tông đã đánh bại cuộc tiến công ấy,

57
00:02:46,440 --> 00:02:47,360
buộc địch phải rút lui.

58
00:02:48,420 --> 00:02:49,740
Nhưng đó chưa phải là kết thúc.

59
00:02:50,660 --> 00:02:52,560
Khi nhà Nguyên hoàn tất việc chinh phục Nam Tống,

60
00:02:52,700 --> 00:02:54,080
họ quay mắt xuống phương Nam.

61
00:02:55,540 --> 00:02:57,860
Đại Việt trở thành mục tiêu trong tham vọng kiểm soát khu vực.

62
00:02:59,260 --> 00:03:01,680
Năm 1285, cuộc xâm lược lớn lần thứ hai nổ ra.

63
00:03:03,040 --> 00:03:05,060
Quân Nguyên kéo vào Đại Việt với lực lượng hùng hậu,

64
00:03:05,060 --> 00:03:07,740
do các tướng như Thoát Hoan, Toa Đô, Ô Mã Nhi chỉ huy.

65
00:03:09,240 --> 00:03:10,900
Sức ép cực lớn.

66
00:03:11,570 --> 00:03:14,940
Triều đình nhà Trần phải đối mặt với một trong những thử thách sinh tử nhất lịch

67
00:03:14,940 --> 00:03:16,020
sử.

68
00:03:16,220 --> 00:03:18,320
Đó là thời điểm tên tuổi Phạm Ngũ Lão sáng lên.

69
00:03:19,140 --> 00:03:23,120
Ông không đứng riêng một mình, mà là một phần của hệ thống tướng lĩnh kiệt xuất

70
00:03:23,200 --> 00:03:25,060
dưới sự chỉ huy của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn.

71
00:03:26,200 --> 00:03:27,700
Cùng với các tướng như Trần Quang Khải,

72
00:03:27,740 --> 00:03:30,260
Trần Nhật Duật, Trần Khánh Dư và nhiều danh tướng khác,

73
00:03:30,500 --> 00:03:33,840
Phạm Ngũ Lão góp phần vào cuộc chiến tranh vệ quốc mà mỗi bước lùi,

74
00:03:33,980 --> 00:03:37,100
mỗi trận đánh, mỗi cuộc phản công đều gắn với vận mệnh Đại Việt.

75
00:03:38,950 --> 00:03:40,510
Hào khí đông a

76
00:03:41,050 --> 00:03:44,950
Để hiểu Phạm Ngũ Lão, phải hiểu hào khí Đông A của thời Trần.

77
00:03:45,130 --> 00:03:49,710
Chữ “Trần” trong lối chiết tự được đọc thành “Đông A”. Hào khí Đông A là tinh thần

78
00:03:49,710 --> 00:03:51,330
của một triều đại vừa có kỷ luật quân sự,

79
00:03:51,550 --> 00:03:54,970
vừa có ý chí độc lập mãnh liệt, vừa biết đặt lợi ích quốc gia lên trên lợi ích

80
00:03:54,970 --> 00:03:56,870
riêng của từng dòng họ, từng phe nhóm.

81
00:03:57,830 --> 00:03:59,450
Trong cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông,

82
00:03:59,750 --> 00:04:01,850
triều Trần có những khoảnh khắc rất đáng nhớ.

83
00:04:02,550 --> 00:04:04,510
Hội nghị Bình Than bàn kế chống giặc.

84
00:04:05,290 --> 00:04:08,110
Hội nghị Diên Hồng hỏi ý các bô lão nên hòa hay nên đánh,

85
00:04:08,110 --> 00:04:10,510
và tiếng “đánh” vang lên như lời thề của cả dân tộc.

86
00:04:11,310 --> 00:04:13,630
Hưng Đạo Vương viết Hịch tướng sĩ, đánh vào danh dự,

87
00:04:13,630 --> 00:04:16,490
lòng trung nghĩa và nỗi nhục mất nước của quân sĩ.

88
00:04:16,870 --> 00:04:19,530
Những sự kiện ấy không chỉ là nghi lễ chính trị.

89
00:04:19,850 --> 00:04:21,330
Chúng tạo nên tinh thần chung cho cả nước:

90
00:04:21,690 --> 00:04:25,410
vua tôi cùng lòng, tướng sĩ cùng chí, dân chúng cùng chịu gian khổ để giữ lấy non

91
00:04:25,410 --> 00:04:26,110
sông.

92
00:04:26,730 --> 00:04:29,350
Phạm Ngũ Lão sống và chiến đấu trong bầu không khí ấy.

93
00:04:30,190 --> 00:04:32,910
Ông không chỉ là người cầm giáo nơi trận mạc.

94
00:04:32,910 --> 00:04:35,650
Ông còn là người mang trong mình lý tưởng của cả một thế hệ:

95
00:04:35,770 --> 00:04:39,110
làm trai sinh ra trong trời đất thì phải trả nợ núi sông.

96
00:04:39,310 --> 00:04:42,650
Tinh thần ấy được thể hiện rõ trong bài thơ “Thuật hoài” nổi tiếng thường được

97
00:04:42,650 --> 00:04:43,870
gắn với ông:

98
00:04:43,870 --> 00:04:48,990
Hoành sóc giang sơn kháp kỷ thu, Tam quân tỳ hổ khí thôn ngưu.

99
00:04:49,490 --> 00:04:53,730
Nam nhi vị liễu công danh trái, Tu thính nhân gian thuyết Vũ hầu.

100
00:04:53,930 --> 00:04:54,310
Nghĩa là:

101
00:04:54,330 --> 00:04:56,170
cầm ngang ngọn giáo giữ non sông đã mấy thu;

102
00:04:56,430 --> 00:04:58,870
ba quân như hổ báo, khí thế nuốt trôi sao Ngưu;

103
00:04:58,950 --> 00:05:00,430
làm trai chưa trả xong nợ công danh;

104
00:05:00,550 --> 00:05:03,270
luống thẹn khi nghe người đời kể chuyện Vũ hầu.

105
00:05:03,490 --> 00:05:06,790
Bài thơ chỉ bốn câu, nhưng mở ra cả một chân trời tinh thần.

106
00:05:06,790 --> 00:05:08,970
Ở đó có người võ tướng cầm giáo giữa đất nước,

107
00:05:09,150 --> 00:05:12,910
có ba quân hừng hực khí thế, có nỗi thẹn của kẻ sĩ trước tấm gương Gia Cát Lượng.

108
00:05:13,810 --> 00:05:15,290
Đó không phải nỗi thẹn nhỏ bé.

109
00:05:16,290 --> 00:05:19,850
Đó là nỗi thẹn của người có chí lớn, luôn cảm thấy mình còn phải làm nhiều hơn

110
00:05:19,850 --> 00:05:20,550
nữa cho đất nước.

111
00:05:21,550 --> 00:05:24,890
Với Phạm Ngũ Lão, công danh không phải là chức tước để khoe khoang.

112
00:05:25,370 --> 00:05:27,270
Công danh là món nợ với non sông.

113
00:05:28,890 --> 00:05:30,910
Những ngày đen tối năm 1285

114
00:05:32,010 --> 00:05:34,510
Khi quân Nguyên tràn vào Đại Việt năm 1285,

115
00:05:34,970 --> 00:05:36,210
tình hình ban đầu vô cùng nguy hiểm.

116
00:05:36,950 --> 00:05:40,210
Thế giặc mạnh, quân số đông, nhiều mũi tiến công phối hợp.

117
00:05:41,050 --> 00:05:43,210
Thoát Hoan từ phía Bắc đánh xuống.

118
00:05:44,030 --> 00:05:46,410
Toa Đô từ phía Nam đánh lên sau khi tiến qua Chiêm Thành.

119
00:05:47,410 --> 00:05:49,250
Đại Việt bị kẹp giữa hai gọng quân.

120
00:05:49,870 --> 00:05:52,110
Triều đình nhà Trần phải rút khỏi Thăng Long,

121
00:05:52,370 --> 00:05:54,750
thực hiện kế sách tránh chỗ mạnh, bảo toàn lực lượng,

122
00:05:54,970 --> 00:05:55,830
chờ thời cơ phản công.

123
00:05:56,870 --> 00:06:00,550
Đối với người dân, những ngày ấy chắc hẳn là những ngày đầy lo lắng.

124
00:06:02,050 --> 00:06:02,750
Kinh thành bỏ trống.

125
00:06:03,810 --> 00:06:04,870
Vua tôi rút lui.

126
00:06:06,310 --> 00:06:07,870
Quân giặc vào Thăng Long.

127
00:06:08,790 --> 00:06:10,010
Tin tức thất thủ lan đi.

128
00:06:10,890 --> 00:06:13,150
Nhưng đằng sau sự rút lui ấy không phải là đầu hàng.

129
00:06:14,030 --> 00:06:16,410
Đó là chiến lược của Trần Quốc Tuấn và triều đình nhà Trần:

130
00:06:16,410 --> 00:06:19,230
lấy không gian đổi thời gian, làm cho quân địch mệt mỏi,

131
00:06:19,430 --> 00:06:21,930
kéo dài đường tiếp tế, rồi đánh vào lúc chúng suy yếu.

132
00:06:23,070 --> 00:06:25,950
Phạm Ngũ Lão là một trong những tướng lĩnh tham gia vào quá trình ấy.

133
00:06:26,670 --> 00:06:29,850
Sử sách không ghi lại từng chi tiết nhỏ về mọi trận ông chỉ huy,

134
00:06:30,130 --> 00:06:32,950
nhưng tên tuổi ông gắn với những chiến công quan trọng trong cả hai cuộc kháng

135
00:06:32,950 --> 00:06:35,950
chiến năm 1285 và 1288.

136
00:06:36,950 --> 00:06:39,130
Ông thuộc nhóm võ tướng được Hưng Đạo Vương tin dùng,

137
00:06:39,130 --> 00:06:41,450
và điều đó tự nó đã nói lên tài năng của ông.

138
00:06:42,290 --> 00:06:45,430
Trong chiến tranh, có những người nổi bật bằng một trận đánh duy nhất.

139
00:06:46,410 --> 00:06:48,810
Nhưng cũng có những người nổi bật bằng sự bền bỉ,

140
00:06:48,930 --> 00:06:50,870
bằng việc luôn có mặt ở những nơi hiểm yếu,

141
00:06:51,030 --> 00:06:53,110
luôn hoàn thành nhiệm vụ được giao.

142
00:06:53,110 --> 00:06:54,550
Phạm Ngũ Lão thuộc kiểu thứ hai:

143
00:06:54,550 --> 00:06:56,910
chắc chắn, gan dạ, kỷ luật và đáng tin.

144
00:06:57,490 --> 00:07:00,390
Khi quân Nguyên tưởng rằng Đại Việt đã suy sụp,

145
00:07:00,390 --> 00:07:02,650
thì chính là lúc thế trận kháng chiến bắt đầu chuyển mình.

146
00:07:04,100 --> 00:07:05,750
Phản công

147
00:07:07,000 --> 00:07:10,940
Mùa hè năm 1285, quân Trần mở cuộc phản công lớn.

148
00:07:11,160 --> 00:07:14,020
Những trận Hàm Tử, Chương Dương, Tây Kết vang lên như tiếng trống lật ngược cục

149
00:07:14,020 --> 00:07:14,940
diện.

150
00:07:15,300 --> 00:07:17,380
Trần Nhật Duật lập công ở Hàm Tử.

151
00:07:17,700 --> 00:07:20,480
Trần Quang Khải góp công lớn ở Chương Dương.

152
00:07:20,900 --> 00:07:22,620
Toa Đô bị đánh bại và tử trận ở Tây Kết.

153
00:07:23,420 --> 00:07:26,620
Quân Nguyên từ thế chủ động tiến công rơi vào thế bị động tháo chạy.

154
00:07:27,640 --> 00:07:30,860
Trong toàn bộ cục diện ấy, các cánh quân Trần phải phối hợp chặt chẽ,

155
00:07:31,020 --> 00:07:33,460
vừa đánh trên sông, vừa đánh trên bộ, vừa truy kích,

156
00:07:33,580 --> 00:07:34,460
vừa chặn đường rút.

157
00:07:35,360 --> 00:07:39,020
Phạm Ngũ Lão là một trong những tướng lĩnh tham gia vào các hoạt động quân sự ấy,

158
00:07:39,300 --> 00:07:40,520
góp phần vào thắng lợi chung.

159
00:07:41,320 --> 00:07:43,980
Có thể hình dung chiến trường Đại Việt những ngày phản công:

160
00:07:44,300 --> 00:07:46,920
sông nước đỏ ánh lửa, thuyền chiến lao đi trong tiếng trống,

161
00:07:47,200 --> 00:07:50,580
quân sĩ từ những vùng quê từng bị giặc giày xéo nay vùng lên đánh trả.

162
00:07:51,400 --> 00:07:54,640
Những đạo quân Nguyên từng kiêu hãnh bỗng lâm vào cảnh thiếu lương,

163
00:07:54,880 --> 00:07:57,780
mệt mỏi, bị phục kích, bị truy đuổi không ngừng.

164
00:07:58,000 --> 00:08:00,580
Chiến thắng năm 1285 không đến từ một phép màu.

165
00:08:01,560 --> 00:08:03,620
Nó đến từ sự chuẩn bị, từ ý chí chịu đựng,

166
00:08:03,760 --> 00:08:05,920
từ chiến lược đúng đắn và từ máu của rất nhiều người.

167
00:08:06,740 --> 00:08:08,720
Trong đó có những tướng lĩnh như Phạm Ngũ Lão,

168
00:08:09,120 --> 00:08:12,880
những người không chỉ cầm quân đánh trận mà còn giữ vững tinh thần cho quân sĩ

169
00:08:12,880 --> 00:08:14,920
trong những giờ phút hiểm nghèo.

170
00:08:15,020 --> 00:08:16,580
Cuối cùng, quân Nguyên thất bại.

171
00:08:17,480 --> 00:08:20,160
Thoát Hoan phải chui vào ống đồng để quân lính kéo chạy về nước,

172
00:08:20,480 --> 00:08:23,840
một hình ảnh được sử cũ ghi lại như biểu tượng của sự nhục nhã.

173
00:08:24,220 --> 00:08:25,760
Đại Việt đứng vững.

174
00:08:26,200 --> 00:08:28,520
Nhưng nhà Nguyên chưa từ bỏ tham vọng.

175
00:08:29,880 --> 00:08:31,880
Trước cơn bão lần thứ ba

176
00:08:32,440 --> 00:08:36,000
Sau thất bại năm 1285, Hốt Tất Liệt không cam lòng.

177
00:08:36,280 --> 00:08:37,960
Nhà Nguyên chuẩn bị một cuộc xâm lược mới,

178
00:08:37,960 --> 00:08:38,800
lớn và kỹ hơn.

179
00:08:40,120 --> 00:08:42,260
Năm 1287, quân Nguyên lại kéo sang Đại Việt.

180
00:08:43,100 --> 00:08:45,760
Lần này, họ chú trọng cả đường bộ lẫn đường thủy,

181
00:08:45,880 --> 00:08:48,260
đặc biệt có đoàn thuyền lương để nuôi quân lâu dài.

182
00:08:49,060 --> 00:08:51,420
Nhà Trần hiểu rằng nếu để quân Nguyên có đủ lương thực,

183
00:08:51,540 --> 00:08:54,820
chúng có thể đóng lâu, đánh lâu, gây nguy hiểm lớn hơn.

184
00:08:54,980 --> 00:08:58,260
Vì vậy, việc đánh vào hậu cần của giặc trở thành nhiệm vụ then chốt.

185
00:08:58,980 --> 00:09:03,080
Trần Khánh Dư lập công lớn khi đánh đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ ở Vân Đồn.

186
00:09:03,500 --> 00:09:05,800
Đòn đánh ấy khiến quân Nguyên rơi vào cảnh thiếu lương.

187
00:09:06,620 --> 00:09:09,300
Một đạo quân dù mạnh đến đâu, nếu đói, mệt và bị cô lập,

188
00:09:09,300 --> 00:09:10,800
cũng sẽ mất dần sức chiến đấu.

189
00:09:11,580 --> 00:09:14,800
Trong thế trận ấy, Phạm Ngũ Lão tiếp tục là một tướng quan trọng của triều Trần.

190
00:09:15,900 --> 00:09:17,720
Ông được giao chỉ huy quân, tham gia đánh chặn,

191
00:09:17,720 --> 00:09:20,140
truy kích, giữ các vị trí trọng yếu.

192
00:09:20,620 --> 00:09:23,420
Sử liệu cho biết ông lập nhiều chiến công trong kháng chiến chống Nguyên,

193
00:09:23,580 --> 00:09:25,800
được triều đình trọng thưởng và thăng chức.

194
00:09:26,060 --> 00:09:29,160
Cuộc chiến năm 1288 đi đến đỉnh cao ở sông Bạch Đằng.

195
00:09:31,750 --> 00:09:33,410
Bạch đằng — dòng sông của số phận

196
00:09:34,450 --> 00:09:36,350
Bạch Đằng không phải lần đầu đi vào lịch sử.

197
00:09:37,390 --> 00:09:40,670
Năm 938, Ngô Quyền từng đánh tan quân Nam Hán trên dòng sông này,

198
00:09:40,790 --> 00:09:43,470
mở ra thời kỳ độc lập lâu dài cho dân tộc.

199
00:09:43,690 --> 00:09:47,650
Năm 981, Lê Hoàn cũng từng đánh giặc phương Bắc trên vùng sông nước ấy.

200
00:09:48,470 --> 00:09:52,070
Đến thời Trần, Bạch Đằng một lần nữa trở thành nơi quyết định số phận của một cuộc

201
00:09:52,070 --> 00:09:53,190
xâm lăng.

202
00:09:53,450 --> 00:09:56,310
Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn cho bố trí trận địa cọc ngầm trên sông,

203
00:09:56,550 --> 00:09:58,510
lợi dụng thủy triều và địa hình.

204
00:09:58,870 --> 00:10:00,730
Khi Ô Mã Nhi dẫn thủy quân Nguyên rút lui,

205
00:10:00,970 --> 00:10:02,970
quân Trần nhử địch vào trận địa.

206
00:10:02,970 --> 00:10:06,210
Nước triều xuống, thuyền giặc mắc cọc, rối loạn.

207
00:10:06,430 --> 00:10:07,970
Quân Trần từ nhiều phía đánh ra.

208
00:10:08,970 --> 00:10:11,630
Lửa cháy, tiếng quân reo, thuyền giặc vỡ nát trên dòng nước.

209
00:10:12,950 --> 00:10:14,830
Ô Mã Nhi bị bắt.

210
00:10:15,110 --> 00:10:16,730
Thủy quân Nguyên tan rã.

211
00:10:17,130 --> 00:10:19,230
Cùng lúc đó, các cánh quân bộ cũng bị truy kích.

212
00:10:20,190 --> 00:10:22,870
Cuộc xâm lược lần thứ ba thất bại hoàn toàn.

213
00:10:23,070 --> 00:10:25,390
Trong chiến thắng chung ấy, Phạm Ngũ Lão là một trong những danh tướng góp công.

214
00:10:26,470 --> 00:10:29,450
Dù sử sách không đặt ông ở vị trí người chỉ huy tối cao trận Bạch Đằng,

215
00:10:29,450 --> 00:10:32,450
vai trò của ông trong toàn bộ cuộc kháng chiến là rất đáng kể.

216
00:10:33,390 --> 00:10:36,670
Ông thuộc thế hệ tướng lĩnh đã làm nên mạng lưới sức mạnh quân sự thời Trần,

217
00:10:36,910 --> 00:10:39,350
nơi mỗi người giữ một mũi, một cánh, một nhiệm vụ,

218
00:10:39,350 --> 00:10:40,850
để cuối cùng hợp thành chiến thắng.

219
00:10:41,830 --> 00:10:44,270
Đó cũng là điểm đặc biệt của lịch sử chống Nguyên thời Trần:

220
00:10:44,590 --> 00:10:46,850
không chỉ có một thiên tài đơn độc.

221
00:10:47,050 --> 00:10:48,610
Có Hưng Đạo Vương là linh hồn chiến lược,

222
00:10:48,790 --> 00:10:51,850
nhưng xung quanh ông là cả một thế hệ tướng sĩ tài năng.

223
00:10:52,350 --> 00:10:55,290
Phạm Ngũ Lão là một trong những gương mặt sáng nhất của thế hệ ấy.

224
00:10:57,380 --> 00:10:58,980
Sau chiến tranh

225
00:10:58,980 --> 00:11:02,980
Sau ba lần đánh bại Nguyên Mông, Đại Việt bước vào thời kỳ khôi phục và củng cố.

226
00:11:04,380 --> 00:11:07,980
Với Phạm Ngũ Lão, chiến tranh chống Nguyên không phải là điểm kết thúc sự nghiệp.

227
00:11:08,860 --> 00:11:11,040
Ông tiếp tục phục vụ triều Trần qua nhiều đời vua,

228
00:11:11,280 --> 00:11:12,980
được giao nhiều chức vụ quân sự quan trọng.

229
00:11:13,840 --> 00:11:15,880
Ông nhiều lần cầm quân đi đánh dẹp ở biên giới,

230
00:11:16,020 --> 00:11:19,520
đặc biệt là trong các cuộc giao tranh với Ai Lao và Chiêm Thành theo bối cảnh chính

231
00:11:19,520 --> 00:11:20,220
trị thời đó.

232
00:11:21,100 --> 00:11:22,960
Sử cũ ghi nhận ông là người có công lớn,

233
00:11:22,980 --> 00:11:24,980
được phong tới chức Điện súy thượng tướng quân.

234
00:11:25,580 --> 00:11:27,480
Đây là chức vụ cao trong quân đội triều Trần,

235
00:11:27,480 --> 00:11:30,360
cho thấy sự tin cậy đặc biệt của triều đình đối với ông.

236
00:11:31,120 --> 00:11:33,980
Điều đáng chú ý là Phạm Ngũ Lão không xuất thân từ tôn thất nhà Trần.

237
00:11:34,900 --> 00:11:37,800
Trong một triều đại mà quý tộc hoàng tộc giữ vai trò rất lớn,

238
00:11:37,860 --> 00:11:42,200
việc một người xuất thân bình dân như ông vươn lên hàng đại tướng là điều đặc biệt.

239
00:11:42,320 --> 00:11:45,920
Nó chứng minh tài năng và công lao của ông lớn đến mức vượt qua ranh giới xuất

240
00:11:45,920 --> 00:11:46,620
thân.

241
00:11:47,160 --> 00:11:48,480
Ông không chỉ giỏi đánh trận.

242
00:11:49,480 --> 00:11:51,300
Ông còn có phẩm chất của một võ tướng Nho học:

243
00:11:51,480 --> 00:11:53,820
trọng danh dự, có chí hướng, biết tự răn mình,

244
00:11:54,000 --> 00:11:56,040
biết lấy gương người xưa để soi vào bản thân.

245
00:11:56,800 --> 00:11:59,780
Bài thơ “Thuật hoài” còn lại là bằng chứng quý giá cho nội tâm ấy.

246
00:12:00,620 --> 00:12:02,760
Một võ tướng có thể thắng trận nhờ sức mạnh.

247
00:12:03,420 --> 00:12:05,180
Nhưng để sống lâu trong ký ức văn hóa dân tộc,

248
00:12:05,300 --> 00:12:07,900
người ấy cần có thêm chiều sâu tinh thần.

249
00:12:08,200 --> 00:12:10,200
Phạm Ngũ Lão có cả hai.

250
00:12:11,360 --> 00:12:13,160
Mối duyên với hưng đạo vương

251
00:12:13,540 --> 00:12:17,080
Không thể kể về Phạm Ngũ Lão mà không nhắc đến Trần Quốc Tuấn.

252
00:12:17,560 --> 00:12:20,520
Hưng Đạo Vương là người phát hiện, trọng dụng và dìu dắt Phạm Ngũ Lão.

253
00:12:21,220 --> 00:12:24,780
Từ chàng trai đan sọt ở Phù Ủng, ông bước vào hàng ngũ tướng lĩnh triều Trần,

254
00:12:25,040 --> 00:12:27,740
một phần nhờ con mắt nhìn người của Trần Quốc Tuấn.

255
00:12:27,900 --> 00:12:31,540
Theo một số ghi chép và truyền thống, Phạm Ngũ Lão còn trở thành con rể của Hưng

256
00:12:31,540 --> 00:12:34,060
Đạo Vương khi lấy quận chúa Anh Nguyên.

257
00:12:34,280 --> 00:12:37,320
Chi tiết này thường được nhắc đến trong các tài liệu lịch sử và giai thoại,

258
00:12:37,600 --> 00:12:40,520
cho thấy mối quan hệ gắn bó giữa ông với gia đình Trần Quốc Tuấn.

259
00:12:41,540 --> 00:12:44,980
Nhưng điều quan trọng hơn hôn nhân hay địa vị là sự tin cậy nơi chiến trường.

260
00:12:45,920 --> 00:12:48,360
Hưng Đạo Vương vốn nổi tiếng nghiêm khắc trong việc dùng người.

261
00:12:49,220 --> 00:12:51,360
Ông không thể giao việc lớn cho kẻ bất tài.

262
00:12:52,420 --> 00:12:55,720
Việc Phạm Ngũ Lão được trọng dụng chứng tỏ ông đã chứng minh năng lực bằng hành

263
00:12:55,720 --> 00:12:56,420
động.

264
00:12:56,920 --> 00:13:00,460
Ta có thể hình dung giữa Hưng Đạo Vương và Phạm Ngũ Lão là mối quan hệ của người

265
00:13:00,460 --> 00:13:02,800
thầy lớn và người học trò lớn.

266
00:13:02,920 --> 00:13:05,640
Một người có tầm chiến lược bao quát non sông.

267
00:13:05,860 --> 00:13:09,200
Một người có dũng khí và tài cầm quân để thực hiện những mệnh lệnh hiểm yếu.

268
00:13:10,180 --> 00:13:13,200
Họ gặp nhau trong thời đại mà đất nước cần những con người như vậy.

269
00:13:14,020 --> 00:13:17,580
Nếu không có Trần Quốc Tuấn, có thể tài năng Phạm Ngũ Lão sẽ không được đưa ra

270
00:13:17,580 --> 00:13:18,280
đúng lúc.

271
00:13:18,840 --> 00:13:20,760
Nếu không có những người như Phạm Ngũ Lão,

272
00:13:21,160 --> 00:13:24,980
chiến lược của Trần Quốc Tuấn cũng khó biến thành sức mạnh cụ thể trên chiến trường.

273
00:13:25,760 --> 00:13:28,700
Lịch sử đôi khi được tạo nên từ những cuộc gặp gỡ như thế.

274
00:13:30,420 --> 00:13:32,680
Bài thơ của người cầm giáo

275
00:13:32,980 --> 00:13:36,660
Trong đời Phạm Ngũ Lão, bài thơ “Thuật hoài” có vị trí đặc biệt.

276
00:13:36,860 --> 00:13:38,360
Nhiều danh tướng được nhớ qua chiến công,

277
00:13:38,720 --> 00:13:42,000
nhưng không phải ai cũng để lại một áng thơ có sức sống lâu dài như vậy.

278
00:13:42,900 --> 00:13:46,300
Thuật hoài” không dài, không cầu kỳ, nhưng nó cô đọng tinh thần của cả một thế

279
00:13:46,300 --> 00:13:47,000
hệ.

280
00:13:47,240 --> 00:13:51,100
Câu mở đầu “Hoành sóc giang sơn kháp kỷ thu” dựng lên hình ảnh người tráng sĩ cầm

281
00:13:51,100 --> 00:13:53,260
ngang ngọn giáo gìn giữ non sông suốt mấy thu.

282
00:13:54,220 --> 00:13:57,000
Đó không phải tư thế của người đi tìm vinh hoa.

283
00:13:57,180 --> 00:13:58,900
Đó là tư thế của người đứng canh đất nước.

284
00:13:59,880 --> 00:14:03,640
Câu thứ hai “Tam quân tỳ hổ khí thôn ngưu” mở rộng từ một người sang cả quân đội.

285
00:14:04,210 --> 00:14:07,620
Ba quân như hổ báo, khí thế mạnh đến mức nuốt sao Ngưu.

286
00:14:08,260 --> 00:14:10,000
Hình ảnh ấy phóng đại theo bút pháp cổ điển,

287
00:14:10,180 --> 00:14:13,000
nhưng rất đúng với tinh thần quân Trần trong những năm chống Nguyên:

288
00:14:13,000 --> 00:14:16,500
ít hơn nhưng không sợ, nhỏ hơn nhưng không chịu khuất.

289
00:14:16,580 --> 00:14:19,320
Hai câu cuối lại bất ngờ chuyển vào nội tâm.

290
00:14:19,440 --> 00:14:23,040
Người anh hùng không khoe công, mà nói mình còn thẹn vì chưa trả xong nợ công danh.

291
00:14:24,100 --> 00:14:26,100
Ông thẹn khi nghe chuyện Vũ hầu Gia Cát Lượng,

292
00:14:26,300 --> 00:14:29,000
biểu tượng của lòng tận tụy và tài trí trong văn hóa phương Đông.

293
00:14:29,920 --> 00:14:32,460
Chính nỗi thẹn ấy làm bài thơ lớn.

294
00:14:32,620 --> 00:14:35,220
Vì nó cho thấy Phạm Ngũ Lão không tự mãn.

295
00:14:35,580 --> 00:14:38,380
Dù đã cầm giáo giữ nước, dù đã đứng trong hàng danh tướng,

296
00:14:38,500 --> 00:14:40,980
ông vẫn thấy mình còn phải vươn tới một chuẩn mực cao hơn.

297
00:14:41,680 --> 00:14:43,980
Người bình thường thẹn vì thua kém danh lợi.

298
00:14:44,920 --> 00:14:46,980
Người có chí lớn thẹn vì chưa làm đủ cho đời.

299
00:14:49,760 --> 00:14:50,460
Danh tướng không kiêu

300
00:14:51,780 --> 00:14:55,380
Một điểm khiến Phạm Ngũ Lão được kính trọng là sự bền bỉ và khiêm nhường trong

301
00:14:55,380 --> 00:14:56,080
hình ảnh lịch sử.

302
00:14:57,100 --> 00:14:59,660
Ông không phải kiểu nhân vật xuất hiện với những cuộc tranh quyền đoạt vị.

303
00:15:00,540 --> 00:15:03,980
Ông cũng không được nhớ đến như người dùng công lao để lấn át triều đình.

304
00:15:04,500 --> 00:15:08,420
Trong ký ức dân gian và sử sách, ông chủ yếu hiện lên như một võ tướng tận trung,

305
00:15:08,540 --> 00:15:10,980
đánh giặc, giữ nước, phụng sự triều Trần qua nhiều năm.

306
00:15:12,580 --> 00:15:14,480
Điều ấy rất đáng quý.

307
00:15:14,680 --> 00:15:17,160
Bởi sau chiến tranh, nhiều người có công dễ sinh kiêu ngạo.

308
00:15:18,100 --> 00:15:20,920
Nhưng Phạm Ngũ Lão vẫn được nhắc đến với hình ảnh của người cầm giáo,

309
00:15:21,160 --> 00:15:23,600
người trả nợ công danh, người học trò của Hưng Đạo Vương,

310
00:15:23,940 --> 00:15:25,100
người con của làng Phù Ủng.

311
00:15:26,100 --> 00:15:29,440
Ông mất năm 1320, thọ khoảng sáu mươi lăm tuổi.

312
00:15:29,440 --> 00:15:32,300
Cuộc đời ông kéo dài qua giai đoạn rực rỡ nhất của triều Trần,

313
00:15:32,420 --> 00:15:35,840
từ những năm kháng chiến dữ dội đến thời kỳ đất nước tạm yên.

314
00:15:36,140 --> 00:15:37,740
Khi ông qua đời, triều đình thương tiếc,

315
00:15:37,860 --> 00:15:39,300
nhân dân ghi nhớ.

316
00:15:39,580 --> 00:15:41,320
Ngày nay, ở nhiều nơi có đền thờ, đường phố,

317
00:15:41,320 --> 00:15:42,800
trường học mang tên Phạm Ngũ Lão.

318
00:15:43,800 --> 00:15:46,400
Nhưng có lẽ tượng đài bền nhất của ông không nằm ở đá hay đồng.

319
00:15:47,360 --> 00:15:49,180
Nó nằm trong câu chuyện người đan sọt giữa đường,

320
00:15:49,180 --> 00:15:53,080
trong bài thơ “Thuật hoài”, và trong hình ảnh một người dân thường có thể trở thành

321
00:15:53,080 --> 00:15:55,500
đại tướng khi có chí lớn và gặp đúng thời đại.

322
00:15:57,240 --> 00:16:01,040
Từ chàng trai đan sọt đến biểu tượng chí làm trai

323
00:16:01,140 --> 00:16:04,800
Câu chuyện Phạm Ngũ Lão đan sọt thường được kể cho nhiều thế hệ học trò.

324
00:16:05,040 --> 00:16:06,900
Thoạt nghe, đó là một giai thoại lạ:

325
00:16:07,040 --> 00:16:10,240
một chàng trai mải nghĩ việc nước đến mức giáo đâm vào đùi vẫn không biết.

326
00:16:11,220 --> 00:16:13,860
Nhưng nếu nhìn sâu hơn, câu chuyện ấy mang ý nghĩa biểu tượng.

327
00:16:14,760 --> 00:16:16,580
Nó nói rằng trước khi trở thành danh tướng,

328
00:16:16,720 --> 00:16:19,860
Phạm Ngũ Lão đã có một thế giới nội tâm lớn hơn hoàn cảnh của mình.

329
00:16:20,760 --> 00:16:23,540
Ông sinh ở làng quê, nhưng tâm trí không bị đóng kín trong lũy tre.

330
00:16:24,220 --> 00:16:27,700
Ông làm việc bình thường của dân quê, nhưng suy nghĩ hướng về non sông.

331
00:16:28,640 --> 00:16:31,620
Ông chưa có chức tước, nhưng đã có chí của người gánh vác việc lớn.

332
00:16:32,820 --> 00:16:36,080
Đó là điều khiến hình ảnh Phạm Ngũ Lão vượt qua khuôn khổ một nhân vật quân sự.

333
00:16:37,040 --> 00:16:39,020
Ông trở thành biểu tượng của khát vọng vươn lên.

334
00:16:40,000 --> 00:16:42,540
Trong xã hội xưa, xuất thân có thể là rào cản rất lớn.

335
00:16:43,460 --> 00:16:45,600
Nhưng câu chuyện Phạm Ngũ Lão nhắc rằng tài năng,

336
00:16:45,660 --> 00:16:47,800
ý chí và nhân cách có thể mở đường.

337
00:16:48,180 --> 00:16:50,740
Dĩ nhiên, không phải ai có chí cũng gặp được Trần Quốc Tuấn.

338
00:16:51,480 --> 00:16:55,140
Nhưng nếu không có chí, dù cơ hội đi qua trước mặt cũng vô ích.

339
00:16:55,400 --> 00:16:58,360
Người đời nhớ ông vì ông đã chuẩn bị cho mình trước khi thời cơ đến.

340
00:16:59,900 --> 00:17:03,060
Khi Hưng Đạo Vương nhìn thấy ông, tài năng ấy không phải mới sinh ra trong khoảnh

341
00:17:03,060 --> 00:17:04,140
khắc.

342
00:17:04,300 --> 00:17:06,520
Nó đã được nuôi dưỡng từ lâu, trong im lặng.

343
00:17:08,520 --> 00:17:10,440
Phạm ngũ lão và bài học giữ nước

344
00:17:11,500 --> 00:17:14,020
Cuộc đời Phạm Ngũ Lão để lại nhiều bài học.

345
00:17:14,580 --> 00:17:16,380
Bài học thứ nhất là bài học về chí khí.

346
00:17:17,060 --> 00:17:18,800
Một người trẻ, dù xuất thân bình thường,

347
00:17:18,940 --> 00:17:22,800
nếu có chí lớn và biết rèn mình, vẫn có thể làm nên việc phi thường.

348
00:17:23,040 --> 00:17:24,800
Bài học thứ hai là bài học về dùng người.

349
00:17:25,680 --> 00:17:29,380
Trần Quốc Tuấn nhìn thấy tài năng ở một chàng trai quê và dám trọng dụng.

350
00:17:30,100 --> 00:17:33,640
Một quốc gia muốn mạnh phải biết tìm người tài không chỉ trong dòng dõi quyền quý,

351
00:17:33,800 --> 00:17:34,980
mà cả trong dân gian.

352
00:17:35,840 --> 00:17:38,380
Bài học thứ ba là bài học về tinh thần thời Trần.

353
00:17:38,900 --> 00:17:40,980
Chiến thắng Nguyên Mông không phải chỉ do một vị tướng,

354
00:17:41,080 --> 00:17:42,440
mà do cả hệ thống đoàn kết:

355
00:17:42,600 --> 00:17:45,290
vua, quan, tướng, lính, dân cùng chung ý chí.

356
00:17:45,640 --> 00:17:47,620
Phạm Ngũ Lão là một ngôi sao trong bầu trời ấy,

357
00:17:47,980 --> 00:17:50,780
nhưng bầu trời ấy sáng vì có rất nhiều ngôi sao cùng tỏa sáng.

358
00:17:51,680 --> 00:17:54,080
Bài học thứ tư là bài học về khiêm nhường.

359
00:17:54,440 --> 00:17:57,900
Người đã lập công lớn vẫn thấy mình chưa trả xong nợ với đời.

360
00:17:58,100 --> 00:18:00,920
Đó là thái độ khiến con người không dừng lại quá sớm,

361
00:18:00,960 --> 00:18:02,100
không ngủ quên trên chiến thắng.

362
00:18:03,160 --> 00:18:05,920
Trong thời bình, ta không còn cầm giáo ra trận như Phạm Ngũ Lão.

363
00:18:06,800 --> 00:18:08,900
Nhưng “nợ công danh” có thể hiểu rộng hơn:

364
00:18:09,140 --> 00:18:10,480
trách nhiệm với gia đình, với cộng đồng,

365
00:18:10,640 --> 00:18:12,280
với đất nước, với công việc mình đang làm.

366
00:18:13,040 --> 00:18:15,280
Mỗi thời đại có một chiến trường khác nhau.

367
00:18:16,000 --> 00:18:19,080
Điều quan trọng là con người có sống xứng đáng với thời đại của mình hay không.

368
00:18:21,135 --> 00:18:21,835
Kết

369
00:18:23,190 --> 00:18:26,030
Phạm Ngũ Lão đi vào lịch sử từ một hình ảnh rất giản dị:

370
00:18:26,250 --> 00:18:28,210
chàng trai làng Phù Ủng ngồi đan sọt bên đường.

371
00:18:29,210 --> 00:18:31,370
Nhưng từ hình ảnh ấy, ông bước lên chiến trường,

372
00:18:31,370 --> 00:18:33,150
đứng trong hàng danh tướng của triều Trần,

373
00:18:33,350 --> 00:18:35,910
góp công vào những chiến thắng vĩ đại trước quân Nguyên Mông,

374
00:18:36,330 --> 00:18:39,370
để lại bài thơ “Thuật hoài” như một lời tự nhắc của người tráng sĩ.

375
00:18:40,370 --> 00:18:43,430
Ông không sinh ra trong quyền quý, nhưng được quyền quý kính trọng.

376
00:18:44,130 --> 00:18:47,810
Ông không tự xưng anh hùng, nhưng hành động của ông khiến đời sau gọi ông là anh

377
00:18:47,810 --> 00:18:48,510
hùng.

378
00:18:49,090 --> 00:18:51,910
Ông không để lại một vương triều, nhưng để lại một tư thế sống:

379
00:18:52,050 --> 00:18:55,470
cầm ngang ngọn giáo giữa non sông, đem cả đời mình trả món nợ với đất nước.

380
00:18:56,490 --> 00:19:00,070
Hơn bảy trăm năm đã trôi qua, vó ngựa Nguyên Mông chỉ còn là tiếng vọng trong sử

381
00:19:00,070 --> 00:19:00,850
sách.

382
00:19:01,330 --> 00:19:03,450
Những chiến thuyền trên sông Bạch Đằng đã tan vào mây nước.

383
00:19:04,490 --> 00:19:05,670
Những triều vua đã đi qua.

384
00:19:06,630 --> 00:19:08,370
Nhưng hình ảnh Phạm Ngũ Lão vẫn còn đó.

385
00:19:09,310 --> 00:19:10,530
Một người trai áo vải.

386
00:19:11,550 --> 00:19:12,870
Một ngọn giáo giữa giang sơn.

387
00:19:13,770 --> 00:19:16,210
Một nỗi thẹn lớn trước tiền nhân.

388
00:19:16,630 --> 00:19:17,710
Và một bài học không cũ:

389
00:19:17,890 --> 00:19:20,510
người có chí lớn không chờ lịch sử gọi tên mới bắt đầu rèn mình.

390
00:19:21,510 --> 00:19:23,570
Họ rèn mình trong im lặng, để khi đất nước cần,

391
00:19:23,690 --> 00:19:25,530
họ có thể đứng dậy và bước thẳng vào lịch sử.