Người trai làng phù ủng
Trong lịch sử Việt Nam, có những con người sinh ra không ở nơi cung vàng điện ngọc,
không có sẵn tước vị, không được trải thảm bước vào quyền lực.
Họ đi lên từ ruộng đồng, từ làng quê, từ những ngày nghèo khó và lặng lẽ.
Nhưng khi thời thế gọi tên, họ đứng dậy,
cầm lấy vận mệnh của mình, rồi trở thành một phần của vận mệnh đất nước.
Phạm Ngũ Lão là một con người như thế.
Ông sinh năm 1255, quê ở làng Phù Ủng, huyện Đường Hào,
nay thuộc tỉnh Hưng Yên.
Đó là vùng đất đồng bằng Bắc Bộ, nơi những con đường làng chạy qua ruộng lúa,
nơi người dân quen với nếp sống cần cù,
chịu thương chịu khó.
Không phải kinh thành Thăng Long, không phải phủ đệ vương hầu,
mà chính một làng quê bình dị ấy đã sinh ra một danh tướng lừng lẫy của triều Trần.
Tương truyền, thuở trẻ Phạm Ngũ Lão là người có chí lớn,
ham đọc sách, giỏi võ nghệ, thường nuôi mộng giúp đời.
Gia cảnh của ông không thuộc hàng quyền quý.
Trong ký ức dân gian, hình ảnh nổi tiếng nhất về tuổi trẻ Phạm Ngũ Lão là cảnh
ông ngồi đan sọt bên đường, nhưng tâm trí lại đang chìm trong suy nghĩ về việc
nước.
Một ngày kia, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đi qua làng Phù Ủng.
Quân lính dẹp đường, người dân tránh sang hai bên.
Nhưng giữa đường, có một chàng trai vẫn ngồi yên đan sọt,
không hề hay biết đoàn quân đang đến gần.
Quân lính lấy giáo đâm vào đùi để nhắc ông tránh đường,
máu chảy ra, vậy mà ông vẫn như không cảm thấy đau.
Câu chuyện ấy mang màu sắc truyền tụng,
nhưng nó nói lên một điều mà người đời sau luôn nhớ:
Phạm Ngũ Lão là người có tâm trí khác thường.
Khi đã nghĩ đến đại sự, ông quên cả thân mình.
Trần Quốc Tuấn thấy lạ, cho gọi chàng trai đến hỏi.
Qua đối đáp, Hưng Đạo Vương nhận ra đây không phải một người tầm thường.
Trong dáng vẻ quê mùa ấy là khí phách của bậc đại tướng.
Từ cuộc gặp ấy, Phạm Ngũ Lão được đưa vào quân đội nhà Trần,
rồi dần trở thành một trong những tướng lĩnh xuất sắc nhất dưới trướng Hưng Đạo
Vương.
Nếu câu chuyện đan sọt là cánh cửa mở vào cuộc đời Phạm Ngũ Lão,
thì chiến tranh chống Nguyên Mông chính là nơi ông chứng minh giá trị thật sự của
mình.
Thời đại của sóng gió
Phạm Ngũ Lão trưởng thành trong một thời đại dữ dội.
Thế kỷ mười ba, vó ngựa Mông Cổ làm rung chuyển cả lục địa Á — Âu.
Từ thảo nguyên phương Bắc, đế quốc Mông Cổ và sau đó là nhà Nguyên dưới quyền Hốt
Tất Liệt mở rộng thế lực khắp nơi.
Nhiều vương quốc lớn bị nghiền nát.
Nhiều thành trì tưởng như bất khả xâm phạm cũng sụp đổ.
Bóng đen chiến tranh trùm lên nhiều vùng đất.
Đại Việt khi ấy là một quốc gia không lớn,
nhưng có truyền thống độc lập mạnh mẽ.
Triều Trần vừa xây dựng được một nền chính trị vững vàng,
quân đội có tổ chức, quý tộc tôn thất nhiều người giỏi võ lược,
dân chúng quen với đời sống nông nghiệp nhưng cũng sẵn sàng đứng lên khi đất nước
lâm nguy.
Trước thời Phạm Ngũ Lão, năm 1258, quân Mông Cổ đã từng xâm lược Đại Việt lần thứ
nhất.
Quân dân nhà Trần dưới thời vua Trần Thái Tông đã đánh bại cuộc tiến công ấy,
buộc địch phải rút lui.
Nhưng đó chưa phải là kết thúc.
Khi nhà Nguyên hoàn tất việc chinh phục Nam Tống,
họ quay mắt xuống phương Nam.
Đại Việt trở thành mục tiêu trong tham vọng kiểm soát khu vực.
Năm 1285, cuộc xâm lược lớn lần thứ hai nổ ra.
Quân Nguyên kéo vào Đại Việt với lực lượng hùng hậu,
do các tướng như Thoát Hoan, Toa Đô, Ô Mã Nhi chỉ huy.
Sức ép cực lớn.
Triều đình nhà Trần phải đối mặt với một trong những thử thách sinh tử nhất lịch
sử.
Đó là thời điểm tên tuổi Phạm Ngũ Lão sáng lên.
Ông không đứng riêng một mình, mà là một phần của hệ thống tướng lĩnh kiệt xuất
dưới sự chỉ huy của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn.
Cùng với các tướng như Trần Quang Khải,
Trần Nhật Duật, Trần Khánh Dư và nhiều danh tướng khác,
Phạm Ngũ Lão góp phần vào cuộc chiến tranh vệ quốc mà mỗi bước lùi,
mỗi trận đánh, mỗi cuộc phản công đều gắn với vận mệnh Đại Việt.
Hào khí đông a
Để hiểu Phạm Ngũ Lão, phải hiểu hào khí Đông A của thời Trần.
Chữ “Trần” trong lối chiết tự được đọc thành “Đông A”. Hào khí Đông A là tinh thần
của một triều đại vừa có kỷ luật quân sự,
vừa có ý chí độc lập mãnh liệt, vừa biết đặt lợi ích quốc gia lên trên lợi ích
riêng của từng dòng họ, từng phe nhóm.
Trong cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông,
triều Trần có những khoảnh khắc rất đáng nhớ.
Hội nghị Bình Than bàn kế chống giặc.
Hội nghị Diên Hồng hỏi ý các bô lão nên hòa hay nên đánh,
và tiếng “đánh” vang lên như lời thề của cả dân tộc.
Hưng Đạo Vương viết Hịch tướng sĩ, đánh vào danh dự,
lòng trung nghĩa và nỗi nhục mất nước của quân sĩ.
Những sự kiện ấy không chỉ là nghi lễ chính trị.
Chúng tạo nên tinh thần chung cho cả nước:
vua tôi cùng lòng, tướng sĩ cùng chí, dân chúng cùng chịu gian khổ để giữ lấy non
sông.
Phạm Ngũ Lão sống và chiến đấu trong bầu không khí ấy.
Ông không chỉ là người cầm giáo nơi trận mạc.
Ông còn là người mang trong mình lý tưởng của cả một thế hệ:
làm trai sinh ra trong trời đất thì phải trả nợ núi sông.
Tinh thần ấy được thể hiện rõ trong bài thơ “Thuật hoài” nổi tiếng thường được
gắn với ông:
Hoành sóc giang sơn kháp kỷ thu, Tam quân tỳ hổ khí thôn ngưu.
Nam nhi vị liễu công danh trái, Tu thính nhân gian thuyết Vũ hầu.
Nghĩa là:
cầm ngang ngọn giáo giữ non sông đã mấy thu;
ba quân như hổ báo, khí thế nuốt trôi sao Ngưu;
làm trai chưa trả xong nợ công danh;
luống thẹn khi nghe người đời kể chuyện Vũ hầu.
Bài thơ chỉ bốn câu, nhưng mở ra cả một chân trời tinh thần.
Ở đó có người võ tướng cầm giáo giữa đất nước,
có ba quân hừng hực khí thế, có nỗi thẹn của kẻ sĩ trước tấm gương Gia Cát Lượng.
Đó không phải nỗi thẹn nhỏ bé.
Đó là nỗi thẹn của người có chí lớn, luôn cảm thấy mình còn phải làm nhiều hơn
nữa cho đất nước.
Với Phạm Ngũ Lão, công danh không phải là chức tước để khoe khoang.
Công danh là món nợ với non sông.
Những ngày đen tối năm 1285
Khi quân Nguyên tràn vào Đại Việt năm 1285,
tình hình ban đầu vô cùng nguy hiểm.
Thế giặc mạnh, quân số đông, nhiều mũi tiến công phối hợp.
Thoát Hoan từ phía Bắc đánh xuống.
Toa Đô từ phía Nam đánh lên sau khi tiến qua Chiêm Thành.
Đại Việt bị kẹp giữa hai gọng quân.
Triều đình nhà Trần phải rút khỏi Thăng Long,
thực hiện kế sách tránh chỗ mạnh, bảo toàn lực lượng,
chờ thời cơ phản công.
Đối với người dân, những ngày ấy chắc hẳn là những ngày đầy lo lắng.
Kinh thành bỏ trống.
Vua tôi rút lui.
Quân giặc vào Thăng Long.
Tin tức thất thủ lan đi.
Nhưng đằng sau sự rút lui ấy không phải là đầu hàng.
Đó là chiến lược của Trần Quốc Tuấn và triều đình nhà Trần:
lấy không gian đổi thời gian, làm cho quân địch mệt mỏi,
kéo dài đường tiếp tế, rồi đánh vào lúc chúng suy yếu.
Phạm Ngũ Lão là một trong những tướng lĩnh tham gia vào quá trình ấy.
Sử sách không ghi lại từng chi tiết nhỏ về mọi trận ông chỉ huy,
nhưng tên tuổi ông gắn với những chiến công quan trọng trong cả hai cuộc kháng
chiến năm 1285 và 1288.
Ông thuộc nhóm võ tướng được Hưng Đạo Vương tin dùng,
và điều đó tự nó đã nói lên tài năng của ông.
Trong chiến tranh, có những người nổi bật bằng một trận đánh duy nhất.
Nhưng cũng có những người nổi bật bằng sự bền bỉ,
bằng việc luôn có mặt ở những nơi hiểm yếu,
luôn hoàn thành nhiệm vụ được giao.
Phạm Ngũ Lão thuộc kiểu thứ hai:
chắc chắn, gan dạ, kỷ luật và đáng tin.
Khi quân Nguyên tưởng rằng Đại Việt đã suy sụp,
thì chính là lúc thế trận kháng chiến bắt đầu chuyển mình.
Phản công
Mùa hè năm 1285, quân Trần mở cuộc phản công lớn.
Những trận Hàm Tử, Chương Dương, Tây Kết vang lên như tiếng trống lật ngược cục
diện.
Trần Nhật Duật lập công ở Hàm Tử.
Trần Quang Khải góp công lớn ở Chương Dương.
Toa Đô bị đánh bại và tử trận ở Tây Kết.
Quân Nguyên từ thế chủ động tiến công rơi vào thế bị động tháo chạy.
Trong toàn bộ cục diện ấy, các cánh quân Trần phải phối hợp chặt chẽ,
vừa đánh trên sông, vừa đánh trên bộ, vừa truy kích,
vừa chặn đường rút.
Phạm Ngũ Lão là một trong những tướng lĩnh tham gia vào các hoạt động quân sự ấy,
góp phần vào thắng lợi chung.
Có thể hình dung chiến trường Đại Việt những ngày phản công:
sông nước đỏ ánh lửa, thuyền chiến lao đi trong tiếng trống,
quân sĩ từ những vùng quê từng bị giặc giày xéo nay vùng lên đánh trả.
Những đạo quân Nguyên từng kiêu hãnh bỗng lâm vào cảnh thiếu lương,
mệt mỏi, bị phục kích, bị truy đuổi không ngừng.
Chiến thắng năm 1285 không đến từ một phép màu.
Nó đến từ sự chuẩn bị, từ ý chí chịu đựng,
từ chiến lược đúng đắn và từ máu của rất nhiều người.
Trong đó có những tướng lĩnh như Phạm Ngũ Lão,
những người không chỉ cầm quân đánh trận mà còn giữ vững tinh thần cho quân sĩ
trong những giờ phút hiểm nghèo.
Cuối cùng, quân Nguyên thất bại.
Thoát Hoan phải chui vào ống đồng để quân lính kéo chạy về nước,
một hình ảnh được sử cũ ghi lại như biểu tượng của sự nhục nhã.
Đại Việt đứng vững.
Nhưng nhà Nguyên chưa từ bỏ tham vọng.
Trước cơn bão lần thứ ba
Sau thất bại năm 1285, Hốt Tất Liệt không cam lòng.
Nhà Nguyên chuẩn bị một cuộc xâm lược mới,
lớn và kỹ hơn.
Năm 1287, quân Nguyên lại kéo sang Đại Việt.
Lần này, họ chú trọng cả đường bộ lẫn đường thủy,
đặc biệt có đoàn thuyền lương để nuôi quân lâu dài.
Nhà Trần hiểu rằng nếu để quân Nguyên có đủ lương thực,
chúng có thể đóng lâu, đánh lâu, gây nguy hiểm lớn hơn.
Vì vậy, việc đánh vào hậu cần của giặc trở thành nhiệm vụ then chốt.
Trần Khánh Dư lập công lớn khi đánh đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ ở Vân Đồn.
Đòn đánh ấy khiến quân Nguyên rơi vào cảnh thiếu lương.
Một đạo quân dù mạnh đến đâu, nếu đói, mệt và bị cô lập,
cũng sẽ mất dần sức chiến đấu.
Trong thế trận ấy, Phạm Ngũ Lão tiếp tục là một tướng quan trọng của triều Trần.
Ông được giao chỉ huy quân, tham gia đánh chặn,
truy kích, giữ các vị trí trọng yếu.
Sử liệu cho biết ông lập nhiều chiến công trong kháng chiến chống Nguyên,
được triều đình trọng thưởng và thăng chức.
Cuộc chiến năm 1288 đi đến đỉnh cao ở sông Bạch Đằng.
Bạch đằng — dòng sông của số phận
Bạch Đằng không phải lần đầu đi vào lịch sử.
Năm 938, Ngô Quyền từng đánh tan quân Nam Hán trên dòng sông này,
mở ra thời kỳ độc lập lâu dài cho dân tộc.
Năm 981, Lê Hoàn cũng từng đánh giặc phương Bắc trên vùng sông nước ấy.
Đến thời Trần, Bạch Đằng một lần nữa trở thành nơi quyết định số phận của một cuộc
xâm lăng.
Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn cho bố trí trận địa cọc ngầm trên sông,
lợi dụng thủy triều và địa hình.
Khi Ô Mã Nhi dẫn thủy quân Nguyên rút lui,
quân Trần nhử địch vào trận địa.
Nước triều xuống, thuyền giặc mắc cọc, rối loạn.
Quân Trần từ nhiều phía đánh ra.
Lửa cháy, tiếng quân reo, thuyền giặc vỡ nát trên dòng nước.
Ô Mã Nhi bị bắt.
Thủy quân Nguyên tan rã.
Cùng lúc đó, các cánh quân bộ cũng bị truy kích.
Cuộc xâm lược lần thứ ba thất bại hoàn toàn.
Trong chiến thắng chung ấy, Phạm Ngũ Lão là một trong những danh tướng góp công.
Dù sử sách không đặt ông ở vị trí người chỉ huy tối cao trận Bạch Đằng,
vai trò của ông trong toàn bộ cuộc kháng chiến là rất đáng kể.
Ông thuộc thế hệ tướng lĩnh đã làm nên mạng lưới sức mạnh quân sự thời Trần,
nơi mỗi người giữ một mũi, một cánh, một nhiệm vụ,
để cuối cùng hợp thành chiến thắng.
Đó cũng là điểm đặc biệt của lịch sử chống Nguyên thời Trần:
không chỉ có một thiên tài đơn độc.
Có Hưng Đạo Vương là linh hồn chiến lược,
nhưng xung quanh ông là cả một thế hệ tướng sĩ tài năng.
Phạm Ngũ Lão là một trong những gương mặt sáng nhất của thế hệ ấy.
Sau chiến tranh
Sau ba lần đánh bại Nguyên Mông, Đại Việt bước vào thời kỳ khôi phục và củng cố.
Với Phạm Ngũ Lão, chiến tranh chống Nguyên không phải là điểm kết thúc sự nghiệp.
Ông tiếp tục phục vụ triều Trần qua nhiều đời vua,
được giao nhiều chức vụ quân sự quan trọng.
Ông nhiều lần cầm quân đi đánh dẹp ở biên giới,
đặc biệt là trong các cuộc giao tranh với Ai Lao và Chiêm Thành theo bối cảnh chính
trị thời đó.
Sử cũ ghi nhận ông là người có công lớn,
được phong tới chức Điện súy thượng tướng quân.
Đây là chức vụ cao trong quân đội triều Trần,
cho thấy sự tin cậy đặc biệt của triều đình đối với ông.
Điều đáng chú ý là Phạm Ngũ Lão không xuất thân từ tôn thất nhà Trần.
Trong một triều đại mà quý tộc hoàng tộc giữ vai trò rất lớn,
việc một người xuất thân bình dân như ông vươn lên hàng đại tướng là điều đặc biệt.
Nó chứng minh tài năng và công lao của ông lớn đến mức vượt qua ranh giới xuất
thân.
Ông không chỉ giỏi đánh trận.
Ông còn có phẩm chất của một võ tướng Nho học:
trọng danh dự, có chí hướng, biết tự răn mình,
biết lấy gương người xưa để soi vào bản thân.
Bài thơ “Thuật hoài” còn lại là bằng chứng quý giá cho nội tâm ấy.
Một võ tướng có thể thắng trận nhờ sức mạnh.
Nhưng để sống lâu trong ký ức văn hóa dân tộc,
người ấy cần có thêm chiều sâu tinh thần.
Phạm Ngũ Lão có cả hai.
Mối duyên với hưng đạo vương
Không thể kể về Phạm Ngũ Lão mà không nhắc đến Trần Quốc Tuấn.
Hưng Đạo Vương là người phát hiện, trọng dụng và dìu dắt Phạm Ngũ Lão.
Từ chàng trai đan sọt ở Phù Ủng, ông bước vào hàng ngũ tướng lĩnh triều Trần,
một phần nhờ con mắt nhìn người của Trần Quốc Tuấn.
Theo một số ghi chép và truyền thống, Phạm Ngũ Lão còn trở thành con rể của Hưng
Đạo Vương khi lấy quận chúa Anh Nguyên.
Chi tiết này thường được nhắc đến trong các tài liệu lịch sử và giai thoại,
cho thấy mối quan hệ gắn bó giữa ông với gia đình Trần Quốc Tuấn.
Nhưng điều quan trọng hơn hôn nhân hay địa vị là sự tin cậy nơi chiến trường.
Hưng Đạo Vương vốn nổi tiếng nghiêm khắc trong việc dùng người.
Ông không thể giao việc lớn cho kẻ bất tài.
Việc Phạm Ngũ Lão được trọng dụng chứng tỏ ông đã chứng minh năng lực bằng hành
động.
Ta có thể hình dung giữa Hưng Đạo Vương và Phạm Ngũ Lão là mối quan hệ của người
thầy lớn và người học trò lớn.
Một người có tầm chiến lược bao quát non sông.
Một người có dũng khí và tài cầm quân để thực hiện những mệnh lệnh hiểm yếu.
Họ gặp nhau trong thời đại mà đất nước cần những con người như vậy.
Nếu không có Trần Quốc Tuấn, có thể tài năng Phạm Ngũ Lão sẽ không được đưa ra
đúng lúc.
Nếu không có những người như Phạm Ngũ Lão,
chiến lược của Trần Quốc Tuấn cũng khó biến thành sức mạnh cụ thể trên chiến trường.
Lịch sử đôi khi được tạo nên từ những cuộc gặp gỡ như thế.
Bài thơ của người cầm giáo
Trong đời Phạm Ngũ Lão, bài thơ “Thuật hoài” có vị trí đặc biệt.
Nhiều danh tướng được nhớ qua chiến công,
nhưng không phải ai cũng để lại một áng thơ có sức sống lâu dài như vậy.
Thuật hoài” không dài, không cầu kỳ, nhưng nó cô đọng tinh thần của cả một thế
hệ.
Câu mở đầu “Hoành sóc giang sơn kháp kỷ thu” dựng lên hình ảnh người tráng sĩ cầm
ngang ngọn giáo gìn giữ non sông suốt mấy thu.
Đó không phải tư thế của người đi tìm vinh hoa.
Đó là tư thế của người đứng canh đất nước.
Câu thứ hai “Tam quân tỳ hổ khí thôn ngưu” mở rộng từ một người sang cả quân đội.
Ba quân như hổ báo, khí thế mạnh đến mức nuốt sao Ngưu.
Hình ảnh ấy phóng đại theo bút pháp cổ điển,
nhưng rất đúng với tinh thần quân Trần trong những năm chống Nguyên:
ít hơn nhưng không sợ, nhỏ hơn nhưng không chịu khuất.
Hai câu cuối lại bất ngờ chuyển vào nội tâm.
Người anh hùng không khoe công, mà nói mình còn thẹn vì chưa trả xong nợ công danh.
Ông thẹn khi nghe chuyện Vũ hầu Gia Cát Lượng,
biểu tượng của lòng tận tụy và tài trí trong văn hóa phương Đông.
Chính nỗi thẹn ấy làm bài thơ lớn.
Vì nó cho thấy Phạm Ngũ Lão không tự mãn.
Dù đã cầm giáo giữ nước, dù đã đứng trong hàng danh tướng,
ông vẫn thấy mình còn phải vươn tới một chuẩn mực cao hơn.
Người bình thường thẹn vì thua kém danh lợi.
Người có chí lớn thẹn vì chưa làm đủ cho đời.
Danh tướng không kiêu
Một điểm khiến Phạm Ngũ Lão được kính trọng là sự bền bỉ và khiêm nhường trong
hình ảnh lịch sử.
Ông không phải kiểu nhân vật xuất hiện với những cuộc tranh quyền đoạt vị.
Ông cũng không được nhớ đến như người dùng công lao để lấn át triều đình.
Trong ký ức dân gian và sử sách, ông chủ yếu hiện lên như một võ tướng tận trung,
đánh giặc, giữ nước, phụng sự triều Trần qua nhiều năm.
Điều ấy rất đáng quý.
Bởi sau chiến tranh, nhiều người có công dễ sinh kiêu ngạo.
Nhưng Phạm Ngũ Lão vẫn được nhắc đến với hình ảnh của người cầm giáo,
người trả nợ công danh, người học trò của Hưng Đạo Vương,
người con của làng Phù Ủng.
Ông mất năm 1320, thọ khoảng sáu mươi lăm tuổi.
Cuộc đời ông kéo dài qua giai đoạn rực rỡ nhất của triều Trần,
từ những năm kháng chiến dữ dội đến thời kỳ đất nước tạm yên.
Khi ông qua đời, triều đình thương tiếc,
nhân dân ghi nhớ.
Ngày nay, ở nhiều nơi có đền thờ, đường phố,
trường học mang tên Phạm Ngũ Lão.
Nhưng có lẽ tượng đài bền nhất của ông không nằm ở đá hay đồng.
Nó nằm trong câu chuyện người đan sọt giữa đường,
trong bài thơ “Thuật hoài”, và trong hình ảnh một người dân thường có thể trở thành
đại tướng khi có chí lớn và gặp đúng thời đại.
Từ chàng trai đan sọt đến biểu tượng chí làm trai
Câu chuyện Phạm Ngũ Lão đan sọt thường được kể cho nhiều thế hệ học trò.
Thoạt nghe, đó là một giai thoại lạ:
một chàng trai mải nghĩ việc nước đến mức giáo đâm vào đùi vẫn không biết.
Nhưng nếu nhìn sâu hơn, câu chuyện ấy mang ý nghĩa biểu tượng.
Nó nói rằng trước khi trở thành danh tướng,
Phạm Ngũ Lão đã có một thế giới nội tâm lớn hơn hoàn cảnh của mình.
Ông sinh ở làng quê, nhưng tâm trí không bị đóng kín trong lũy tre.
Ông làm việc bình thường của dân quê, nhưng suy nghĩ hướng về non sông.
Ông chưa có chức tước, nhưng đã có chí của người gánh vác việc lớn.
Đó là điều khiến hình ảnh Phạm Ngũ Lão vượt qua khuôn khổ một nhân vật quân sự.
Ông trở thành biểu tượng của khát vọng vươn lên.
Trong xã hội xưa, xuất thân có thể là rào cản rất lớn.
Nhưng câu chuyện Phạm Ngũ Lão nhắc rằng tài năng,
ý chí và nhân cách có thể mở đường.
Dĩ nhiên, không phải ai có chí cũng gặp được Trần Quốc Tuấn.
Nhưng nếu không có chí, dù cơ hội đi qua trước mặt cũng vô ích.
Người đời nhớ ông vì ông đã chuẩn bị cho mình trước khi thời cơ đến.
Khi Hưng Đạo Vương nhìn thấy ông, tài năng ấy không phải mới sinh ra trong khoảnh
khắc.
Nó đã được nuôi dưỡng từ lâu, trong im lặng.
Phạm ngũ lão và bài học giữ nước
Cuộc đời Phạm Ngũ Lão để lại nhiều bài học.
Bài học thứ nhất là bài học về chí khí.
Một người trẻ, dù xuất thân bình thường,
nếu có chí lớn và biết rèn mình, vẫn có thể làm nên việc phi thường.
Bài học thứ hai là bài học về dùng người.
Trần Quốc Tuấn nhìn thấy tài năng ở một chàng trai quê và dám trọng dụng.
Một quốc gia muốn mạnh phải biết tìm người tài không chỉ trong dòng dõi quyền quý,
mà cả trong dân gian.
Bài học thứ ba là bài học về tinh thần thời Trần.
Chiến thắng Nguyên Mông không phải chỉ do một vị tướng,
mà do cả hệ thống đoàn kết:
vua, quan, tướng, lính, dân cùng chung ý chí.
Phạm Ngũ Lão là một ngôi sao trong bầu trời ấy,
nhưng bầu trời ấy sáng vì có rất nhiều ngôi sao cùng tỏa sáng.
Bài học thứ tư là bài học về khiêm nhường.
Người đã lập công lớn vẫn thấy mình chưa trả xong nợ với đời.
Đó là thái độ khiến con người không dừng lại quá sớm,
không ngủ quên trên chiến thắng.
Trong thời bình, ta không còn cầm giáo ra trận như Phạm Ngũ Lão.
Nhưng “nợ công danh” có thể hiểu rộng hơn:
trách nhiệm với gia đình, với cộng đồng,
với đất nước, với công việc mình đang làm.
Mỗi thời đại có một chiến trường khác nhau.
Điều quan trọng là con người có sống xứng đáng với thời đại của mình hay không.
Kết
Phạm Ngũ Lão đi vào lịch sử từ một hình ảnh rất giản dị:
chàng trai làng Phù Ủng ngồi đan sọt bên đường.
Nhưng từ hình ảnh ấy, ông bước lên chiến trường,
đứng trong hàng danh tướng của triều Trần,
góp công vào những chiến thắng vĩ đại trước quân Nguyên Mông,
để lại bài thơ “Thuật hoài” như một lời tự nhắc của người tráng sĩ.
Ông không sinh ra trong quyền quý, nhưng được quyền quý kính trọng.
Ông không tự xưng anh hùng, nhưng hành động của ông khiến đời sau gọi ông là anh
hùng.
Ông không để lại một vương triều, nhưng để lại một tư thế sống:
cầm ngang ngọn giáo giữa non sông, đem cả đời mình trả món nợ với đất nước.
Hơn bảy trăm năm đã trôi qua, vó ngựa Nguyên Mông chỉ còn là tiếng vọng trong sử
sách.
Những chiến thuyền trên sông Bạch Đằng đã tan vào mây nước.
Những triều vua đã đi qua.
Nhưng hình ảnh Phạm Ngũ Lão vẫn còn đó.
Một người trai áo vải.
Một ngọn giáo giữa giang sơn.
Một nỗi thẹn lớn trước tiền nhân.
Và một bài học không cũ:
người có chí lớn không chờ lịch sử gọi tên mới bắt đầu rèn mình.
Họ rèn mình trong im lặng, để khi đất nước cần,
họ có thể đứng dậy và bước thẳng vào lịch sử.