Điều cao nhất là đạo lý.
TRIỀU CHÍNH RỐI REN VÀ NỖI ĐAU CỦA NGƯỜI THẤY NƯỚC SUY
Không có nỗi đau nào lớn hơn với một bậc sĩ phu chân chính bằng việc nhìn thấy
đất nước suy yếu mà không thể làm ngơ.
Chu Văn An từng dạy học trò phải sống ngay thẳng.
Vậy chính ông càng không thể cúi đầu trước cái sai.
Trong triều, ông chứng kiến những kẻ bất tài nhưng được trọng dụng.
Những kẻ xu nịnh ngày càng có chỗ đứng.
Những người nói lời thật thì khó được nghe.
Những lời can gián bị bỏ ngoài tai.
Vua ham chơi, quan ham lợi, dân gian lầm than.
Một triều đình khi còn biết sợ dân, biết nghe lời can gián,
biết xấu hổ trước điều sai, thì vẫn còn hy vọng sửa mình.
Nhưng khi kẻ xấu lấn át người ngay, khi lời nịnh dễ nghe hơn lời thật,
khi người cầm quyền coi sự hưởng lạc của mình lớn hơn nỗi khổ của dân,
thì đó là dấu hiệu nguy hiểm.
Chu Văn An không thể im lặng.
Ông đã làm một việc khiến tên tuổi mình sáng mãi trong lịch sử:
dâng Thất trảm sớ.
Thất trảm sớ” nghĩa là bản sớ xin chém bảy người.
Theo sử sách, Chu Văn An dâng sớ lên vua Trần Dụ Tông,
xin chém bảy kẻ nịnh thần, những người được cho là làm rối loạn triều chính,
gây hại cho đất nước.
Danh tính bảy người ấy không được sử sách ghi rõ đầy đủ,
vì bản sớ không còn truyền lại.
Chính vì vậy, khi kể về sự kiện này, cần thận trọng:
điều chắc chắn được hậu thế ghi nhớ là Chu Văn An đã dâng sớ xin trị tội bảy gian
thần;
còn nội dung cụ thể và danh sách từng người không còn được lưu truyền rõ ràng.
Nhưng chỉ riêng hành động ấy đã đủ làm rung động lịch sử.
Hãy thử hình dung khung cảnh khi ấy.
Giữa triều đình, nơi các quan đứng chầu theo phẩm phục,
nơi lời nói có thể định đoạt vinh nhục,
sống chết của một con người, một vị quan dạy học đứng ra dâng sớ xin chém bảy kẻ
quyền thế.
Đó không phải là lời than phiền nhỏ.
Đó là một nhát búa giáng thẳng vào sự mục ruỗng trong triều đình.
Đó là tiếng nói của lương tri.
Đó là sự can đảm của một người biết rõ mình có thể bị trả thù,
bị cô lập, bị mất chức, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng,
nhưng vẫn không lùi.
Chu Văn An không dâng sớ để tìm danh.
Nếu muốn tìm danh lợi, ông đã có thể im lặng,
mềm mỏng, thuận theo chiều gió.
Ông đã có thể chọn cách an toàn:
nói những điều nhà vua muốn nghe, tránh xa những chuyện gai góc,
giữ địa vị của mình trong Quốc Tử Giám.
Nhưng ông không chọn thế.
Ông chọn nói thật.