NÚI PHƯỢNG HOÀNG VÀ BÓNG DÁNG TIỀU ẨN
Hiệu của Chu Văn An là Tiều Ẩn.
Hai chữ ấy gợi lên hình ảnh một người ẩn nơi núi rừng,
sống giản dị, xa danh lợi, giữ lòng thanh sạch.
Sau khi từ quan, ông về núi Phượng Hoàng,
dựng nhà dạy học, đọc sách, làm thơ, sống cuộc đời đạm bạc.
Có người nhìn vào sẽ nghĩ:
một bậc đại nho như vậy mà rời triều đình,
thật đáng tiếc.
Nhưng đôi khi, sự ra đi của một người chính trực lại có sức nặng hơn sự ở lại.
Nếu ở lại mà phải im lặng, ở lại mà không thể nói điều đúng,
ở lại mà phải chứng kiến cái sai lấn tới từng ngày,
thì sự ở lại ấy chỉ làm đau thêm nhân cách.
Chu Văn An chọn lui về.
Nhưng ông không bỏ đời.
Ông vẫn dạy học.
Vẫn đào tạo con người.
Vẫn giữ ngọn lửa đạo lý bằng cách của mình.
Núi Phượng Hoàng vì thế không chỉ là nơi ẩn cư.
Nó trở thành biểu tượng của sự thanh cao.
Người ta kể nhiều chuyện về Chu Văn An ở vùng Chí Linh.
Trong dân gian, hình ảnh ông gắn với mây núi,
suối khe, với bóng dáng người thầy áo vải ung dung giữa thiên nhiên.
Có những truyền thuyết được thêu dệt thêm theo thời gian,
thể hiện lòng kính trọng của nhân dân đối với ông.
Khi kể lại, cần hiểu rằng truyền thuyết không phải lúc nào cũng là sử liệu chính
xác, nhưng nó phản ánh một sự thật tinh thần:
người đời sau vô cùng tôn kính Chu Văn An.
Ông mất năm 1370, thọ 78 tuổi.
Sau khi mất, ông được triều đình truy tặng tước Văn Trinh công và được thờ ở Văn
Miếu.
Việc một người thầy được phối thờ tại Văn Miếu là vinh dự lớn,
cho thấy vị trí đặc biệt của ông trong lịch sử giáo dục và đạo đức Việt Nam.
Nhưng có lẽ điều khiến Chu Văn An bất tử không nằm ở tước hiệu.
Nó nằm ở câu hỏi mà cuộc đời ông để lại cho hậu thế:
Khi thấy điều sai, ta có dám nói không?
Khi đạo lý bị chà đạp, ta có dám giữ mình không?
Khi danh lợi đặt trước mắt, ta có dám quay lưng nếu cái giá phải trả là nhân cách?