NGƯỜI THẦY KHÔNG CHỈ DẠY CHỮ
Nếu chỉ nhìn Chu Văn An như một nhà giáo giỏi,
ta mới hiểu một phần về ông.
Ông là người thầy lớn bởi ông dạy bằng cả đời mình.
Ông dạy học trò rằng tri thức phải đi cùng đạo đức.
Ông dạy quan lại rằng chức quyền không thể cao hơn lẽ phải.
Ông dạy vua chúa rằng người cầm quyền nếu không nghe lời can gián thì sẽ đánh mất
lòng người.
Ông dạy hậu thế rằng một kẻ sĩ chân chính không sống để làm vừa lòng quyền lực,
mà sống để giữ gìn đạo lý.
Trong lịch sử Việt Nam, nhiều triều đại hưng vong.
Nhiều cung điện dựng lên rồi đổ nát.
Nhiều chức tước từng khiến người đời thèm muốn,
sau cùng cũng chỉ còn là vài dòng chữ trong sách cũ.
Nhưng nhân cách của Chu Văn An thì còn.
Nó còn trong câu chuyện Thất trảm sớ.
Nó còn trong hình ảnh người thầy nghiêm cẩn ở Huỳnh Cung.
Nó còn trong sự kính trọng của học trò đối với thầy.
Nó còn trong Văn Miếu, nơi tên ông được đặt bên cạnh những bậc hiền triết.
Nó còn trong cách người Việt nhắc đến ông bằng bốn chữ đầy kính phục:
Vạn thế sư biểu.
Người thầy của muôn đời.
Danh xưng ấy không phải tự nhiên mà có.
Một người có thể nổi tiếng trong một thời.
Nhưng để được gọi là thầy của muôn đời,
người ấy phải vượt qua sự thử thách khắc nghiệt nhất:
thời gian.
Chu Văn An đã vượt qua.
BÓNG THẲNG GIỮA BUỔI TRIỀU NGHIÊNG
Có những con người khi sống không làm náo động thiên hạ,
nhưng khi nhìn lại, ta thấy họ giống như một cột mốc đạo đức dựng giữa dòng lịch
sử.
Chu Văn An là một cột mốc như thế.
Ông sống vào cuối thời thịnh và đầu thời suy của nhà Trần.
Ông chứng kiến một triều đại từng rất oanh liệt dần sa vào rối ren.
Ông hiểu rằng sự suy vong không chỉ đến từ giặc ngoài.
Nó còn đến từ bên trong:
từ lòng tham, sự buông thả, thói xu nịnh,
sự im lặng của người ngay và sự lộng hành của kẻ xấu.
Vì vậy, hành động dâng Thất trảm sớ của ông không chỉ là một sự kiện chính trị.
Đó là một lời cảnh báo.
Một đất nước muốn mạnh thì triều đình phải trong sạch.
Một triều đình muốn bền thì vua phải biết nghe lời thật.
Một xã hội muốn có tương lai thì người có học không được bán rẻ lương tâm.
Và một người thầy muốn xứng đáng là thầy thì không chỉ giảng điều đúng trên bục
học, mà còn phải sống đúng giữa cuộc đời.
Chu Văn An đã làm được điều ấy.
Ông không để lại cho đời một đạo quân.
Ông để lại một tấm gương.
Ông không để lại những thành quách đồ sộ.
Ông để lại một chuẩn mực.
Ông không để lại lời hô xung trận.
Ông để lại một câu chuyện khiến người đời sau mỗi lần nhắc đến đều phải tự soi
lại mình.
Có lẽ vào ngày ông rời kinh thành, không có tiếng trống lớn tiễn đưa.
Không có đoàn quân hộ tống.
Không có lễ nghi huy hoàng.
Chỉ có một người thầy già, mang theo nỗi buồn trước vận nước,
lặng lẽ quay lưng với chốn quan trường.
Nhưng chính dáng đi lặng lẽ ấy lại vang xa hơn nhiều lời tung hô.
Bởi từ khoảnh khắc ấy, Chu Văn An không chỉ rời triều đình.
Ông bước vào bất tử.