1
00:00:00,850 --> 00:00:03,850
MỘT NGƯỜI THẦY SINH RA BÊN DÒNG SÔNG TÔ

2
00:00:04,750 --> 00:00:07,570
Trong lịch sử Việt Nam, có những con người bước vào sử sách bằng chiến công,

3
00:00:07,790 --> 00:00:10,850
bằng gươm giáo, bằng tiếng trống trận dội vang qua nhiều thế kỷ.

4
00:00:11,710 --> 00:00:13,730
Nhưng cũng có những người không cầm quân ra trận,

5
00:00:13,990 --> 00:00:17,950
không dựng cờ nơi biên ải, không để lại sau lưng những chiến thuyền cháy rực hay

6
00:00:17,950 --> 00:00:20,050
những chiến trường ngổn ngang xác giặc.

7
00:00:20,270 --> 00:00:21,970
Họ đi vào lịch sử bằng một cách lặng lẽ hơn,

8
00:00:22,330 --> 00:00:23,070
nhưng bền lâu hơn:

9
00:00:23,070 --> 00:00:23,770
bằng nhân cách.

10
00:00:24,630 --> 00:00:26,210
Chu Văn An là một con người như thế.

11
00:00:26,930 --> 00:00:30,350
Ông sinh năm 1292, tên thật là Chu An, tự là Linh Triệt,

12
00:00:30,430 --> 00:00:31,210
hiệu là Tiều Ẩn.

13
00:00:32,170 --> 00:00:34,270
Quê ông ở làng Văn Thôn, xã Quang Liệt,

14
00:00:34,410 --> 00:00:36,110
huyện Thanh Đàm, nay thuộc vùng Thanh Trì,

15
00:00:36,130 --> 00:00:37,150
Hà Nội.

16
00:00:37,350 --> 00:00:38,950
Đó là vùng đất ven kinh thành Thăng Long,

17
00:00:39,210 --> 00:00:43,090
nơi sông nước, ruộng đồng, làng mạc và hơi thở của kinh đô hòa vào nhau trong đời

18
00:00:43,090 --> 00:00:43,790
sống thường ngày.

19
00:00:44,670 --> 00:00:46,530
Khi Chu Văn An cất tiếng khóc chào đời,

20
00:00:46,650 --> 00:00:50,010
nhà Trần vẫn còn sống trong dư âm rực rỡ của những chiến thắng chống quân Nguyên

21
00:00:50,010 --> 00:00:50,710
Mông.

22
00:00:51,070 --> 00:00:53,150
Dưới thời Trần Nhân Tông, Trần Anh Tông,

23
00:00:53,270 --> 00:00:55,920
đất nước vừa trải qua những năm tháng oanh liệt.

24
00:00:56,330 --> 00:00:58,710
Hào khí Đông A vẫn còn vang vọng trong lòng người.

25
00:00:59,710 --> 00:01:01,710
Những cái tên như Trần Hưng Đạo, Trần Quang Khải,

26
00:01:01,850 --> 00:01:04,490
Trần Nhật Duật vẫn là niềm tự hào lớn lao của cả dân tộc.

27
00:01:05,490 --> 00:01:08,010
Nhưng lịch sử không bao giờ đứng yên.

28
00:01:08,170 --> 00:01:11,330
Sau những chiến thắng huy hoàng, một triều đại nếu không giữ được kỷ cương,

29
00:01:11,690 --> 00:01:13,630
nếu vua quan dần quên đi nỗi khổ của dân,

30
00:01:13,830 --> 00:01:16,110
nếu sự xa hoa và quyền lực làm mờ mắt con người,

31
00:01:16,470 --> 00:01:18,070
thì ánh sáng thịnh trị cũng có thể phai dần.

32
00:01:18,870 --> 00:01:20,830
Chu Văn An lớn lên trong một thời đại như vậy:

33
00:01:21,010 --> 00:01:22,830
bên ngoài là hào quang còn sót lại của nhà Trần,

34
00:01:22,990 --> 00:01:25,070
bên trong đã bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu suy thoái.

35
00:01:26,030 --> 00:01:28,090
Từ thuở nhỏ, ông nổi tiếng là người thông minh,

36
00:01:28,090 --> 00:01:30,530
ham học, cứng cỏi và nghiêm túc.

37
00:01:30,770 --> 00:01:33,390
Sử sách không ghi lại thật nhiều chi tiết về tuổi thơ của ông,

38
00:01:33,590 --> 00:01:37,090
nhưng qua những gì hậu thế biết được, có thể hình dung đó là một cậu bé không thích

39
00:01:37,190 --> 00:01:39,870
ồn ào danh lợi, không ham chơi bời phóng túng,

40
00:01:39,930 --> 00:01:41,670
mà sớm tìm thấy niềm vui trong sách vở,

41
00:01:41,670 --> 00:01:43,030
đạo lý và việc học làm người.

42
00:01:43,770 --> 00:01:48,030
Ở thời ấy, con đường khoa cử là con đường lớn để người có học bước vào quan trường.

43
00:01:48,890 --> 00:01:51,030
Bao người dùi mài kinh sử, mong một ngày đỗ đạt,

44
00:01:51,030 --> 00:01:53,070
được làm quan, được hiển danh với gia tộc,

45
00:01:53,350 --> 00:01:55,010
được ghi tên nơi bảng vàng.

46
00:01:55,270 --> 00:01:57,450
Chu Văn An cũng học rất giỏi.

47
00:01:57,690 --> 00:02:00,450
Nhưng điều đặc biệt là ông không xem việc học chỉ để tìm chức tước.

48
00:02:01,490 --> 00:02:03,670
Với ông, học trước hết là để sửa mình.

49
00:02:04,510 --> 00:02:05,930
Học để hiểu đạo làm người.

50
00:02:06,790 --> 00:02:08,330
Học để biết điều phải trái.

51
00:02:09,310 --> 00:02:11,690
Học để giữ cho lòng mình không bị cuốn đi bởi lợi danh.

52
00:02:12,470 --> 00:02:16,190
Chính từ gốc rễ ấy, về sau, cả đời ông đã trở thành một bài học lớn cho những người

53
00:02:16,190 --> 00:02:18,430
cầm bút, cầm quyền và cầm vận mệnh đất nước.

54
00:02:20,360 --> 00:02:23,140
TRƯỜNG HỌC HUỲNH CUNG VÀ NGƯỜI THẦY CỦA MUÔN ĐỜI

55
00:02:23,640 --> 00:02:26,020
Khi trưởng thành, Chu Văn An mở trường dạy học ở quê nhà,

56
00:02:26,020 --> 00:02:27,940
tại Huỳnh Cung, bên vùng Thanh Trì.

57
00:02:28,680 --> 00:02:31,540
Trong lịch sử nước ta, người thầy không chỉ là người truyền chữ.

58
00:02:32,540 --> 00:02:34,740
Người thầy còn là người dạy đạo lý, dựng nhân cách,

59
00:02:34,880 --> 00:02:36,440
uốn nắn tâm hồn.

60
00:02:36,660 --> 00:02:38,980
Một người thầy giỏi có thể đào tạo ra vài học trò đỗ đạt.

61
00:02:39,720 --> 00:02:44,180
Nhưng một người thầy lớn có thể tạo nên cả một thế hệ biết sống ngay thẳng.

62
00:02:44,360 --> 00:02:46,660
Trường của Chu Văn An không phải nơi ồn ào quyền quý.

63
00:02:47,660 --> 00:02:51,200
Nó không lộng lẫy như cung điện, không nghiêm ngặt như triều đình.

64
00:02:51,460 --> 00:02:53,440
Có thể chỉ là một mái nhà học giản dị, có sách,

65
00:02:53,600 --> 00:02:56,480
có bút, có tiếng giảng bài, có những học trò từ nhiều nơi tìm về.

66
00:02:57,540 --> 00:03:01,240
Nhưng chính nơi ấy đã trở thành một địa chỉ đặc biệt trong lịch sử giáo dục Việt

67
00:03:01,240 --> 00:03:02,280
Nam.

68
00:03:02,500 --> 00:03:06,100
Học trò đến với Chu Văn An không chỉ để học chữ nghĩa thánh hiền.

69
00:03:06,360 --> 00:03:07,800
Họ đến để học cách làm người.

70
00:03:08,740 --> 00:03:09,940
Ông dạy học rất nghiêm.

71
00:03:11,140 --> 00:03:14,940
Nghiêm không phải vì lạnh lùng, mà vì ông hiểu rằng học vấn nếu thiếu đạo đức thì

72
00:03:14,940 --> 00:03:16,200
rất nguy hiểm.

73
00:03:16,500 --> 00:03:18,640
Một kẻ có tài mà không có đức, khi nắm quyền,

74
00:03:18,640 --> 00:03:19,820
có thể làm hại cả trăm họ.

75
00:03:20,780 --> 00:03:22,650
Một người biết chữ mà không biết liêm sỉ,

76
00:03:22,820 --> 00:03:26,220
khi bước vào chốn quan trường, có thể dùng chính cái học của mình để che đậy sự

77
00:03:26,220 --> 00:03:26,920
gian trá.

78
00:03:27,660 --> 00:03:29,660
Vì vậy, Chu Văn An đặt đạo làm người lên trước.

79
00:03:30,900 --> 00:03:33,060
Ông dạy học trò phải trung thực.

80
00:03:34,060 --> 00:03:36,100
Phải biết kính trọng đạo lý.

81
00:03:37,140 --> 00:03:38,670
Phải biết thương dân.

82
00:03:39,060 --> 00:03:41,100
Phải biết giữ lòng trong sạch trước danh lợi.

83
00:03:42,000 --> 00:03:43,980
Phải hiểu rằng làm quan không phải để hưởng thụ,

84
00:03:43,980 --> 00:03:46,100
mà là để gánh trách nhiệm với nước, với dân.

85
00:03:47,180 --> 00:03:49,100
Danh tiếng của ông ngày càng lan xa.

86
00:03:49,880 --> 00:03:52,280
Học trò theo học rất đông.

87
00:03:52,660 --> 00:03:55,600
Trong số ấy có những người về sau trở thành đại thần nổi tiếng của triều Trần,

88
00:03:55,600 --> 00:03:57,060
như Phạm Sư Mạnh và Lê Quát.

89
00:03:58,060 --> 00:04:01,240
Cả hai đều đỗ đạt, làm quan, có vị trí trong triều đình.

90
00:04:01,480 --> 00:04:03,400
Nhưng điều đáng quý là dù đã làm đến chức cao,

91
00:04:03,400 --> 00:04:04,640
họ vẫn giữ lễ học trò với thầy.

92
00:04:05,680 --> 00:04:09,440
Sử sách và truyền tụng dân gian đều nhắc đến sự nghiêm cẩn của Chu Văn An đối với

93
00:04:09,440 --> 00:04:10,740
học trò.

94
00:04:10,880 --> 00:04:14,180
Dù học trò đã thành danh, mỗi khi về thăm thầy vẫn phải giữ đúng phép tắc,

95
00:04:14,380 --> 00:04:16,960
không được vì chức vị mà quên đạo thầy trò.

96
00:04:17,200 --> 00:04:20,100
Có câu chuyện kể rằng học trò của ông, dù đã làm quan lớn,

97
00:04:20,160 --> 00:04:23,100
khi đến thăm thầy vẫn phải đứng hầu, vẫn kính cẩn như ngày còn đi học.

98
00:04:24,100 --> 00:04:26,640
Điều đó cho thấy uy đức của Chu Văn An lớn đến mức nào.

99
00:04:27,580 --> 00:04:29,220
Uy đức ấy không đến từ quyền lực.

100
00:04:30,300 --> 00:04:31,680
Nó đến từ nhân cách.

101
00:04:32,520 --> 00:04:35,660
Một người có thể khiến người khác sợ bằng chức tước.

102
00:04:36,020 --> 00:04:37,600
Nhưng để khiến người khác kính suốt đời,

103
00:04:37,720 --> 00:04:39,620
người ấy phải có đạo đức thật sự.

104
00:04:40,220 --> 00:04:42,400
Chu Văn An chính là người như vậy.

105
00:04:44,100 --> 00:04:47,680
ĐƯỢC MỜI VÀO TRIỀU, GIỮ CHỨC TƯ NGHIỆP QUỐC TỬ GIÁM

106
00:04:47,940 --> 00:04:51,240
Danh tiếng của Chu Văn An cuối cùng cũng đến tai triều đình.

107
00:04:51,460 --> 00:04:54,920
Nhà Trần khi ấy vẫn cần những bậc hiền tài để duy trì kỷ cương và giáo hóa nhân

108
00:04:54,920 --> 00:04:55,620
tâm.

109
00:04:56,220 --> 00:04:58,180
Một người thầy nổi tiếng thanh liêm, học rộng,

110
00:04:58,200 --> 00:05:01,350
đạo cao như Chu Văn An không thể mãi chỉ ở nơi thôn dã.

111
00:05:01,660 --> 00:05:04,260
Ông được triều đình mời ra làm quan.

112
00:05:04,540 --> 00:05:09,080
Dưới thời vua Trần Minh Tông, Chu Văn An được giao chức Tư nghiệp Quốc Tử Giám.

113
00:05:09,240 --> 00:05:11,680
Quốc Tử Giám là trung tâm giáo dục cao nhất của triều đình,

114
00:05:11,860 --> 00:05:14,840
nơi đào tạo con em quý tộc, quan lại và những nhân tài cho đất nước.

115
00:05:15,900 --> 00:05:18,990
Chức Tư nghiệp là một chức vụ quan trọng trong việc dạy dỗ,

116
00:05:19,000 --> 00:05:22,400
quản lý học quan, chăm lo việc học của lớp người sẽ gánh vác tương lai triều đại.

117
00:05:23,320 --> 00:05:25,940
Đây không phải một chức quan cầm quân hay cai quản địa phương,

118
00:05:26,180 --> 00:05:28,340
nhưng ảnh hưởng của nó rất sâu xa.

119
00:05:28,340 --> 00:05:31,180
Bởi người thầy ở Quốc Tử Giám không chỉ dạy một lớp học.

120
00:05:32,120 --> 00:05:34,860
Ông góp phần đào tạo những người sau này có thể đứng trong triều,

121
00:05:34,960 --> 00:05:36,820
cầm bút ban chiếu, giữ sổ sách quốc gia,

122
00:05:37,020 --> 00:05:38,340
cai trị dân chúng, bàn việc nước.

123
00:05:39,440 --> 00:05:41,560
Nếu những người ấy có đạo đức, đất nước được nhờ.

124
00:05:42,400 --> 00:05:44,340
Nếu những người ấy hư hỏng, dân chúng chịu khổ.

125
00:05:45,340 --> 00:05:47,140
Chu Văn An hiểu điều đó hơn ai hết.

126
00:05:48,140 --> 00:05:50,020
Vào triều, ông vẫn giữ phong thái cũ:

127
00:05:50,280 --> 00:05:52,780
điềm đạm, nghiêm nghị, trong sạch, không luồn cúi.

128
00:05:53,300 --> 00:05:55,280
Ông không biến mình thành kẻ chạy theo quyền quý.

129
00:05:56,160 --> 00:05:59,620
Ông cũng không dùng học vấn để tô điểm cho danh lợi cá nhân.

130
00:05:59,900 --> 00:06:03,200
Trong môi trường cung đình, nơi con người rất dễ bị quyền lực làm mềm lưng,

131
00:06:03,360 --> 00:06:05,380
ông vẫn giữ một cốt cách thẳng.

132
00:06:05,520 --> 00:06:08,280
Thời Trần Minh Tông, triều đình còn tương đối ổn định.

133
00:06:09,020 --> 00:06:11,600
Nhà vua được đánh giá là vị vua có ý thức chăm lo chính sự,

134
00:06:11,800 --> 00:06:12,580
biết trọng dụng nhân tài.

135
00:06:13,680 --> 00:06:16,140
Nhưng sau đó, khi quyền lực chuyển dần qua các đời sau,

136
00:06:16,360 --> 00:06:19,300
đặc biệt là thời Trần Dụ Tông, tình hình trở nên đáng lo ngại hơn.

137
00:06:20,160 --> 00:06:22,640
Trần Dụ Tông lên ngôi khi còn trẻ.

138
00:06:22,760 --> 00:06:25,040
Ban đầu, triều đình vẫn có các đại thần phò tá.

139
00:06:26,020 --> 00:06:28,820
Nhưng càng về sau, nhà vua sa vào hưởng lạc.

140
00:06:29,020 --> 00:06:31,860
Sử sách chép rằng thời Dụ Tông, triều chính bắt đầu suy đồi,

141
00:06:32,080 --> 00:06:35,560
nạn quan lại tham nhũng, xu nịnh, ăn chơi trở nên nghiêm trọng hơn.

142
00:06:36,460 --> 00:06:38,520
Kỷ cương phép nước lỏng lẻo.

143
00:06:38,700 --> 00:06:40,940
Đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn.

144
00:06:41,280 --> 00:06:43,640
Một triều đại từng đánh thắng quân Nguyên Mông ba lần,

145
00:06:43,780 --> 00:06:47,340
từng làm rạng danh non sông, nay bắt đầu xuất hiện những vết nứt từ bên trong.

146
00:06:48,180 --> 00:06:50,120
Và Chu Văn An nhìn thấy điều đó.

147
00:06:50,800 --> 00:06:52,780
Ông không phải người không hiểu thời thế.

148
00:06:53,800 --> 00:06:56,220
Ông biết nói thẳng trong triều đình có thể chuốc lấy tai họa.

149
00:06:57,320 --> 00:07:00,970
Ông biết đụng đến những kẻ quyền thế không khác gì chạm tay vào lưỡi dao.

150
00:07:01,420 --> 00:07:03,520
Ông cũng biết một người thầy, một vị quan dạy học,

151
00:07:03,700 --> 00:07:05,120
nếu im lặng thì có thể yên thân.

152
00:07:06,100 --> 00:07:08,600
Nhưng với Chu Văn An, yên thân không phải là điều cao nhất.

153
00:07:10,280 --> 00:07:11,720
Điều cao nhất là đạo lý.

154
00:07:12,620 --> 00:07:16,780
TRIỀU CHÍNH RỐI REN VÀ NỖI ĐAU CỦA NGƯỜI THẤY NƯỚC SUY

155
00:07:17,140 --> 00:07:20,640
Không có nỗi đau nào lớn hơn với một bậc sĩ phu chân chính bằng việc nhìn thấy

156
00:07:20,640 --> 00:07:23,120
đất nước suy yếu mà không thể làm ngơ.

157
00:07:23,420 --> 00:07:25,740
Chu Văn An từng dạy học trò phải sống ngay thẳng.

158
00:07:26,580 --> 00:07:28,760
Vậy chính ông càng không thể cúi đầu trước cái sai.

159
00:07:29,800 --> 00:07:32,740
Trong triều, ông chứng kiến những kẻ bất tài nhưng được trọng dụng.

160
00:07:33,600 --> 00:07:35,380
Những kẻ xu nịnh ngày càng có chỗ đứng.

161
00:07:36,380 --> 00:07:38,060
Những người nói lời thật thì khó được nghe.

162
00:07:39,060 --> 00:07:40,760
Những lời can gián bị bỏ ngoài tai.

163
00:07:41,640 --> 00:07:43,560
Vua ham chơi, quan ham lợi, dân gian lầm than.

164
00:07:44,680 --> 00:07:47,540
Một triều đình khi còn biết sợ dân, biết nghe lời can gián,

165
00:07:47,540 --> 00:07:50,320
biết xấu hổ trước điều sai, thì vẫn còn hy vọng sửa mình.

166
00:07:51,120 --> 00:07:54,520
Nhưng khi kẻ xấu lấn át người ngay, khi lời nịnh dễ nghe hơn lời thật,

167
00:07:54,660 --> 00:07:57,700
khi người cầm quyền coi sự hưởng lạc của mình lớn hơn nỗi khổ của dân,

168
00:07:57,700 --> 00:07:59,520
thì đó là dấu hiệu nguy hiểm.

169
00:08:00,500 --> 00:08:02,560
Chu Văn An không thể im lặng.

170
00:08:02,720 --> 00:08:05,440
Ông đã làm một việc khiến tên tuổi mình sáng mãi trong lịch sử:

171
00:08:05,440 --> 00:08:06,280
dâng Thất trảm sớ.

172
00:08:07,360 --> 00:08:09,720
Thất trảm sớ” nghĩa là bản sớ xin chém bảy người.

173
00:08:10,640 --> 00:08:13,120
Theo sử sách, Chu Văn An dâng sớ lên vua Trần Dụ Tông,

174
00:08:13,120 --> 00:08:16,360
xin chém bảy kẻ nịnh thần, những người được cho là làm rối loạn triều chính,

175
00:08:16,360 --> 00:08:18,200
gây hại cho đất nước.

176
00:08:18,500 --> 00:08:20,880
Danh tính bảy người ấy không được sử sách ghi rõ đầy đủ,

177
00:08:20,880 --> 00:08:22,480
vì bản sớ không còn truyền lại.

178
00:08:23,320 --> 00:08:25,960
Chính vì vậy, khi kể về sự kiện này, cần thận trọng:

179
00:08:26,080 --> 00:08:29,460
điều chắc chắn được hậu thế ghi nhớ là Chu Văn An đã dâng sớ xin trị tội bảy gian

180
00:08:29,460 --> 00:08:29,860
thần;

181
00:08:29,880 --> 00:08:33,920
còn nội dung cụ thể và danh sách từng người không còn được lưu truyền rõ ràng.

182
00:08:34,440 --> 00:08:37,540
Nhưng chỉ riêng hành động ấy đã đủ làm rung động lịch sử.

183
00:08:37,840 --> 00:08:39,520
Hãy thử hình dung khung cảnh khi ấy.

184
00:08:40,260 --> 00:08:42,840
Giữa triều đình, nơi các quan đứng chầu theo phẩm phục,

185
00:08:43,040 --> 00:08:44,600
nơi lời nói có thể định đoạt vinh nhục,

186
00:08:44,780 --> 00:08:48,660
sống chết của một con người, một vị quan dạy học đứng ra dâng sớ xin chém bảy kẻ

187
00:08:48,660 --> 00:08:49,360
quyền thế.

188
00:08:50,400 --> 00:08:52,940
Đó không phải là lời than phiền nhỏ.

189
00:08:53,100 --> 00:08:56,800
Đó là một nhát búa giáng thẳng vào sự mục ruỗng trong triều đình.

190
00:08:56,960 --> 00:08:58,910
Đó là tiếng nói của lương tri.

191
00:08:59,340 --> 00:09:02,200
Đó là sự can đảm của một người biết rõ mình có thể bị trả thù,

192
00:09:02,360 --> 00:09:05,040
bị cô lập, bị mất chức, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng,

193
00:09:05,040 --> 00:09:06,560
nhưng vẫn không lùi.

194
00:09:06,560 --> 00:09:09,580
Chu Văn An không dâng sớ để tìm danh.

195
00:09:09,940 --> 00:09:12,000
Nếu muốn tìm danh lợi, ông đã có thể im lặng,

196
00:09:12,140 --> 00:09:13,820
mềm mỏng, thuận theo chiều gió.

197
00:09:14,220 --> 00:09:15,600
Ông đã có thể chọn cách an toàn:

198
00:09:15,740 --> 00:09:18,700
nói những điều nhà vua muốn nghe, tránh xa những chuyện gai góc,

199
00:09:18,880 --> 00:09:20,400
giữ địa vị của mình trong Quốc Tử Giám.

200
00:09:21,240 --> 00:09:22,500
Nhưng ông không chọn thế.

201
00:09:23,460 --> 00:09:24,440
Ông chọn nói thật.

202
00:09:26,070 --> 00:09:28,110
THẤT TRẢM SỚ KHÔNG ĐƯỢC NGHE THEO

203
00:09:29,490 --> 00:09:31,610
Trần Dụ Tông đã không nghe theo bản sớ ấy.

204
00:09:32,550 --> 00:09:34,710
Bảy kẻ nịnh thần không bị chém.

205
00:09:34,920 --> 00:09:38,110
Triều chính không vì bản sớ mà lập tức trong sạch trở lại.

206
00:09:38,450 --> 00:09:40,350
Tiếng nói của Chu Văn An, dù chính trực,

207
00:09:40,350 --> 00:09:41,710
đã không lay chuyển được nhà vua.

208
00:09:42,690 --> 00:09:45,650
Đối với một người bình thường, đó có thể là thất bại.

209
00:09:46,090 --> 00:09:48,870
Nhưng với lịch sử, Thất trảm sớ không thất bại.

210
00:09:48,930 --> 00:09:51,330
Bởi có những lời nói không thắng ngay trong thời của nó,

211
00:09:51,510 --> 00:09:54,090
nhưng thắng trong phán xét của muôn đời.

212
00:09:54,430 --> 00:09:57,630
Bản sớ không cứu được triều Trần khỏi con đường suy yếu.

213
00:09:57,910 --> 00:09:59,470
Nhưng nó cứu lấy danh dự của kẻ sĩ.

214
00:10:00,390 --> 00:10:02,810
Nó chứng minh rằng trong thời loạn lạc về đạo đức,

215
00:10:02,810 --> 00:10:04,910
vẫn có người dám đứng thẳng.

216
00:10:05,010 --> 00:10:07,810
Trong lúc nhiều người chọn im lặng, vẫn có người dám cất lời.

217
00:10:08,650 --> 00:10:12,230
Trong khi nhiều kẻ lo giữ ghế, vẫn có người đặt vận mệnh đất nước lên trên an nguy

218
00:10:12,230 --> 00:10:13,750
của bản thân.

219
00:10:13,910 --> 00:10:15,650
Sau khi Thất trảm sớ không được chấp nhận,

220
00:10:15,850 --> 00:10:16,830
Chu Văn An từ quan.

221
00:10:17,790 --> 00:10:20,090
Đó là một quyết định rất rõ ràng.

222
00:10:20,290 --> 00:10:23,870
Ông không tiếp tục ở lại để làm vật trang trí cho một triều đình không còn chịu

223
00:10:23,870 --> 00:10:24,570
nghe lời phải.

224
00:10:25,490 --> 00:10:28,210
Ông không muốn dùng danh tiếng của mình để che phủ sự suy đồi.

225
00:10:29,090 --> 00:10:32,930
Ông càng không muốn tiếp tục đứng trong hàng ngũ quan lại khi đạo lý không được

226
00:10:32,930 --> 00:10:34,070
tôn trọng.

227
00:10:34,170 --> 00:10:35,810
Từ quan không phải là trốn tránh.

228
00:10:36,790 --> 00:10:39,170
Với Chu Văn An, đó là một lời tuyên bố.

229
00:10:39,470 --> 00:10:41,910
Nếu đạo không được dùng, người quân tử lui về giữ đạo.

230
00:10:42,870 --> 00:10:45,490
Ông rời kinh thành, về ở ẩn tại núi Phượng Hoàng,

231
00:10:45,490 --> 00:10:46,970
thuộc vùng Chí Linh, Hải Dương ngày nay.

232
00:10:48,090 --> 00:10:50,230
Nơi ấy non xanh nước biếc, xa vòng danh lợi,

233
00:10:50,330 --> 00:10:53,290
phù hợp với một con người đã quá mỏi mệt trước cảnh triều chính nhiễu nhương.

234
00:10:54,290 --> 00:10:57,570
Từ một vị quan nơi Quốc Tử Giám, ông trở thành người ẩn sĩ nơi núi rừng.

235
00:10:58,430 --> 00:11:00,350
Nhưng dù ở đâu, ông vẫn là Chu Văn An.

236
00:11:02,110 --> 00:11:04,350
NÚI PHƯỢNG HOÀNG VÀ BÓNG DÁNG TIỀU ẨN

237
00:11:05,110 --> 00:11:07,350
Hiệu của Chu Văn An là Tiều Ẩn.

238
00:11:07,970 --> 00:11:10,450
Hai chữ ấy gợi lên hình ảnh một người ẩn nơi núi rừng,

239
00:11:10,570 --> 00:11:13,610
sống giản dị, xa danh lợi, giữ lòng thanh sạch.

240
00:11:13,750 --> 00:11:15,870
Sau khi từ quan, ông về núi Phượng Hoàng,

241
00:11:15,870 --> 00:11:19,150
dựng nhà dạy học, đọc sách, làm thơ, sống cuộc đời đạm bạc.

242
00:11:19,430 --> 00:11:20,530
Có người nhìn vào sẽ nghĩ:

243
00:11:20,770 --> 00:11:22,590
một bậc đại nho như vậy mà rời triều đình,

244
00:11:22,590 --> 00:11:24,090
thật đáng tiếc.

245
00:11:24,330 --> 00:11:28,410
Nhưng đôi khi, sự ra đi của một người chính trực lại có sức nặng hơn sự ở lại.

246
00:11:28,410 --> 00:11:31,210
Nếu ở lại mà phải im lặng, ở lại mà không thể nói điều đúng,

247
00:11:31,430 --> 00:11:33,610
ở lại mà phải chứng kiến cái sai lấn tới từng ngày,

248
00:11:33,790 --> 00:11:35,630
thì sự ở lại ấy chỉ làm đau thêm nhân cách.

249
00:11:36,610 --> 00:11:37,810
Chu Văn An chọn lui về.

250
00:11:39,630 --> 00:11:40,530
Nhưng ông không bỏ đời.

251
00:11:42,010 --> 00:11:43,070
Ông vẫn dạy học.

252
00:11:44,650 --> 00:11:45,650
Vẫn đào tạo con người.

253
00:11:46,970 --> 00:11:48,730
Vẫn giữ ngọn lửa đạo lý bằng cách của mình.

254
00:11:49,670 --> 00:11:51,770
Núi Phượng Hoàng vì thế không chỉ là nơi ẩn cư.

255
00:11:52,710 --> 00:11:54,470
Nó trở thành biểu tượng của sự thanh cao.

256
00:11:55,510 --> 00:11:58,790
Người ta kể nhiều chuyện về Chu Văn An ở vùng Chí Linh.

257
00:11:58,810 --> 00:12:00,970
Trong dân gian, hình ảnh ông gắn với mây núi,

258
00:12:00,970 --> 00:12:04,950
suối khe, với bóng dáng người thầy áo vải ung dung giữa thiên nhiên.

259
00:12:05,170 --> 00:12:07,410
Có những truyền thuyết được thêu dệt thêm theo thời gian,

260
00:12:07,590 --> 00:12:09,810
thể hiện lòng kính trọng của nhân dân đối với ông.

261
00:12:10,750 --> 00:12:14,110
Khi kể lại, cần hiểu rằng truyền thuyết không phải lúc nào cũng là sử liệu chính

262
00:12:14,110 --> 00:12:16,390
xác, nhưng nó phản ánh một sự thật tinh thần:

263
00:12:16,570 --> 00:12:19,030
người đời sau vô cùng tôn kính Chu Văn An.

264
00:12:19,410 --> 00:12:22,490
Ông mất năm 1370, thọ 78 tuổi.

265
00:12:22,490 --> 00:12:26,230
Sau khi mất, ông được triều đình truy tặng tước Văn Trinh công và được thờ ở Văn

266
00:12:26,230 --> 00:12:26,930
Miếu.

267
00:12:27,610 --> 00:12:30,590
Việc một người thầy được phối thờ tại Văn Miếu là vinh dự lớn,

268
00:12:30,710 --> 00:12:34,390
cho thấy vị trí đặc biệt của ông trong lịch sử giáo dục và đạo đức Việt Nam.

269
00:12:34,630 --> 00:12:37,270
Nhưng có lẽ điều khiến Chu Văn An bất tử không nằm ở tước hiệu.

270
00:12:38,210 --> 00:12:40,570
Nó nằm ở câu hỏi mà cuộc đời ông để lại cho hậu thế:

271
00:12:41,730 --> 00:12:43,470
Khi thấy điều sai, ta có dám nói không?

272
00:12:44,450 --> 00:12:46,510
Khi đạo lý bị chà đạp, ta có dám giữ mình không?

273
00:12:47,650 --> 00:12:51,750
Khi danh lợi đặt trước mắt, ta có dám quay lưng nếu cái giá phải trả là nhân cách?

274
00:12:53,800 --> 00:12:56,080
NGƯỜI THẦY KHÔNG CHỈ DẠY CHỮ

275
00:12:56,320 --> 00:12:58,260
Nếu chỉ nhìn Chu Văn An như một nhà giáo giỏi,

276
00:12:58,320 --> 00:12:59,520
ta mới hiểu một phần về ông.

277
00:13:00,500 --> 00:13:02,620
Ông là người thầy lớn bởi ông dạy bằng cả đời mình.

278
00:13:03,500 --> 00:13:05,800
Ông dạy học trò rằng tri thức phải đi cùng đạo đức.

279
00:13:06,740 --> 00:13:09,040
Ông dạy quan lại rằng chức quyền không thể cao hơn lẽ phải.

280
00:13:10,100 --> 00:13:13,900
Ông dạy vua chúa rằng người cầm quyền nếu không nghe lời can gián thì sẽ đánh mất

281
00:13:13,900 --> 00:13:14,600
lòng người.

282
00:13:15,320 --> 00:13:18,940
Ông dạy hậu thế rằng một kẻ sĩ chân chính không sống để làm vừa lòng quyền lực,

283
00:13:19,080 --> 00:13:20,320
mà sống để giữ gìn đạo lý.

284
00:13:21,280 --> 00:13:23,940
Trong lịch sử Việt Nam, nhiều triều đại hưng vong.

285
00:13:24,360 --> 00:13:26,740
Nhiều cung điện dựng lên rồi đổ nát.

286
00:13:26,980 --> 00:13:28,780
Nhiều chức tước từng khiến người đời thèm muốn,

287
00:13:29,180 --> 00:13:32,240
sau cùng cũng chỉ còn là vài dòng chữ trong sách cũ.

288
00:13:32,420 --> 00:13:34,140
Nhưng nhân cách của Chu Văn An thì còn.

289
00:13:35,060 --> 00:13:36,700
Nó còn trong câu chuyện Thất trảm sớ.

290
00:13:37,820 --> 00:13:41,400
Nó còn trong hình ảnh người thầy nghiêm cẩn ở Huỳnh Cung.

291
00:13:41,580 --> 00:13:44,240
Nó còn trong sự kính trọng của học trò đối với thầy.

292
00:13:44,720 --> 00:13:49,160
Nó còn trong Văn Miếu, nơi tên ông được đặt bên cạnh những bậc hiền triết.

293
00:13:49,620 --> 00:13:52,800
Nó còn trong cách người Việt nhắc đến ông bằng bốn chữ đầy kính phục:

294
00:13:52,920 --> 00:13:54,360
Vạn thế sư biểu.

295
00:13:54,680 --> 00:13:56,220
Người thầy của muôn đời.

296
00:13:56,600 --> 00:13:58,420
Danh xưng ấy không phải tự nhiên mà có.

297
00:13:59,220 --> 00:14:00,840
Một người có thể nổi tiếng trong một thời.

298
00:14:01,960 --> 00:14:03,780
Nhưng để được gọi là thầy của muôn đời,

299
00:14:04,020 --> 00:14:05,940
người ấy phải vượt qua sự thử thách khắc nghiệt nhất:

300
00:14:06,300 --> 00:14:07,480
thời gian.

301
00:14:07,700 --> 00:14:09,500
Chu Văn An đã vượt qua.

302
00:14:11,380 --> 00:14:13,700
BÓNG THẲNG GIỮA BUỔI TRIỀU NGHIÊNG

303
00:14:13,700 --> 00:14:16,140
Có những con người khi sống không làm náo động thiên hạ,

304
00:14:16,400 --> 00:14:19,880
nhưng khi nhìn lại, ta thấy họ giống như một cột mốc đạo đức dựng giữa dòng lịch

305
00:14:19,880 --> 00:14:20,980
sử.

306
00:14:21,480 --> 00:14:23,080
Chu Văn An là một cột mốc như thế.

307
00:14:24,040 --> 00:14:27,440
Ông sống vào cuối thời thịnh và đầu thời suy của nhà Trần.

308
00:14:27,580 --> 00:14:31,187
Ông chứng kiến một triều đại từng rất oanh liệt dần sa vào rối ren.

309
00:14:31,480 --> 00:14:34,740
Ông hiểu rằng sự suy vong không chỉ đến từ giặc ngoài.

310
00:14:35,020 --> 00:14:36,000
Nó còn đến từ bên trong:

311
00:14:36,120 --> 00:14:38,040
từ lòng tham, sự buông thả, thói xu nịnh,

312
00:14:38,120 --> 00:14:40,420
sự im lặng của người ngay và sự lộng hành của kẻ xấu.

313
00:14:41,180 --> 00:14:45,480
Vì vậy, hành động dâng Thất trảm sớ của ông không chỉ là một sự kiện chính trị.

314
00:14:45,700 --> 00:14:47,620
Đó là một lời cảnh báo.

315
00:14:47,840 --> 00:14:50,740
Một đất nước muốn mạnh thì triều đình phải trong sạch.

316
00:14:50,960 --> 00:14:53,980
Một triều đình muốn bền thì vua phải biết nghe lời thật.

317
00:14:54,260 --> 00:14:57,840
Một xã hội muốn có tương lai thì người có học không được bán rẻ lương tâm.

318
00:14:58,320 --> 00:15:01,460
Và một người thầy muốn xứng đáng là thầy thì không chỉ giảng điều đúng trên bục

319
00:15:01,460 --> 00:15:03,940
học, mà còn phải sống đúng giữa cuộc đời.

320
00:15:04,720 --> 00:15:06,500
Chu Văn An đã làm được điều ấy.

321
00:15:07,300 --> 00:15:08,880
Ông không để lại cho đời một đạo quân.

322
00:15:09,920 --> 00:15:12,180
Ông để lại một tấm gương.

323
00:15:12,460 --> 00:15:14,260
Ông không để lại những thành quách đồ sộ.

324
00:15:15,860 --> 00:15:17,060
Ông để lại một chuẩn mực.

325
00:15:18,080 --> 00:15:19,280
Ông không để lại lời hô xung trận.

326
00:15:20,280 --> 00:15:23,240
Ông để lại một câu chuyện khiến người đời sau mỗi lần nhắc đến đều phải tự soi

327
00:15:23,260 --> 00:15:23,960
lại mình.

328
00:15:24,640 --> 00:15:28,760
Có lẽ vào ngày ông rời kinh thành, không có tiếng trống lớn tiễn đưa.

329
00:15:29,000 --> 00:15:30,200
Không có đoàn quân hộ tống.

330
00:15:31,140 --> 00:15:32,420
Không có lễ nghi huy hoàng.

331
00:15:33,280 --> 00:15:35,900
Chỉ có một người thầy già, mang theo nỗi buồn trước vận nước,

332
00:15:36,400 --> 00:15:37,840
lặng lẽ quay lưng với chốn quan trường.

333
00:15:38,760 --> 00:15:41,840
Nhưng chính dáng đi lặng lẽ ấy lại vang xa hơn nhiều lời tung hô.

334
00:15:42,640 --> 00:15:45,520
Bởi từ khoảnh khắc ấy, Chu Văn An không chỉ rời triều đình.

335
00:15:46,180 --> 00:15:48,120
Ông bước vào bất tử.

336
00:15:49,000 --> 00:15:51,040
DƯ ÂM CÒN LẠI TRONG NGÀN NĂM

337
00:15:52,200 --> 00:15:55,260
Hơn sáu thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày Chu Văn An mất.

338
00:15:55,680 --> 00:15:57,940
Nhà Trần rồi cũng suy vong.

339
00:15:58,200 --> 00:16:02,100
Những biến động cuối thế kỷ XIV đưa đất nước vào nhiều thay đổi lớn.

340
00:16:02,320 --> 00:16:04,360
Bao nhiêu vua quan, bao nhiêu cuộc tranh đoạt,

341
00:16:04,560 --> 00:16:08,550
bao nhiêu tên tuổi từng lừng lẫy một thời đã mờ dần trong trí nhớ dân gian.

342
00:16:08,980 --> 00:16:10,400
Nhưng Chu Văn An vẫn được nhắc đến.

343
00:16:11,380 --> 00:16:15,560
Trong trường học, người ta nhắc đến ông như biểu tượng của đạo làm thầy.

344
00:16:15,720 --> 00:16:19,280
Trong lịch sử, người ta nhắc đến ông như biểu tượng của kẻ sĩ chính trực.

345
00:16:19,840 --> 00:16:23,260
Trong văn hóa Việt Nam, người ta nhắc đến ông như một tấm gương về khí tiết.

346
00:16:24,260 --> 00:16:25,820
Điều kỳ lạ là ông càng không màng danh,

347
00:16:25,980 --> 00:16:27,320
danh ông càng bền.

348
00:16:27,680 --> 00:16:30,760
Ông càng tránh xa quyền lực, uy tín ông càng lớn.

349
00:16:30,980 --> 00:16:33,320
Ông càng sống giản dị, hình ảnh ông càng cao.

350
00:16:33,900 --> 00:16:35,360
Đó là sức mạnh của nhân cách.

351
00:16:36,220 --> 00:16:39,160
Trong mọi thời đại, xã hội đều cần người tài.

352
00:16:39,360 --> 00:16:42,600
Nhưng tài năng nếu thiếu đạo đức có thể trở thành tai họa.

353
00:16:42,800 --> 00:16:45,140
Vì vậy, xã hội càng cần những con người như Chu Văn An:

354
00:16:45,140 --> 00:16:49,600
có học, có khí tiết, có lòng can đảm và biết đặt lẽ phải lên trên lợi ích riêng.

355
00:16:49,800 --> 00:16:51,700
Câu chuyện về ông không chỉ dành cho quá khứ.

356
00:16:52,700 --> 00:16:55,280
Nó vẫn còn nguyên giá trị hôm nay.

357
00:16:55,700 --> 00:16:58,480
Bởi ở bất kỳ thời nào, con người cũng phải đối diện với lựa chọn:

358
00:16:58,480 --> 00:17:00,580
nói thật hay im lặng, giữ mình hay xuôi theo,

359
00:17:00,580 --> 00:17:02,700
bảo vệ đạo lý hay thỏa hiệp với cái sai.

360
00:17:03,580 --> 00:17:05,840
Chu Văn An đã chọn con đường khó.

361
00:17:06,080 --> 00:17:07,920
Con đường ấy khiến ông mất chốn quan trường,

362
00:17:08,080 --> 00:17:09,080
nhưng giữ được nhân cách.

363
00:17:10,060 --> 00:17:11,700
Con đường ấy không làm ông giàu sang hơn,

364
00:17:11,920 --> 00:17:13,440
nhưng làm tên tuổi ông sáng hơn.

365
00:17:14,340 --> 00:17:16,520
Con đường ấy không giúp ông thay đổi ngay triều đại,

366
00:17:16,680 --> 00:17:19,340
nhưng giúp hậu thế hiểu thế nào là một người thầy chân chính.

367
00:17:20,420 --> 00:17:24,000
Và vì thế, khi nhắc đến Chu Văn An, ta không chỉ nhắc đến một nhân vật lịch sử.

368
00:17:24,820 --> 00:17:25,940
Ta nhắc đến một ngọn đèn.

369
00:17:26,940 --> 00:17:30,600
Ngọn đèn ấy được thắp lên trong một thời triều chính nghiêng ngả.

370
00:17:30,660 --> 00:17:34,140
Nó không rực cháy như lửa trận, không chói lòa như ánh vàng cung điện,

371
00:17:34,180 --> 00:17:36,680
nhưng bền bỉ, trong sạch và ấm áp.

372
00:17:36,880 --> 00:17:37,960
Ngọn đèn của đạo học.

373
00:17:38,820 --> 00:17:40,760
Ngọn đèn của khí tiết.

374
00:17:41,720 --> 00:17:44,640
Ngọn đèn của một người thầy dám đứng thẳng trước quyền lực.

375
00:17:44,900 --> 00:17:47,360
Và cho đến hôm nay, mỗi khi lịch sử gọi tên Chu Văn An,

376
00:17:47,480 --> 00:17:50,680
ta vẫn nghe như có tiếng nói trầm tĩnh vọng về từ núi Phượng Hoàng:

377
00:17:51,600 --> 00:17:54,500
Làm người, trước hết phải giữ cho lòng mình ngay thẳng.

378
00:17:54,740 --> 00:17:57,700
Làm thầy, trước hết phải dạy bằng chính nhân cách của mình.

379
00:17:58,420 --> 00:18:00,180
Làm kẻ sĩ, trước hết phải biết vì nước,

380
00:18:00,300 --> 00:18:03,000
vì dân, vì đạo lý mà không sợ mất danh lợi.

381
00:18:03,140 --> 00:18:04,860
Đó là di sản lớn nhất của Chu Văn An.

382
00:18:05,840 --> 00:18:07,900
Không phải một bản sớ còn nguyên chữ.

383
00:18:08,840 --> 00:18:11,410
Không phải một chức quan trong triều.

384
00:18:11,880 --> 00:18:14,280
Không phải một tước hiệu sau khi mất.

385
00:18:14,480 --> 00:18:17,180
Mà là tấm gương sáng của một con người đã sống sao cho hậu thế,

386
00:18:17,340 --> 00:18:20,080
qua bao nhiêu biến động, vẫn cúi đầu kính trọng.

387
00:18:20,400 --> 00:18:24,120
Chu Văn An — người thầy của muôn đời — đã đi qua lịch sử bằng dáng vẻ thanh bạch

388
00:18:24,120 --> 00:18:27,580
của một nhà nho, nhưng để lại sau lưng bóng dáng sừng sững của một bậc đại nhân.