Trần Quốc Toản khác ở chỗ ông đem ngọn lửa ấy ra chiến trường.
ĐẠI VIỆT TRƯỚC CƠN SÓNG NGUYÊN MÔNG
Để hiểu hết giá trị của Trần Quốc Toản,
phải đặt ông vào bối cảnh cuộc kháng chiến chống quân Nguyên lần thứ hai.
Năm 1285, quân Nguyên mở cuộc tiến công lớn vào Đại Việt.
Đây là cuộc xâm lược vô cùng nguy hiểm.
Quân địch chia nhiều đường tiến vào, có lực lượng từ phương Bắc kéo xuống,
có cánh quân từ Chiêm Thành đánh lên do Toa Đô chỉ huy.
Thế giặc rất mạnh, khí thế hung hãn, mục tiêu là khuất phục Đại Việt.
Trước sức ép ấy, nhà Trần phải thực hiện kế sách linh hoạt.
Có lúc triều đình rút khỏi kinh thành Thăng Long để bảo toàn lực lượng.
Có lúc quân ta tránh chỗ mạnh, đánh chỗ yếu,
dùng thủy chiến, phục kích, tiêu hao sinh lực địch.
Trong cuộc kháng chiến này, vai trò của Trần Hưng Đạo,
tức Quốc công Tiết chế Trần Quốc Tuấn, là vô cùng lớn.
Ông là người chỉ huy tối cao quân đội nhà Trần,
tổ chức thế trận, đoàn kết vương hầu, tướng sĩ và nhân dân.
Nhưng chiến thắng không chỉ đến từ một người.
Nó đến từ cả một dân tộc.
Từ vua Trần Nhân Tông, Thượng hoàng Trần Thánh Tông,
các vương hầu như Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật,
Trần Khánh Dư, đến những tướng sĩ, dân binh,
người chèo thuyền, người vận lương, người đốt kho,
người dẫn đường — tất cả cùng góp phần tạo nên sức mạnh Đại Việt.
Trong dòng thác ấy, Trần Quốc Toản là hình ảnh rất đặc biệt:
một vị hầu trẻ tuổi, tự dựng quân, mang theo lá cờ thêu sáu chữ,
lao vào cuộc chiến với tất cả lòng trung dũng.
Sử sách không ghi thật chi tiết từng trận đánh của ông.
Nhưng Đại Việt sử ký toàn thư có nhắc đến việc Hoài Văn hầu Trần Quốc Toản đem
quân đi đánh giặc và lập công.
Những ghi chép ngắn ngủi ấy đủ cho thấy ông không chỉ là một biểu tượng đẹp trong
truyền thuyết, mà là một con người thật sự tham gia vào cuộc kháng chiến.
Có những nhân vật lịch sử được ghi lại bằng hàng trang dài.
Có người chỉ được ghi bằng vài dòng.
Nhưng vài dòng ấy, nếu đặt đúng vào hoàn cảnh đất nước,
có thể sáng rực cả một đời người.