CẬU THIẾU NIÊN SINH RA TRONG CƠN GIÓ DỮ CỦA THỜI ĐẠI
Trong lịch sử Việt Nam, có những cái tên khiến người ta nhớ đến không phải vì sống
thật lâu, làm quan thật lớn, hay để lại thật nhiều trước tác.
Có những con người bước vào sử sách khi tuổi đời còn rất trẻ,
nhưng khí phách thì lớn đến mức vượt khỏi khuôn khổ của tuổi tác.
Trần Quốc Toản là một người như thế.
Ông là tông thất nhà Trần, được phong tước Hoài Văn hầu.
Sử sách không ghi thật đầy đủ về năm sinh,
quê quán, cha mẹ và tuổi thơ của ông.
Nhưng hình ảnh nổi bật nhất về Trần Quốc Toản vẫn được lưu truyền qua nhiều thế
hệ:
một thiếu niên trẻ tuổi, vì chưa đủ tuổi dự bàn việc nước mà uất ức bóp nát quả
cam trong tay;
rồi tự mình tập hợp gia nô, thân thuộc,
dựng lá cờ thêu sáu chữ vàng:
Phá cường địch, báo hoàng ân”. Sáu chữ ấy nghĩa là:
phá giặc mạnh, báo đền ơn vua.
Nhưng nếu chỉ hiểu là báo ơn vua thì chưa đủ.
Trong hoàn cảnh của nhà Trần lúc ấy, “hoàng ân” gắn với triều đình,
với quốc gia, với vận mệnh sơn hà.
Đó là lời thề của một người trẻ không muốn đứng ngoài khi đất nước lâm nguy.
Trần Quốc Toản sống vào thế kỷ XIII, thời điểm Đại Việt phải đối đầu với một trong
những thế lực quân sự mạnh nhất thế giới lúc bấy giờ:
đế quốc Nguyên Mông.
Quân Mông Cổ từng tung vó ngựa qua nhiều vùng đất rộng lớn ở Á - Âu.
Nhiều vương triều hùng mạnh đã sụp đổ trước sức tiến công của họ.
Đến thời nhà Nguyên, tham vọng bành trướng xuống phương Nam càng rõ rệt.
Đại Việt, một quốc gia không lớn về lãnh thổ,
nhưng có ý chí độc lập bền bỉ, trở thành mục tiêu mà kẻ thù không thể bỏ qua.
Trước thời Trần Quốc Toản, Đại Việt đã một lần đương đầu và đánh bại quân Mông
Cổ vào năm 1258.
Nhưng sau thất bại ấy, kẻ thù không từ bỏ dã tâm.
Nhiều năm sau, mây đen chiến tranh lại kéo đến.
Đến năm 1282, khi nguy cơ quân Nguyên xâm lược ngày càng rõ,
triều đình nhà Trần triệu tập hội nghị ở bến Bình Than để bàn kế sách chống giặc.
Chính tại nơi ấy, tên tuổi Trần Quốc Toản bắt đầu sáng lên trong lịch sử.
BẾN BÌNH THAN VÀ QUẢ CAM BỊ BÓP NÁT
Bình Than là một địa điểm quan trọng nằm trên tuyến sông,
nơi triều đình nhà Trần hội họp các vương hầu,
tướng lĩnh để bàn việc quân.
Khi ấy, không khí trong nước vô cùng căng thẳng.
Phía bắc, quân Nguyên lăm le tiến xuống.
Trong triều, những người đứng đầu đất nước hiểu rằng cuộc chiến sắp tới sẽ không
dễ dàng.
Đây không còn là một cuộc va chạm nhỏ nơi biên giới.
Đó có thể là cuộc chiến sống còn của cả dân tộc.
Hội nghị Bình Than vì thế mang ý nghĩa rất lớn.
Vua Trần Nhân Tông cùng Thượng hoàng Trần Thánh Tông và các vương hầu,
tướng lĩnh bàn kế chống giặc.
Những quyết định ở đó sẽ ảnh hưởng đến vận mệnh Đại Việt.
Trần Quốc Toản khi ấy còn trẻ.
Ông có mặt ở Bình Than, nhưng vì tuổi còn nhỏ nên không được dự bàn việc nước.
Với một thiếu niên bình thường, chuyện ấy có thể chỉ là một sự tiếc nuối.
Nhưng với Trần Quốc Toản, đó là nỗi uất nghẹn.
Đất nước lâm nguy, giặc mạnh áp sát, các bậc vương hầu được bàn kế đánh giặc,
còn mình — cũng là con cháu nhà Trần, cũng mang dòng máu của triều đại,
cũng có lòng với nước — lại phải đứng ngoài.
Sử sách ghi lại rằng vì tức giận, Trần Quốc Toản đã bóp nát quả cam trong tay mà
không hay biết.
Hình ảnh ấy trở thành một trong những chi tiết nổi tiếng nhất của lịch sử Việt
Nam.
Một quả cam nhỏ nằm trong lòng bàn tay thiếu niên.
Một nỗi uất ức lớn hơn tuổi đời.
Một bàn tay trẻ siết chặt đến mức quả cam nát vụn.
Chi tiết ấy không chỉ kể về sự nóng nảy của tuổi trẻ.
Nó cho thấy trong lòng Trần Quốc Toản khi ấy có một ngọn lửa.
Đó là ngọn lửa của lòng tự trọng, của ý thức trách nhiệm,
của sự đau đớn khi thấy mình chưa được góp sức vào việc nước.
Ông không giận vì bị coi thường trong chuyện riêng.
Ông giận vì không được tham gia bàn việc cứu nước.
Và chính từ nỗi uất nghẹn ấy, Trần Quốc Toản không chọn cách than thở.
Ông chọn hành động.
LÁ CỜ THÊU SÁU CHỮ VÀ LỜI THỀ CỦA TUỔI TRẺ
Sau hội nghị Bình Than, Trần Quốc Toản trở về.
Nếu chỉ là một người trẻ bốc đồng, có lẽ ông sẽ dừng lại ở cơn giận.
Nhưng Trần Quốc Toản đã biến cơn giận ấy thành việc làm cụ thể.
Ông tập hợp gia nô, thân thuộc, những người có thể theo mình ra trận.
Sử cũ chép rằng ông tự dựng quân hơn một nghìn người.
Con số này cho thấy dù tuổi còn trẻ, Trần Quốc Toản đã có uy tín và quyết tâm rất
lớn.
Ông không chỉ muốn xông pha một mình.
Ông muốn có một lực lượng để thật sự góp sức vào cuộc chiến.
Và rồi lá cờ của ông xuất hiện.
Trên lá cờ ấy thêu sáu chữ:
PHÁ CƯỜNG ĐỊCH, BÁO HOÀNG ÂN.
Sáu chữ ngắn gọn, nhưng vang như một lời thề.
Cường địch” là giặc mạnh.
Mà quân Nguyên khi ấy quả thật là giặc mạnh.
Họ có lực lượng đông đảo, kinh nghiệm chinh chiến dày dạn,
từng khiến bao quốc gia phải khiếp sợ.
Phá cường địch” là không sợ cái mạnh của địch.
Báo hoàng ân” là đền đáp ơn vua, ơn triều đình,
nhưng sâu xa hơn là đền đáp đất nước đã nuôi dưỡng mình,
dòng họ đã trao cho mình trách nhiệm, non sông đã cho mình một nơi để thuộc về.
Lá cờ ấy không chỉ là dấu hiệu của một đội quân.
Nó là biểu tượng của một tinh thần.
Một thiếu niên bị từ chối ở cửa hội nghị không vì thế mà lùi bước.
Không được ngồi bàn việc nước, ông tự tìm cách góp sức cho nước.
Không được trao vai trò chính thức, ông tự gánh lấy trách nhiệm của mình.
Tuổi trẻ của Trần Quốc Toản vì thế không phải tuổi trẻ nông nổi.
Đó là tuổi trẻ có lý tưởng.
Trong lịch sử, nhiều người trẻ từng có nhiệt huyết.
Nhưng nhiệt huyết nếu không đi cùng hành động thì chỉ là ngọn lửa bùng lên rồi
tắt.
Trần Quốc Toản khác ở chỗ ông đem ngọn lửa ấy ra chiến trường.