Trần Quốc Toản khác ở chỗ ông đem ngọn lửa ấy ra chiến trường.
ĐẠI VIỆT TRƯỚC CƠN SÓNG NGUYÊN MÔNG
Để hiểu hết giá trị của Trần Quốc Toản,
phải đặt ông vào bối cảnh cuộc kháng chiến chống quân Nguyên lần thứ hai.
Năm 1285, quân Nguyên mở cuộc tiến công lớn vào Đại Việt.
Đây là cuộc xâm lược vô cùng nguy hiểm.
Quân địch chia nhiều đường tiến vào, có lực lượng từ phương Bắc kéo xuống,
có cánh quân từ Chiêm Thành đánh lên do Toa Đô chỉ huy.
Thế giặc rất mạnh, khí thế hung hãn, mục tiêu là khuất phục Đại Việt.
Trước sức ép ấy, nhà Trần phải thực hiện kế sách linh hoạt.
Có lúc triều đình rút khỏi kinh thành Thăng Long để bảo toàn lực lượng.
Có lúc quân ta tránh chỗ mạnh, đánh chỗ yếu,
dùng thủy chiến, phục kích, tiêu hao sinh lực địch.
Trong cuộc kháng chiến này, vai trò của Trần Hưng Đạo,
tức Quốc công Tiết chế Trần Quốc Tuấn, là vô cùng lớn.
Ông là người chỉ huy tối cao quân đội nhà Trần,
tổ chức thế trận, đoàn kết vương hầu, tướng sĩ và nhân dân.
Nhưng chiến thắng không chỉ đến từ một người.
Nó đến từ cả một dân tộc.
Từ vua Trần Nhân Tông, Thượng hoàng Trần Thánh Tông,
các vương hầu như Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật,
Trần Khánh Dư, đến những tướng sĩ, dân binh,
người chèo thuyền, người vận lương, người đốt kho,
người dẫn đường — tất cả cùng góp phần tạo nên sức mạnh Đại Việt.
Trong dòng thác ấy, Trần Quốc Toản là hình ảnh rất đặc biệt:
một vị hầu trẻ tuổi, tự dựng quân, mang theo lá cờ thêu sáu chữ,
lao vào cuộc chiến với tất cả lòng trung dũng.
Sử sách không ghi thật chi tiết từng trận đánh của ông.
Nhưng Đại Việt sử ký toàn thư có nhắc đến việc Hoài Văn hầu Trần Quốc Toản đem
quân đi đánh giặc và lập công.
Những ghi chép ngắn ngủi ấy đủ cho thấy ông không chỉ là một biểu tượng đẹp trong
truyền thuyết, mà là một con người thật sự tham gia vào cuộc kháng chiến.
Có những nhân vật lịch sử được ghi lại bằng hàng trang dài.
Có người chỉ được ghi bằng vài dòng.
Nhưng vài dòng ấy, nếu đặt đúng vào hoàn cảnh đất nước,
có thể sáng rực cả một đời người.
TUỔI TRẺ TRÊN ĐƯỜNG RA TRẬN
Hãy thử hình dung Trần Quốc Toản khi mang quân ra trận.
Trước mắt ông không phải những cuộc săn bắn hay hội hè của tầng lớp quý tộc.
Trước mắt ông là khói lửa chiến tranh, là những cánh đồng bị giày xéo,
những làng mạc lo âu, những đoàn quân giặc thiện chiến đang tiến vào đất nước.
Ông còn trẻ, nhưng chiến tranh không chờ con người đủ tuổi.
Khi giặc đến, đất nước không hỏi ai đã già,
ai còn trẻ.
Đất nước chỉ hỏi:
ai dám đứng lên?
Trần Quốc Toản đã đứng lên.
Đội quân của ông có thể không lớn so với đại quân nhà Trần.
Nhưng trong chiến tranh, tinh thần của một đạo quân đôi khi quan trọng không kém
số lượng.
Lá cờ sáu chữ tung bay có thể làm người theo ông thêm tin tưởng.
Nó nhắc họ rằng họ không ra trận vì cướp bóc,
không ra trận vì danh lợi nhỏ nhoi, mà ra trận để đánh giặc mạnh và giữ lấy non
sông.
Những người theo Trần Quốc Toản hẳn đã nhìn thấy ở vị chủ tướng trẻ tuổi một điều
đặc biệt.
Ông không chỉ ra lệnh từ phía sau.
Ông là người mang nỗi uất ức ở Bình Than biến thành khí thế xung phong.
Ông là người chứng minh rằng tuổi trẻ không đồng nghĩa với đứng ngoài.
Ông là người đi trước để những người khác tin rằng cuộc chiến này đáng để dấn thân.
Trong cuộc kháng chiến năm 1285, quân dân Đại Việt trải qua nhiều thử thách dữ
dội.
Có lúc thế giặc mạnh đến mức tưởng như khó chống đỡ.
Nhưng nhà Trần vẫn kiên trì.
Quân ta tránh đối đầu bất lợi, chờ thời cơ phản công.
Rồi thời cơ đến.
Những chiến thắng lớn như Hàm Tử, Chương Dương,
Tây Kết đã làm xoay chuyển cục diện.
Quân Nguyên từ thế tiến công chuyển sang thế bị truy kích.
Những đạo quân từng hung hăng tràn vào Đại Việt bắt đầu rơi vào cảnh mệt mỏi,
thiếu lương, bị đánh liên tiếp.
Trong dòng phản công ấy, Trần Quốc Toản và đội quân của ông đã góp phần vào sức
mạnh chung.
Lịch sử không kể lại cho ta đầy đủ từng nhát gươm,
từng trận xông pha, từng đêm hành quân của ông.
Nhưng lá cờ sáu chữ của ông đã trở thành hình ảnh tượng trưng cho một lớp người
trẻ dám hiến mình cho đại nghĩa.
GIỮA HÀO KHÍ ĐÔNG A
Thời Trần là một thời đại đặc biệt trong lịch sử Việt Nam.
Người đời sau thường nhắc đến “Hào khí Đông A” để nói về tinh thần nhà Trần.
Chữ “Trần” trong lối chiết tự có thể gắn với hai chữ “Đông” và “A”, và cụm từ ấy
dần trở thành biểu tượng cho khí thế mạnh mẽ của triều đại này:
khí thế đánh giặc, giữ nước, đoàn kết vua tôi,
tướng sĩ và nhân dân.
Trần Quốc Toản chính là một hình ảnh trẻ trung của hào khí ấy.
Nếu Trần Hưng Đạo là trí tuệ lớn, là tầm nhìn của vị tổng chỉ huy;
Nếu Trần Quang Khải là bản lĩnh của một đại thần văn võ song toàn;
Nếu Trần Nhật Duật là sự mềm dẻo và tài năng trong quân sự,
ngoại giao;
Thì Trần Quốc Toản là ngọn lửa tuổi trẻ.
Ngọn lửa ấy không thay thế được trí tuệ của những bậc lão thành,
nhưng nó làm cho bức tranh kháng chiến thêm rực rỡ.
Một dân tộc chỉ mạnh khi có người già từng trải,
người trưởng thành gánh vác và người trẻ sẵn sàng dấn thân.
Trong Trần Quốc Toản, ta thấy sự nối tiếp ấy.
Ông không đợi người khác cho mình một vị trí.
Ông tự chứng minh mình xứng đáng có mặt trong hàng ngũ chống giặc.
Điều đó khiến câu chuyện của ông sống rất lâu trong tâm trí người Việt.
Bởi qua mỗi thời, người trẻ đều có thể nhìn thấy mình trong hình ảnh ấy:
khát vọng được cống hiến, nỗi đau khi bị xem nhẹ,
và quyết tâm biến sự chưa được công nhận thành hành động thật sự.
Nhưng cũng cần nói rõ:
Trần Quốc Toản không phải tấm gương của sự liều lĩnh mù quáng.
Ông hành động trong khuôn khổ đại nghĩa chống giặc.
Ông tập hợp lực lượng để phục vụ cuộc kháng chiến của triều đình.
Lá cờ của ông mang lời thề đánh giặc, không phải lời thề nổi loạn hay lập công
riêng.
Chính vì thế, khí phách của ông là khí phách có phương hướng.
Tuổi trẻ của ông rực cháy, nhưng ngọn lửa ấy cháy vì đất nước.