NHỮNG DÒNG SỬ NGẮN VÀ MỘT CUỘC ĐỜI DÀI TRONG KÝ ỨC
Một điều khiến câu chuyện Trần Quốc Toản vừa hấp dẫn vừa cần thận trọng là sử liệu
về ông không nhiều.
Đại Việt sử ký toàn thư có ghi về việc ông còn nhỏ tuổi không được dự hội nghị
Bình Than, tức giận bóp nát quả cam;
sau đó tự họp gia thuộc, sắm sửa vũ khí,
dựng cờ đề sáu chữ;
rồi đem quân đánh giặc.
Sử cũng ghi ông mất trong cuộc chiến chống quân Nguyên.
Tuy nhiên, những chi tiết cụ thể như ông sinh năm nào,
mất chính xác ở trận nào, lúc mất bao nhiêu tuổi,
diễn biến từng trận đánh ra sao, hiện không được ghi chép đầy đủ và thống nhất
trong chính sử.
Vì vậy, khi kể về Trần Quốc Toản, điều quan trọng là không biến lòng kính phục
thành sự bịa đặt.
Ta có thể dựng lại không khí lịch sử, có thể làm sống động bối cảnh,
có thể miêu tả tinh thần, nhưng không nên tự ý gán cho ông những trận đánh,
lời nói hay chi tiết không có căn cứ chắc chắn.
Chính sự ít ỏi của sử liệu lại làm hình ảnh Trần Quốc Toản trở nên đặc biệt.
Ông giống như một ánh chớp trong cơn bão lịch sử.
Ánh chớp ấy không kéo dài, nhưng đủ sáng để người đời sau nhớ mãi.
Một thiếu niên không được dự bàn việc nước.
Một quả cam bị bóp nát.
Một lá cờ thêu sáu chữ.
Một đội quân tự dựng.
Một đời người ngắn ngủi giữa cuộc chiến lớn.
Chỉ từng ấy thôi cũng đủ tạo nên một biểu tượng.
Bởi lịch sử không phải lúc nào cũng cần ghi lại mọi chi tiết để một con người trở
nên bất tử.
Đôi khi, chỉ một hành động đúng lúc, một lựa chọn đúng trước vận mệnh dân tộc,
cũng đủ làm tên tuổi người ấy vượt qua hàng trăm năm.
Trần Quốc Toản đã đi vào lịch sử bằng cách đó.