CẬU THIẾU NIÊN SINH RA TRONG CƠN GIÓ DỮ CỦA THỜI ĐẠI
Trong lịch sử Việt Nam, có những cái tên khiến người ta nhớ đến không phải vì sống
thật lâu, làm quan thật lớn, hay để lại thật nhiều trước tác.
Có những con người bước vào sử sách khi tuổi đời còn rất trẻ,
nhưng khí phách thì lớn đến mức vượt khỏi khuôn khổ của tuổi tác.
Trần Quốc Toản là một người như thế.
Ông là tông thất nhà Trần, được phong tước Hoài Văn hầu.
Sử sách không ghi thật đầy đủ về năm sinh,
quê quán, cha mẹ và tuổi thơ của ông.
Nhưng hình ảnh nổi bật nhất về Trần Quốc Toản vẫn được lưu truyền qua nhiều thế
hệ:
một thiếu niên trẻ tuổi, vì chưa đủ tuổi dự bàn việc nước mà uất ức bóp nát quả
cam trong tay;
rồi tự mình tập hợp gia nô, thân thuộc,
dựng lá cờ thêu sáu chữ vàng:
Phá cường địch, báo hoàng ân”. Sáu chữ ấy nghĩa là:
phá giặc mạnh, báo đền ơn vua.
Nhưng nếu chỉ hiểu là báo ơn vua thì chưa đủ.
Trong hoàn cảnh của nhà Trần lúc ấy, “hoàng ân” gắn với triều đình,
với quốc gia, với vận mệnh sơn hà.
Đó là lời thề của một người trẻ không muốn đứng ngoài khi đất nước lâm nguy.
Trần Quốc Toản sống vào thế kỷ XIII, thời điểm Đại Việt phải đối đầu với một trong
những thế lực quân sự mạnh nhất thế giới lúc bấy giờ:
đế quốc Nguyên Mông.
Quân Mông Cổ từng tung vó ngựa qua nhiều vùng đất rộng lớn ở Á - Âu.
Nhiều vương triều hùng mạnh đã sụp đổ trước sức tiến công của họ.
Đến thời nhà Nguyên, tham vọng bành trướng xuống phương Nam càng rõ rệt.
Đại Việt, một quốc gia không lớn về lãnh thổ,
nhưng có ý chí độc lập bền bỉ, trở thành mục tiêu mà kẻ thù không thể bỏ qua.
Trước thời Trần Quốc Toản, Đại Việt đã một lần đương đầu và đánh bại quân Mông
Cổ vào năm 1258.
Nhưng sau thất bại ấy, kẻ thù không từ bỏ dã tâm.
Nhiều năm sau, mây đen chiến tranh lại kéo đến.
Đến năm 1282, khi nguy cơ quân Nguyên xâm lược ngày càng rõ,
triều đình nhà Trần triệu tập hội nghị ở bến Bình Than để bàn kế sách chống giặc.
Chính tại nơi ấy, tên tuổi Trần Quốc Toản bắt đầu sáng lên trong lịch sử.
BẾN BÌNH THAN VÀ QUẢ CAM BỊ BÓP NÁT
Bình Than là một địa điểm quan trọng nằm trên tuyến sông,
nơi triều đình nhà Trần hội họp các vương hầu,
tướng lĩnh để bàn việc quân.
Khi ấy, không khí trong nước vô cùng căng thẳng.
Phía bắc, quân Nguyên lăm le tiến xuống.
Trong triều, những người đứng đầu đất nước hiểu rằng cuộc chiến sắp tới sẽ không
dễ dàng.
Đây không còn là một cuộc va chạm nhỏ nơi biên giới.
Đó có thể là cuộc chiến sống còn của cả dân tộc.
Hội nghị Bình Than vì thế mang ý nghĩa rất lớn.
Vua Trần Nhân Tông cùng Thượng hoàng Trần Thánh Tông và các vương hầu,
tướng lĩnh bàn kế chống giặc.
Những quyết định ở đó sẽ ảnh hưởng đến vận mệnh Đại Việt.
Trần Quốc Toản khi ấy còn trẻ.
Ông có mặt ở Bình Than, nhưng vì tuổi còn nhỏ nên không được dự bàn việc nước.
Với một thiếu niên bình thường, chuyện ấy có thể chỉ là một sự tiếc nuối.
Nhưng với Trần Quốc Toản, đó là nỗi uất nghẹn.
Đất nước lâm nguy, giặc mạnh áp sát, các bậc vương hầu được bàn kế đánh giặc,
còn mình — cũng là con cháu nhà Trần, cũng mang dòng máu của triều đại,
cũng có lòng với nước — lại phải đứng ngoài.
Sử sách ghi lại rằng vì tức giận, Trần Quốc Toản đã bóp nát quả cam trong tay mà
không hay biết.
Hình ảnh ấy trở thành một trong những chi tiết nổi tiếng nhất của lịch sử Việt
Nam.
Một quả cam nhỏ nằm trong lòng bàn tay thiếu niên.
Một nỗi uất ức lớn hơn tuổi đời.
Một bàn tay trẻ siết chặt đến mức quả cam nát vụn.
Chi tiết ấy không chỉ kể về sự nóng nảy của tuổi trẻ.
Nó cho thấy trong lòng Trần Quốc Toản khi ấy có một ngọn lửa.
Đó là ngọn lửa của lòng tự trọng, của ý thức trách nhiệm,
của sự đau đớn khi thấy mình chưa được góp sức vào việc nước.
Ông không giận vì bị coi thường trong chuyện riêng.
Ông giận vì không được tham gia bàn việc cứu nước.
Và chính từ nỗi uất nghẹn ấy, Trần Quốc Toản không chọn cách than thở.
Ông chọn hành động.
LÁ CỜ THÊU SÁU CHỮ VÀ LỜI THỀ CỦA TUỔI TRẺ
Sau hội nghị Bình Than, Trần Quốc Toản trở về.
Nếu chỉ là một người trẻ bốc đồng, có lẽ ông sẽ dừng lại ở cơn giận.
Nhưng Trần Quốc Toản đã biến cơn giận ấy thành việc làm cụ thể.
Ông tập hợp gia nô, thân thuộc, những người có thể theo mình ra trận.
Sử cũ chép rằng ông tự dựng quân hơn một nghìn người.
Con số này cho thấy dù tuổi còn trẻ, Trần Quốc Toản đã có uy tín và quyết tâm rất
lớn.
Ông không chỉ muốn xông pha một mình.
Ông muốn có một lực lượng để thật sự góp sức vào cuộc chiến.
Và rồi lá cờ của ông xuất hiện.
Trên lá cờ ấy thêu sáu chữ:
PHÁ CƯỜNG ĐỊCH, BÁO HOÀNG ÂN.
Sáu chữ ngắn gọn, nhưng vang như một lời thề.
Cường địch” là giặc mạnh.
Mà quân Nguyên khi ấy quả thật là giặc mạnh.
Họ có lực lượng đông đảo, kinh nghiệm chinh chiến dày dạn,
từng khiến bao quốc gia phải khiếp sợ.
Phá cường địch” là không sợ cái mạnh của địch.
Báo hoàng ân” là đền đáp ơn vua, ơn triều đình,
nhưng sâu xa hơn là đền đáp đất nước đã nuôi dưỡng mình,
dòng họ đã trao cho mình trách nhiệm, non sông đã cho mình một nơi để thuộc về.
Lá cờ ấy không chỉ là dấu hiệu của một đội quân.
Nó là biểu tượng của một tinh thần.
Một thiếu niên bị từ chối ở cửa hội nghị không vì thế mà lùi bước.
Không được ngồi bàn việc nước, ông tự tìm cách góp sức cho nước.
Không được trao vai trò chính thức, ông tự gánh lấy trách nhiệm của mình.
Tuổi trẻ của Trần Quốc Toản vì thế không phải tuổi trẻ nông nổi.
Đó là tuổi trẻ có lý tưởng.
Trong lịch sử, nhiều người trẻ từng có nhiệt huyết.
Nhưng nhiệt huyết nếu không đi cùng hành động thì chỉ là ngọn lửa bùng lên rồi
tắt.
Trần Quốc Toản khác ở chỗ ông đem ngọn lửa ấy ra chiến trường.
ĐẠI VIỆT TRƯỚC CƠN SÓNG NGUYÊN MÔNG
Để hiểu hết giá trị của Trần Quốc Toản,
phải đặt ông vào bối cảnh cuộc kháng chiến chống quân Nguyên lần thứ hai.
Năm 1285, quân Nguyên mở cuộc tiến công lớn vào Đại Việt.
Đây là cuộc xâm lược vô cùng nguy hiểm.
Quân địch chia nhiều đường tiến vào, có lực lượng từ phương Bắc kéo xuống,
có cánh quân từ Chiêm Thành đánh lên do Toa Đô chỉ huy.
Thế giặc rất mạnh, khí thế hung hãn, mục tiêu là khuất phục Đại Việt.
Trước sức ép ấy, nhà Trần phải thực hiện kế sách linh hoạt.
Có lúc triều đình rút khỏi kinh thành Thăng Long để bảo toàn lực lượng.
Có lúc quân ta tránh chỗ mạnh, đánh chỗ yếu,
dùng thủy chiến, phục kích, tiêu hao sinh lực địch.
Trong cuộc kháng chiến này, vai trò của Trần Hưng Đạo,
tức Quốc công Tiết chế Trần Quốc Tuấn, là vô cùng lớn.
Ông là người chỉ huy tối cao quân đội nhà Trần,
tổ chức thế trận, đoàn kết vương hầu, tướng sĩ và nhân dân.
Nhưng chiến thắng không chỉ đến từ một người.
Nó đến từ cả một dân tộc.
Từ vua Trần Nhân Tông, Thượng hoàng Trần Thánh Tông,
các vương hầu như Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật,
Trần Khánh Dư, đến những tướng sĩ, dân binh,
người chèo thuyền, người vận lương, người đốt kho,
người dẫn đường — tất cả cùng góp phần tạo nên sức mạnh Đại Việt.
Trong dòng thác ấy, Trần Quốc Toản là hình ảnh rất đặc biệt:
một vị hầu trẻ tuổi, tự dựng quân, mang theo lá cờ thêu sáu chữ,
lao vào cuộc chiến với tất cả lòng trung dũng.
Sử sách không ghi thật chi tiết từng trận đánh của ông.
Nhưng Đại Việt sử ký toàn thư có nhắc đến việc Hoài Văn hầu Trần Quốc Toản đem
quân đi đánh giặc và lập công.
Những ghi chép ngắn ngủi ấy đủ cho thấy ông không chỉ là một biểu tượng đẹp trong
truyền thuyết, mà là một con người thật sự tham gia vào cuộc kháng chiến.
Có những nhân vật lịch sử được ghi lại bằng hàng trang dài.
Có người chỉ được ghi bằng vài dòng.
Nhưng vài dòng ấy, nếu đặt đúng vào hoàn cảnh đất nước,
có thể sáng rực cả một đời người.
TUỔI TRẺ TRÊN ĐƯỜNG RA TRẬN
Hãy thử hình dung Trần Quốc Toản khi mang quân ra trận.
Trước mắt ông không phải những cuộc săn bắn hay hội hè của tầng lớp quý tộc.
Trước mắt ông là khói lửa chiến tranh, là những cánh đồng bị giày xéo,
những làng mạc lo âu, những đoàn quân giặc thiện chiến đang tiến vào đất nước.
Ông còn trẻ, nhưng chiến tranh không chờ con người đủ tuổi.
Khi giặc đến, đất nước không hỏi ai đã già,
ai còn trẻ.
Đất nước chỉ hỏi:
ai dám đứng lên?
Trần Quốc Toản đã đứng lên.
Đội quân của ông có thể không lớn so với đại quân nhà Trần.
Nhưng trong chiến tranh, tinh thần của một đạo quân đôi khi quan trọng không kém
số lượng.
Lá cờ sáu chữ tung bay có thể làm người theo ông thêm tin tưởng.
Nó nhắc họ rằng họ không ra trận vì cướp bóc,
không ra trận vì danh lợi nhỏ nhoi, mà ra trận để đánh giặc mạnh và giữ lấy non
sông.
Những người theo Trần Quốc Toản hẳn đã nhìn thấy ở vị chủ tướng trẻ tuổi một điều
đặc biệt.
Ông không chỉ ra lệnh từ phía sau.
Ông là người mang nỗi uất ức ở Bình Than biến thành khí thế xung phong.
Ông là người chứng minh rằng tuổi trẻ không đồng nghĩa với đứng ngoài.
Ông là người đi trước để những người khác tin rằng cuộc chiến này đáng để dấn thân.
Trong cuộc kháng chiến năm 1285, quân dân Đại Việt trải qua nhiều thử thách dữ
dội.
Có lúc thế giặc mạnh đến mức tưởng như khó chống đỡ.
Nhưng nhà Trần vẫn kiên trì.
Quân ta tránh đối đầu bất lợi, chờ thời cơ phản công.
Rồi thời cơ đến.
Những chiến thắng lớn như Hàm Tử, Chương Dương,
Tây Kết đã làm xoay chuyển cục diện.
Quân Nguyên từ thế tiến công chuyển sang thế bị truy kích.
Những đạo quân từng hung hăng tràn vào Đại Việt bắt đầu rơi vào cảnh mệt mỏi,
thiếu lương, bị đánh liên tiếp.
Trong dòng phản công ấy, Trần Quốc Toản và đội quân của ông đã góp phần vào sức
mạnh chung.
Lịch sử không kể lại cho ta đầy đủ từng nhát gươm,
từng trận xông pha, từng đêm hành quân của ông.
Nhưng lá cờ sáu chữ của ông đã trở thành hình ảnh tượng trưng cho một lớp người
trẻ dám hiến mình cho đại nghĩa.
GIỮA HÀO KHÍ ĐÔNG A
Thời Trần là một thời đại đặc biệt trong lịch sử Việt Nam.
Người đời sau thường nhắc đến “Hào khí Đông A” để nói về tinh thần nhà Trần.
Chữ “Trần” trong lối chiết tự có thể gắn với hai chữ “Đông” và “A”, và cụm từ ấy
dần trở thành biểu tượng cho khí thế mạnh mẽ của triều đại này:
khí thế đánh giặc, giữ nước, đoàn kết vua tôi,
tướng sĩ và nhân dân.
Trần Quốc Toản chính là một hình ảnh trẻ trung của hào khí ấy.
Nếu Trần Hưng Đạo là trí tuệ lớn, là tầm nhìn của vị tổng chỉ huy;
Nếu Trần Quang Khải là bản lĩnh của một đại thần văn võ song toàn;
Nếu Trần Nhật Duật là sự mềm dẻo và tài năng trong quân sự,
ngoại giao;
Thì Trần Quốc Toản là ngọn lửa tuổi trẻ.
Ngọn lửa ấy không thay thế được trí tuệ của những bậc lão thành,
nhưng nó làm cho bức tranh kháng chiến thêm rực rỡ.
Một dân tộc chỉ mạnh khi có người già từng trải,
người trưởng thành gánh vác và người trẻ sẵn sàng dấn thân.
Trong Trần Quốc Toản, ta thấy sự nối tiếp ấy.
Ông không đợi người khác cho mình một vị trí.
Ông tự chứng minh mình xứng đáng có mặt trong hàng ngũ chống giặc.
Điều đó khiến câu chuyện của ông sống rất lâu trong tâm trí người Việt.
Bởi qua mỗi thời, người trẻ đều có thể nhìn thấy mình trong hình ảnh ấy:
khát vọng được cống hiến, nỗi đau khi bị xem nhẹ,
và quyết tâm biến sự chưa được công nhận thành hành động thật sự.
Nhưng cũng cần nói rõ:
Trần Quốc Toản không phải tấm gương của sự liều lĩnh mù quáng.
Ông hành động trong khuôn khổ đại nghĩa chống giặc.
Ông tập hợp lực lượng để phục vụ cuộc kháng chiến của triều đình.
Lá cờ của ông mang lời thề đánh giặc, không phải lời thề nổi loạn hay lập công
riêng.
Chính vì thế, khí phách của ông là khí phách có phương hướng.
Tuổi trẻ của ông rực cháy, nhưng ngọn lửa ấy cháy vì đất nước.
NHỮNG DÒNG SỬ NGẮN VÀ MỘT CUỘC ĐỜI DÀI TRONG KÝ ỨC
Một điều khiến câu chuyện Trần Quốc Toản vừa hấp dẫn vừa cần thận trọng là sử liệu
về ông không nhiều.
Đại Việt sử ký toàn thư có ghi về việc ông còn nhỏ tuổi không được dự hội nghị
Bình Than, tức giận bóp nát quả cam;
sau đó tự họp gia thuộc, sắm sửa vũ khí,
dựng cờ đề sáu chữ;
rồi đem quân đánh giặc.
Sử cũng ghi ông mất trong cuộc chiến chống quân Nguyên.
Tuy nhiên, những chi tiết cụ thể như ông sinh năm nào,
mất chính xác ở trận nào, lúc mất bao nhiêu tuổi,
diễn biến từng trận đánh ra sao, hiện không được ghi chép đầy đủ và thống nhất
trong chính sử.
Vì vậy, khi kể về Trần Quốc Toản, điều quan trọng là không biến lòng kính phục
thành sự bịa đặt.
Ta có thể dựng lại không khí lịch sử, có thể làm sống động bối cảnh,
có thể miêu tả tinh thần, nhưng không nên tự ý gán cho ông những trận đánh,
lời nói hay chi tiết không có căn cứ chắc chắn.
Chính sự ít ỏi của sử liệu lại làm hình ảnh Trần Quốc Toản trở nên đặc biệt.
Ông giống như một ánh chớp trong cơn bão lịch sử.
Ánh chớp ấy không kéo dài, nhưng đủ sáng để người đời sau nhớ mãi.
Một thiếu niên không được dự bàn việc nước.
Một quả cam bị bóp nát.
Một lá cờ thêu sáu chữ.
Một đội quân tự dựng.
Một đời người ngắn ngủi giữa cuộc chiến lớn.
Chỉ từng ấy thôi cũng đủ tạo nên một biểu tượng.
Bởi lịch sử không phải lúc nào cũng cần ghi lại mọi chi tiết để một con người trở
nên bất tử.
Đôi khi, chỉ một hành động đúng lúc, một lựa chọn đúng trước vận mệnh dân tộc,
cũng đủ làm tên tuổi người ấy vượt qua hàng trăm năm.
Trần Quốc Toản đã đi vào lịch sử bằng cách đó.
SỰ HY SINH CỦA MỘT VỊ HẦU TRẺ
Trần Quốc Toản mất khi còn rất trẻ, trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên.
Chính sử ghi ngắn gọn về cái chết của ông,
không kể nhiều chi tiết.
Nhưng sự ngắn gọn ấy lại khiến người đời sau càng cảm thấy bùi ngùi.
Một người trẻ vừa mới bước vào đời, lẽ ra có thể hưởng vinh hoa của một tông thất
nhà Trần, có thể sống trong nhung lụa, học hành,
cưỡi ngựa, dự tiệc, chờ đến tuổi trưởng thành để nhận những chức vụ xứng đáng.
Nhưng ông đã chọn con đường khác.
Con đường ấy dẫn ra chiến trường.
Ở đó, tuổi trẻ không được che chở bởi tước vị.
Gươm giáo không vì ông là Hoài Văn hầu mà tránh đi.
Tên đạn không vì ông còn trẻ mà dừng lại.
Chiến tranh luôn khắc nghiệt, và người bước vào chiến tranh phải chấp nhận cái
giá của nó.
Trần Quốc Toản đã chấp nhận.
Ông ra đi khi đất nước vẫn đang trong cơn binh lửa.
Nhưng sự hy sinh của ông không vô nghĩa.
Nó hòa vào chiến thắng chung của quân dân Đại Việt.
Năm 1285, cuộc kháng chiến chống quân Nguyên lần thứ hai kết thúc với thắng lợi
của nhà Trần.
Quân Nguyên bị đánh bật khỏi Đại Việt.
Những tướng giặc như Toa Đô bị tiêu diệt,
Ô Mã Nhi phải tháo chạy, Thoát Hoan phải chui vào ống đồng để quân lính khiêng
chạy về phương Bắc — chi tiết này được sử sách và truyền tụng nhắc đến như biểu
tượng cho sự thất bại nhục nhã của kẻ xâm lược.
Chiến thắng ấy là chiến thắng của cả dân tộc.
Trong chiến thắng ấy có mồ hôi, máu và tuổi xuân của Trần Quốc Toản.
Có lẽ ông không kịp nhìn thấy hết vinh quang sau cùng.
Có lẽ lá cờ sáu chữ của ông đã từng tung bay giữa khói bụi,
rồi lặng đi trong một ngày trận mạc.
Nhưng chính vì ông ra đi sớm, hình ảnh của ông càng trở nên trong trẻo.
Ông mãi mãi ở lại trong lịch sử với dáng vẻ của một người trẻ đang tiến về phía
trước.
Không già đi.
Không mỏi mệt.
Không thỏa hiệp.
Chỉ có ngọn lửa trong lòng và lá cờ thêu sáu chữ bay giữa trời Đại Việt.
LÁ CỜ CÒN BAY TRONG TÂM TRÍ NGƯỜI VIỆT
Nhiều thế kỷ đã trôi qua kể từ thời Trần.
Những bến sông xưa đã đổi dòng, những chiến trường cũ nhiều nơi trở thành làng
mạc, ruộng đồng, phố xá.
Tiếng vó ngựa Nguyên Mông đã tắt từ lâu.
Những cung điện, thuyền chiến, doanh trại của một thời cũng chỉ còn lại trong sử
sách và ký ức.
Nhưng câu chuyện về Trần Quốc Toản vẫn sống.
Trẻ em Việt Nam nhiều thế hệ đã nghe kể về cậu thiếu niên bóp nát quả cam.
Người lớn nhắc đến ông như một biểu tượng của lòng yêu nước tuổi trẻ.
Sách vở, văn chương, sân khấu, tranh ảnh đều nhiều lần tái hiện hình ảnh lá cờ
sáu chữ.
Điều đó cho thấy Trần Quốc Toản không chỉ là một nhân vật của thế kỷ XIII.
Ông là một biểu tượng vượt thời gian.
Mỗi thời đại lại có cách hiểu riêng về ông.
Trong thời chiến, người ta nhìn thấy ở ông tinh thần xung phong chống ngoại xâm.
Trong thời bình, người ta nhìn thấy ở ông trách nhiệm của tuổi trẻ với đất nước,
với cộng đồng, với những việc lớn hơn lợi ích cá nhân.
Câu chuyện của ông nhắc rằng tuổi trẻ không phải lý do để đứng ngoài.
Tuổi trẻ có thể thiếu kinh nghiệm, nhưng không được thiếu lý tưởng.
Tuổi trẻ có thể chưa được trao quyền, nhưng vẫn có thể tự rèn mình để xứng đáng
với trách nhiệm.
Tuổi trẻ có thể bị đánh giá thấp, nhưng cách trả lời tốt nhất không phải là lời
than trách, mà là hành động có ích.
Trần Quốc Toản đã trả lời bằng hành động.
Ông không ngồi đợi lịch sử gọi tên.
Ông tự bước vào lịch sử.
TUỔI TRẺ THẮP LỬA NON SÔNG
Nhìn lại cuộc đời Trần Quốc Toản, ta thấy đó là một cuộc đời ngắn,
nhưng có sức ngân vang dài.
Ông không để lại những bài văn chính luận nổi tiếng.
Không để lại những kế sách quân sự đồ sộ.
Không sống đủ lâu để trở thành một đại thần lão luyện.
Nhưng ông để lại một hình ảnh mà lịch sử không thể quên:
người thiếu niên mang nỗi đau vì chưa được dự bàn việc nước,
bóp nát quả cam trong tay, rồi dựng cờ thêu sáu chữ,
đem quân đi đánh giặc.
Hình ảnh ấy đẹp vì nó thật mạnh mẽ.
Nhưng nó cũng đẹp vì nó trong sáng.
Trần Quốc Toản không chiến đấu để giành phần hơn cho riêng mình.
Ông chiến đấu vì Đại Việt đang bị đe dọa.
Ông không dựng cờ để khoe danh.
Ông dựng cờ để nhắc mình và người theo mình về mục tiêu lớn:
phá giặc mạnh, báo đền ơn nước.
Trong lịch sử dân tộc, có những ngọn núi cao tượng trưng cho trí tuệ và bản lĩnh.
Trần Hưng Đạo là một ngọn núi như thế.
Nhưng bên cạnh những ngọn núi, lịch sử cũng cần những ngọn lửa.
Trần Quốc Toản là một ngọn lửa.
Ngọn lửa ấy bùng lên giữa lúc đất nước cần người đứng dậy.
Nó không cháy lâu như đời người tám mươi năm,
nhưng cháy đủ sáng để soi vào tâm trí hậu thế.
Mỗi khi nhắc đến ông, ta như thấy lại một buổi Bình Than căng thẳng,
một cậu thiếu niên đứng ngoài vòng bàn bạc,
đôi mắt nhìn về nơi các bậc vương hầu đang quyết định vận mệnh sơn hà.
Ta như thấy bàn tay ấy siết chặt, quả cam vỡ nát,
nước cam chảy qua kẽ tay mà người cầm không hề hay biết.
Vì trong lòng ông lúc ấy còn có một thứ lớn hơn quả cam.
Đó là đất nước.
Rồi ta thấy lá cờ sáu chữ tung lên trong gió:
PHÁ CƯỜNG ĐỊCH, BÁO HOÀNG ÂN.
Sáu chữ ấy không chỉ bay trên một chiến trường của thế kỷ XIII.
Nó còn bay qua nhiều thế hệ, bay vào bài học lịch sử,
bay vào lòng những người trẻ mỗi khi tự hỏi mình có thể làm gì cho quê hương.
Trần Quốc Toản đã không sống một đời dài.
Nhưng ông đã sống một đời đáng nhớ.
Và đôi khi, với lịch sử, điều quan trọng nhất không phải là con người sống bao
lâu.
Mà là trong khoảnh khắc đất nước cần, người ấy đã chọn đứng ở đâu.
Trần Quốc Toản đã chọn đứng về phía non sông.
Vì thế, tên ông còn được nhắc mãi.
Như tiếng gọi của tuổi trẻ.
Như lá cờ không bao giờ rơi.
Như ngọn lửa nhỏ nhưng đủ làm sáng cả một đoạn đường dài của lịch sử Việt Nam.