Đất Giao Châu Dưới Bóng Đô Hộ
Sau cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng, đất nước lại rơi vào ách cai trị của phương Bắc.
Nhiều thế hệ người Việt sống trong cảnh bị đặt quan lại,
bị thu thuế, bị bắt cống nạp, bị ép theo những luật lệ xa lạ.
Chính quyền đô hộ có thể thay tên đổi họ qua từng triều đại ở Trung Hoa,
nhưng với dân chúng Giao Châu, nỗi nặng nề vẫn không mất đi.
Đến thế kỷ III, vùng đất này nằm dưới quyền Đông Ngô thời Tam Quốc.
Giao Châu ở xa trung tâm quyền lực, nhưng không vì thế mà được yên.
Trái lại, khoảng cách ấy nhiều khi khiến quan lại địa phương càng dễ lộng hành.
Những viên quan được cử đến thường xem nơi đây là vùng đất để vơ vét,
thu của cải, bắt dân phục dịch, củng cố lợi ích cho triều đình phương Bắc và cho
chính bản thân họ.
Trong làng xóm, người dân vẫn sống bằng ruộng đồng,
nương rẫy, sông nước.
Họ vẫn giữ tiếng nói, phong tục, nếp thờ cúng tổ tiên.
Nhưng bên trên đời sống ấy là một lớp áp bức kéo dài.
Từ những cuộc bắt phu, những khoản sưu thuế,
đến sự khinh miệt của kẻ cai trị, tất cả dồn lại thành một nỗi uất hận âm ỉ.
Lịch sử đôi khi không bắt đầu bằng tiếng gươm.
Nó bắt đầu bằng tiếng thở dài của dân chúng.
Bằng ánh mắt của những người bị ép cúi đầu quá lâu.
Bằng một câu hỏi lặng lẽ:
đến bao giờ đất này mới được sống cho chính mình?
Và trong bóng tối ấy, ở miền núi Thanh Hóa,
một người con gái đã lớn lên với khí phách không chịu khuất phục.
Người Con Gái Miền Núi Nưa
Bà Triệu, tên thường được biết đến là Triệu Thị Trinh,
sinh khoảng năm 226.
Quê hương của bà được truyền thống gắn với vùng Cửu Chân,
nay thuộc Thanh Hóa.
Nhiều câu chuyện dân gian đặt hình bóng bà bên núi Nưa,
một vùng núi non hiểm trở, cây rừng phủ xanh,
đường đi quanh co, như một pháo đài tự nhiên của lòng người phản kháng.
Sử liệu cổ về tuổi thơ của bà không nhiều.
Những gì còn lại vừa có ghi chép, vừa có truyền thuyết dân gian.
Nhưng qua lớp sương mờ của thời gian, hình ảnh Bà Triệu hiện lên rất rõ:
một người phụ nữ trẻ, mạnh mẽ, quyết liệt,
không chấp nhận đời sống bị trói buộc.
Từ nhỏ, bà đã được kể là có sức khỏe, có chí lớn,
không chịu khuất phục trước cảnh áp bức.
Trong xã hội thời ấy, phụ nữ thường bị đặt trong khuôn khổ gia đình.
Nhưng Triệu Thị Trinh không sinh ra để lặng lẽ đứng sau cánh cửa.
Bà nhìn thấy dân mình khổ.
Bà nhìn thấy quan lại đô hộ ngang ngược.
Bà nhìn thấy những vùng đất của người Việt bị cai trị như tài sản của kẻ khác.
Và trong lòng bà, nỗi uất hận không biến thành cam chịu.
Nó biến thành ý chí.
Dân gian truyền lại câu nói nổi tiếng của bà:
Tôi muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ,
chém cá kình ở biển Đông, quét sạch bờ cõi,
cứu dân ra khỏi nơi đắm đuối, chứ không chịu khom lưng làm tì thiếp người ta.
Câu nói ấy có thể đã được đời sau trau chuốt,
nhưng tinh thần của nó hoàn toàn phù hợp với hình tượng Bà Triệu trong lịch sử
dân tộc:
một người phụ nữ không chỉ muốn thoát khỏi thân phận riêng,
mà muốn phá tung xiềng xích của cả cộng đồng.