Cuộc đời Lý Thường Kiệt trải dài trong một giai
đoạn Đại Việt đang vươn lên mạnh mẽ. Sau khi
giành được nền tự chủ lâu dài từ thế kỷ
mười, đất nước dưới các triều Đinh, Tiền Lê và
Lý từng bước xây dựng bộ máy nhà nước, củng
cố quân đội, phát triển văn hóa và khẳng định
vị thế trước các thế lực lớn trong khu vực.
Nhà Lý, đặc biệt từ thời Lý Thái Tổ, Lý
Thái Tông, Lý Thánh Tông đến Lý Nhân Tông, đã
đưa Đại Việt vào một thời kỳ ổn định và
phát triển. Nhưng sự ổn định ấy không đến một
cách dễ dàng. Ở phía bắc là nhà Tống, một
đế quốc lớn luôn xem vùng biên giới phương nam
là khu vực cần kiểm soát. Ở phía nam là
Champa, một vương quốc nhiều lần xung đột với Đại
Việt. Trong bối cảnh ấy, Đại Việt cần những người
vừa có tài quân sự, vừa có bản lĩnh chính
trị, vừa có khả năng nhìn xa. Lý Thường Kiệt
chính là một trong những nhân vật tiêu biểu nhất.
Lý Thường Kiệt tên thật thường được ghi là Ngô
Tuấn. Ông sinh năm 1019, tại phường Thái Hòa, thành
Thăng Long, trong một gia đình có truyền thống làm
quan. Cha ông là Ngô An Ngữ, từng giữ chức
quan trong triều. Từ nhỏ, Ngô Tuấn đã được giáo
dục trong môi trường gần gũi với triều đình, có
điều kiện học tập chữ nghĩa, võ nghệ và lễ
nghi. Ông lớn lên giữa kinh đô Thăng Long, nơi
đang trở thành trung tâm chính trị, văn hóa và
quân sự của Đại Việt thời Lý. Theo sử sách,
Ngô Tuấn từ trẻ đã nổi bật vì dung mạo
khôi ngô, tính cách cẩn trọng, thông minh và có
chí lớn. Ông sớm vào cung phục vụ triều đình.
Sau này, vì có công lao và được vua tin
dùng, ông được ban quốc tính họ Lý, nên thường
được biết đến với tên Lý Thường Kiệt. Trong lịch
sử phong kiến, việc được ban quốc tính là một
vinh dự lớn, cho thấy vị trí đặc biệt của
ông trong triều đình nhà Lý. Lý Thường Kiệt không
phải chỉ là một võ tướng thuần túy. Ông từng
giữ nhiều chức vụ quan trọng trong cung đình và
quân đội. Điều này giúp ông hiểu rất rõ cách
vận hành của triều đình, tâm lý của vua quan,
tình hình biên giới và nhu cầu thực tế của
đất nước. Một vị tướng chỉ biết đánh trận có
thể thắng một vài trận. Nhưng một vị tướng hiểu
chính trị, hiểu ngoại giao và hiểu thế nước mới
có thể tạo ra chiến lược lớn. Lý Thường Kiệt
thuộc kiểu thứ hai. Thời trẻ của ông gắn với
triều Lý Thái Tông và Lý Thánh Tông. Đây là
giai đoạn nhà Lý tiếp tục củng cố quyền lực
trung ương, phát triển Phật giáo, mở mang kinh tế
và tổ chức quân đội. Đại Việt lúc ấy chưa