và tổ chức quân đội. Đại Việt lúc ấy chưa
phải một quốc gia rộng lớn như về sau, nhưng
đã có nền tảng chính trị khá vững. Nhà Lý
biết kết hợp giữa triều đình trung ương, lực lượng
quý tộc, các tù trưởng miền núi và quân đội
địa phương. Chính cấu trúc ấy giúp Đại Việt có
khả năng huy động sức mạnh khi chiến tranh xảy
ra. Một trong những đóng góp sớm của Lý Thường
Kiệt là trong các hoạt động quân sự ở phía
nam. Đại Việt và Champa có quan hệ phức tạp,
lúc hòa hiếu, lúc xung đột. Năm 1069, vua Lý
Thánh Tông thân chinh đánh Champa. Lý Thường Kiệt tham
gia chiến dịch này và lập công lớn. Quân Đại
Việt tiến sâu vào đất Chiêm, bắt được vua Champa
là Chế Củ. Sau đó, Chế Củ phải dâng ba
châu Bố Chính, Địa Lý và Ma Linh để được
tha về. Đây là một bước mở rộng lãnh thổ
quan trọng về phía nam, đặt nền tảng cho quá
trình Nam tiến lâu dài trong lịch sử Việt Nam.
Chiến dịch Champa cho thấy Lý Thường Kiệt là người
có kinh nghiệm quân sự thực tế trước khi bước
vào cuộc đối đầu lớn với nhà Tống. Ông hiểu
rằng chiến tranh không chỉ là xung phong đánh trận,
mà còn là hậu cần, địa hình, tốc độ hành
quân, sự phối hợp giữa thủy quân và bộ binh,
cũng như cách kết thúc chiến tranh bằng điều kiện
chính trị có lợi. Những kinh nghiệm ấy sau này
trở thành nền tảng cho chiến lược chống Tống. Sau
khi Lý Thánh Tông mất năm 1072, Lý Nhân Tông
lên ngôi khi còn nhỏ. Triều đình do Thái hậu
Ỷ Lan, Thái sư Lý Đạo Thành và các đại
thần phụ chính. Trong bối cảnh vua còn nhỏ, nguy
cơ từ bên ngoài trở nên nghiêm trọng hơn. Nhà
Tống ở phương bắc lúc ấy đang dưới thời Tống
Thần Tông, với tể tướng Vương An Thạch tiến hành
cải cách để tăng cường sức mạnh quốc gia. Triều
Tống gặp nhiều khó khăn ở phía bắc với Liêu
và Tây Hạ, nhưng cũng muốn tạo thế chủ động
ở phía nam. Đại Việt bị xem là mục tiêu
có thể tấn công nhằm củng cố uy thế và
giải quyết một phần áp lực chính trị nội bộ.
Lý Thường Kiệt nhận ra nguy cơ ấy rất sớm.
Đây là điểm làm ông trở nên đặc biệt. Nhiều
người khi đối diện một đế quốc lớn thường chọn
cách phòng thủ bị động, chờ đối phương kéo quân
sang rồi chống đỡ. Nhưng Lý Thường Kiệt không nghĩ
như vậy. Ông hiểu rằng nếu để nhà Tống chuẩn
bị đầy đủ lương thảo, quân đội, kho tàng và
căn cứ hậu cần ở biên giới, Đại Việt sẽ
rơi vào thế bất lợi. Muốn giữ nước, đôi khi