đã chuẩn bị trước. Ông hiểu rằng Đại Việt không
nên đem toàn bộ lực lượng ra đánh trực diện
ngay từ đầu. Quân Tống đông, được tổ chức tốt,
có kinh nghiệm và khí giới mạnh. Nếu đánh một
trận quyết định ở biên giới trong thế bất lợi,
Đại Việt có thể chịu tổn thất lớn. Vì vậy,
Lý Thường Kiệt xây dựng phòng tuyến trên sông Như
Nguyệt, tức sông Cầu ngày nay. Đây là một phòng
tuyến tự nhiên kết hợp với công sự nhân tạo,
nằm ở vị trí chặn đường tiến về Thăng Long.
Phòng tuyến Như Nguyệt là biểu hiện rõ nhất của
tài năng phòng thủ chiến lược của Lý Thường Kiệt.
Ông tận dụng dòng sông làm hào tự nhiên, xây
lũy đất, cắm tre, bố trí quân phòng thủ ở
bờ nam. Quân Tống muốn tiến vào trung tâm Đại
Việt thì phải vượt sông trong điều kiện bị quân
Đại Việt chống trả. Đây là cách biến ưu thế
đông quân của đối phương thành bất lợi, buộc họ
phải dừng lại trước một chướng ngại khó vượt. Trong
khi đó, thủy quân Tống bị quân Đại Việt chặn
đánh, không thể phối hợp hiệu quả với bộ binh.
Quân Tống tiến sâu vào vùng đất lạ, đường tiếp
tế kéo dài, khí hậu không quen, bệnh tật và
thiếu lương trở thành vấn đề lớn. Lý Thường Kiệt
chủ trương cầm cự, tiêu hao, làm suy giảm tinh
thần địch trước khi phản công. Đây là nghệ thuật
chiến tranh rất tỉnh táo: không nóng vội, không ham
thắng nhanh, mà buộc địch rơi vào thế mệt mỏi.
Chính tại phòng tuyến Như Nguyệt, bài thơ Nam quốc
sơn hà được truyền tụng. Theo sử liệu, bài thơ
được đọc vang trong đền Trương Hống, Trương Hát để
khích lệ quân sĩ. Nội dung bài thơ khẳng định:
Nam quốc sơn hà Nam đế cư, Tiệt nhiên định
phận tại thiên thư. Như hà nghịch lỗ lai xâm
phạm, Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư. Dịch nghĩa
thường hiểu là: Sông núi nước Nam, vua Nam ở,
Rành rành định phận tại sách trời. Cớ sao lũ
giặc sang xâm phạm, Chúng bay sẽ bị đánh tơi
bời. Dù vẫn còn tranh luận về tác giả và
hoàn cảnh chính xác của bài thơ, trong truyền thống
lịch sử Việt Nam, Nam quốc sơn hà gắn chặt
với Lý Thường Kiệt và cuộc kháng chiến chống Tống.
Bài thơ có ý nghĩa lớn vì nó khẳng định
chủ quyền của Đại Việt bằng một giọng điệu mạnh
mẽ, dứt khoát. Nó không chỉ động viên quân sĩ,
mà còn tuyên bố rằng Đại Việt là một quốc
gia có cương vực, có vua, có quyền tồn tại
độc lập, không thể bị phương Bắc tùy tiện xâm
phạm. Trên phòng tuyến Như Nguyệt, quân Tống nhiều lần
tìm cách vượt sông nhưng bị chặn đứng. Càng kéo
dài, họ càng rơi vào thế khó. Lý Thường Kiệt
sau đó tổ chức phản công, đánh mạnh vào doanh
trại địch. Quân Tống bị tổn thất, tinh thần suy
giảm. Tuy nhiên, Lý Thường Kiệt không chọn tiêu diệt