1
00:00:00,000 --> 00:00:02,030
Cuộc đời Lý Thường Kiệt trải dài trong một giai

2
00:00:02,120 --> 00:00:04,850
đoạn Đại Việt đang vươn lên mạnh mẽ. Sau khi

3
00:00:04,940 --> 00:00:06,790
giành được nền tự chủ lâu dài từ thế kỷ

4
00:00:06,880 --> 00:00:09,870
mười, đất nước dưới các triều Đinh, Tiền Lê và

5
00:00:09,960 --> 00:00:12,530
Lý từng bước xây dựng bộ máy nhà nước, củng

6
00:00:12,620 --> 00:00:14,930
cố quân đội, phát triển văn hóa và khẳng định

7
00:00:15,020 --> 00:00:17,660
vị thế trước các thế lực lớn trong khu vực.

8
00:00:17,800 --> 00:00:20,530
Nhà Lý, đặc biệt từ thời Lý Thái Tổ, Lý

9
00:00:20,620 --> 00:00:23,190
Thái Tông, Lý Thánh Tông đến Lý Nhân Tông, đã

10
00:00:23,280 --> 00:00:25,490
đưa Đại Việt vào một thời kỳ ổn định và

11
00:00:25,580 --> 00:00:28,230
phát triển. Nhưng sự ổn định ấy không đến một

12
00:00:28,320 --> 00:00:31,790
cách dễ dàng. Ở phía bắc là nhà Tống, một

13
00:00:31,880 --> 00:00:34,090
đế quốc lớn luôn xem vùng biên giới phương nam

14
00:00:34,180 --> 00:00:37,290
là khu vực cần kiểm soát. Ở phía nam là

15
00:00:37,380 --> 00:00:39,870
Champa, một vương quốc nhiều lần xung đột với Đại

16
00:00:39,960 --> 00:00:42,910
Việt. Trong bối cảnh ấy, Đại Việt cần những người

17
00:00:43,000 --> 00:00:45,510
vừa có tài quân sự, vừa có bản lĩnh chính

18
00:00:45,600 --> 00:00:48,750
trị, vừa có khả năng nhìn xa. Lý Thường Kiệt

19
00:00:48,840 --> 00:00:51,040
chính là một trong những nhân vật tiêu biểu nhất.

20
00:00:51,640 --> 00:00:53,890
Lý Thường Kiệt tên thật thường được ghi là Ngô

21
00:00:53,980 --> 00:00:58,550
Tuấn. Ông sinh năm 1019, tại phường Thái Hòa, thành

22
00:00:58,640 --> 00:01:01,150
Thăng Long, trong một gia đình có truyền thống làm

23
00:01:01,240 --> 00:01:04,510
quan. Cha ông là Ngô An Ngữ, từng giữ chức

24
00:01:04,600 --> 00:01:07,510
quan trong triều. Từ nhỏ, Ngô Tuấn đã được giáo

25
00:01:07,600 --> 00:01:10,070
dục trong môi trường gần gũi với triều đình, có

26
00:01:10,160 --> 00:01:12,510
điều kiện học tập chữ nghĩa, võ nghệ và lễ

27
00:01:12,600 --> 00:01:15,490
nghi. Ông lớn lên giữa kinh đô Thăng Long, nơi

28
00:01:15,580 --> 00:01:18,330
đang trở thành trung tâm chính trị, văn hóa và

29
00:01:18,420 --> 00:01:21,480
quân sự của Đại Việt thời Lý. Theo sử sách,

30
00:01:21,720 --> 00:01:23,910
Ngô Tuấn từ trẻ đã nổi bật vì dung mạo

31
00:01:24,000 --> 00:01:26,810
khôi ngô, tính cách cẩn trọng, thông minh và có

32
00:01:26,900 --> 00:01:30,600
chí lớn. Ông sớm vào cung phục vụ triều đình.

33
00:01:30,720 --> 00:01:33,090
Sau này, vì có công lao và được vua tin

34
00:01:33,180 --> 00:01:36,190
dùng, ông được ban quốc tính họ Lý, nên thường

35
00:01:36,280 --> 00:01:38,890
được biết đến với tên Lý Thường Kiệt. Trong lịch

36
00:01:38,980 --> 00:01:41,450
sử phong kiến, việc được ban quốc tính là một

37
00:01:41,540 --> 00:01:43,930
vinh dự lớn, cho thấy vị trí đặc biệt của

38
00:01:44,020 --> 00:01:46,690
ông trong triều đình nhà Lý. Lý Thường Kiệt không

39
00:01:46,780 --> 00:01:49,750
phải chỉ là một võ tướng thuần túy. Ông từng

40
00:01:49,840 --> 00:01:51,750
giữ nhiều chức vụ quan trọng trong cung đình và

41
00:01:51,840 --> 00:01:54,190
quân đội. Điều này giúp ông hiểu rất rõ cách

42
00:01:54,280 --> 00:01:56,720
vận hành của triều đình, tâm lý của vua quan,

43
00:01:57,100 --> 00:01:59,230
tình hình biên giới và nhu cầu thực tế của

44
00:01:59,320 --> 00:02:01,830
đất nước. Một vị tướng chỉ biết đánh trận có

45
00:02:01,920 --> 00:02:04,690
thể thắng một vài trận. Nhưng một vị tướng hiểu

46
00:02:04,780 --> 00:02:07,670
chính trị, hiểu ngoại giao và hiểu thế nước mới

47
00:02:07,760 --> 00:02:10,810
có thể tạo ra chiến lược lớn. Lý Thường Kiệt

48
00:02:10,900 --> 00:02:13,890
thuộc kiểu thứ hai. Thời trẻ của ông gắn với

49
00:02:13,980 --> 00:02:16,610
triều Lý Thái Tông và Lý Thánh Tông. Đây là

50
00:02:16,700 --> 00:02:18,930
giai đoạn nhà Lý tiếp tục củng cố quyền lực

51
00:02:19,020 --> 00:02:21,870
trung ương, phát triển Phật giáo, mở mang kinh tế

52
00:02:21,960 --> 00:02:24,810
và tổ chức quân đội. Đại Việt lúc ấy chưa

53
00:02:24,900 --> 00:02:27,210
phải một quốc gia rộng lớn như về sau, nhưng

54
00:02:27,300 --> 00:02:29,750
đã có nền tảng chính trị khá vững. Nhà Lý

55
00:02:29,840 --> 00:02:32,070
biết kết hợp giữa triều đình trung ương, lực lượng

56
00:02:32,160 --> 00:02:34,550
quý tộc, các tù trưởng miền núi và quân đội

57
00:02:34,640 --> 00:02:36,990
địa phương. Chính cấu trúc ấy giúp Đại Việt có

58
00:02:37,080 --> 00:02:38,970
khả năng huy động sức mạnh khi chiến tranh xảy

59
00:02:39,060 --> 00:02:41,430
ra. Một trong những đóng góp sớm của Lý Thường

60
00:02:41,520 --> 00:02:43,590
Kiệt là trong các hoạt động quân sự ở phía

61
00:02:43,680 --> 00:02:46,570
nam. Đại Việt và Champa có quan hệ phức tạp,

62
00:02:46,660 --> 00:02:51,430
lúc hòa hiếu, lúc xung đột. Năm 1069, vua Lý

63
00:02:51,520 --> 00:02:54,590
Thánh Tông thân chinh đánh Champa. Lý Thường Kiệt tham

64
00:02:54,680 --> 00:02:57,190
gia chiến dịch này và lập công lớn. Quân Đại

65
00:02:57,280 --> 00:02:59,650
Việt tiến sâu vào đất Chiêm, bắt được vua Champa

66
00:02:59,740 --> 00:03:03,210
là Chế Củ. Sau đó, Chế Củ phải dâng ba

67
00:03:03,300 --> 00:03:06,090
châu Bố Chính, Địa Lý và Ma Linh để được

68
00:03:06,180 --> 00:03:08,650
tha về. Đây là một bước mở rộng lãnh thổ

69
00:03:08,740 --> 00:03:11,270
quan trọng về phía nam, đặt nền tảng cho quá

70
00:03:11,360 --> 00:03:13,490
trình Nam tiến lâu dài trong lịch sử Việt Nam.

71
00:03:13,580 --> 00:03:16,750
Chiến dịch Champa cho thấy Lý Thường Kiệt là người

72
00:03:16,840 --> 00:03:19,110
có kinh nghiệm quân sự thực tế trước khi bước

73
00:03:19,200 --> 00:03:22,390
vào cuộc đối đầu lớn với nhà Tống. Ông hiểu

74
00:03:22,480 --> 00:03:24,730
rằng chiến tranh không chỉ là xung phong đánh trận,

75
00:03:24,820 --> 00:03:27,670
mà còn là hậu cần, địa hình, tốc độ hành

76
00:03:27,760 --> 00:03:30,330
quân, sự phối hợp giữa thủy quân và bộ binh,

77
00:03:30,420 --> 00:03:32,930
cũng như cách kết thúc chiến tranh bằng điều kiện

78
00:03:33,020 --> 00:03:35,330
chính trị có lợi. Những kinh nghiệm ấy sau này

79
00:03:35,420 --> 00:03:38,040
trở thành nền tảng cho chiến lược chống Tống. Sau

80
00:03:38,340 --> 00:03:41,710
khi Lý Thánh Tông mất năm 1072, Lý Nhân Tông

81
00:03:41,800 --> 00:03:44,750
lên ngôi khi còn nhỏ. Triều đình do Thái hậu

82
00:03:44,840 --> 00:03:47,270
Ỷ Lan, Thái sư Lý Đạo Thành và các đại

83
00:03:47,360 --> 00:03:50,300
thần phụ chính. Trong bối cảnh vua còn nhỏ, nguy

84
00:03:50,480 --> 00:03:52,720
cơ từ bên ngoài trở nên nghiêm trọng hơn. Nhà

85
00:03:53,340 --> 00:03:55,110
Tống ở phương bắc lúc ấy đang dưới thời Tống

86
00:03:55,200 --> 00:03:57,690
Thần Tông, với tể tướng Vương An Thạch tiến hành

87
00:03:57,780 --> 00:04:00,280
cải cách để tăng cường sức mạnh quốc gia. Triều

88
00:04:00,560 --> 00:04:02,410
Tống gặp nhiều khó khăn ở phía bắc với Liêu

89
00:04:02,500 --> 00:04:04,910
và Tây Hạ, nhưng cũng muốn tạo thế chủ động

90
00:04:05,000 --> 00:04:07,570
ở phía nam. Đại Việt bị xem là mục tiêu

91
00:04:07,660 --> 00:04:09,790
có thể tấn công nhằm củng cố uy thế và

92
00:04:09,880 --> 00:04:12,110
giải quyết một phần áp lực chính trị nội bộ.

93
00:04:12,200 --> 00:04:15,010
Lý Thường Kiệt nhận ra nguy cơ ấy rất sớm.

94
00:04:15,100 --> 00:04:18,440
Đây là điểm làm ông trở nên đặc biệt. Nhiều

95
00:04:18,620 --> 00:04:20,750
người khi đối diện một đế quốc lớn thường chọn

96
00:04:20,840 --> 00:04:23,110
cách phòng thủ bị động, chờ đối phương kéo quân

97
00:04:23,200 --> 00:04:26,050
sang rồi chống đỡ. Nhưng Lý Thường Kiệt không nghĩ

98
00:04:26,140 --> 00:04:29,170
như vậy. Ông hiểu rằng nếu để nhà Tống chuẩn

99
00:04:29,260 --> 00:04:31,990
bị đầy đủ lương thảo, quân đội, kho tàng và

100
00:04:32,080 --> 00:04:34,370
căn cứ hậu cần ở biên giới, Đại Việt sẽ

101
00:04:34,460 --> 00:04:37,290
rơi vào thế bất lợi. Muốn giữ nước, đôi khi

102
00:04:37,380 --> 00:04:39,590
phải đánh trước để phá thế chuẩn bị của kẻ

103
00:04:39,680 --> 00:04:42,510
thù. Từ nhận định ấy, Lý Thường Kiệt đề xuất

104
00:04:42,600 --> 00:04:45,250
chiến lược “tiên phát chế nhân”, tức ra tay trước

105
00:04:45,340 --> 00:04:48,430
để khống chế đối phương. Đây là một tư duy

106
00:04:48,520 --> 00:04:50,950
quân sự táo bạo. Nó không phải hành động xâm

107
00:04:51,040 --> 00:04:53,730
lược nhằm chiếm đất lâu dài, mà là một đòn

108
00:04:53,820 --> 00:04:56,450
phủ đầu nhằm phá căn cứ chuẩn bị chiến tranh

109
00:04:56,540 --> 00:04:58,890
của nhà Tống. Mục tiêu của ông là các châu

110
00:04:58,980 --> 00:05:01,910
Ung, Khâm, Liêm ở vùng Quảng Tây và Quảng Đông

111
00:05:02,000 --> 00:05:04,410
ngày nay, nơi quân Tống đang tập trung lương thảo,

112
00:05:04,500 --> 00:05:06,850
khí giới và lực lượng cho cuộc tiến công Đại

113
00:05:06,940 --> 00:05:10,910
Việt. Năm 1075, Lý Thường Kiệt cùng Tông Đản chỉ

114
00:05:11,000 --> 00:05:13,750
huy đại quân tiến sang đất Tống. Quân Đại Việt

115
00:05:13,840 --> 00:05:16,590
chia làm nhiều mũi, thủy bộ phối hợp. Các lực

116
00:05:16,680 --> 00:05:18,670
lượng miền núi do các tù trưởng như Thân Cảnh

117
00:05:18,760 --> 00:05:21,370
Phúc phối hợp hoạt động ở vùng biên. Quân Đại

118
00:05:21,460 --> 00:05:24,590
Việt đánh vào Khâm Châu, Liêm Châu, rồi tiến đến

119
00:05:24,680 --> 00:05:27,480
Ung Châu, căn cứ quan trọng của nhà Tống. Chiến

120
00:05:28,100 --> 00:05:30,030
dịch này là một trong những chiến công đặc biệt

121
00:05:30,120 --> 00:05:32,910
nhất trong lịch sử quân sự Việt Nam. Một quốc

122
00:05:33,000 --> 00:05:35,330
gia nhỏ hơn đã chủ động đánh vào lãnh thổ

123
00:05:35,420 --> 00:05:37,960
của đế quốc lớn để phá thế tấn công. Quân

124
00:05:38,100 --> 00:05:40,530
Đại Việt không đánh theo kiểu cướp phá vô tổ

125
00:05:40,620 --> 00:05:43,290
chức. Lý Thường Kiệt còn cho ban bố bài hịch

126
00:05:43,380 --> 00:05:45,970
Phạt Tống lộ bố, nêu rõ lý do xuất quân

127
00:05:46,060 --> 00:05:48,030
là để cứu dân khỏi chính sách hà khắc của

128
00:05:48,120 --> 00:05:50,230
nhà Tống và ngăn âm mưu xâm lược Đại Việt.

129
00:05:50,320 --> 00:05:53,240
Dù lời hịch có tính tuyên truyền chiến tranh, nó

130
00:05:53,400 --> 00:05:55,670
cho thấy Lý Thường Kiệt hiểu rất rõ sức mạnh

131
00:05:55,760 --> 00:05:58,850
của chính nghĩa và tâm lý dân chúng. Ung Châu

132
00:05:58,940 --> 00:06:01,270
là mục tiêu quan trọng nhất. Thành này được phòng

133
00:06:01,360 --> 00:06:04,750
thủ kiên cố, do Tô Giám trấn giữ. Quân Đại

134
00:06:04,840 --> 00:06:07,590
Việt vây thành trong thời gian dài. Cuộc vây hãm

135
00:06:07,680 --> 00:06:11,170
rất ác liệt. Cuối cùng, thành Ung Châu thất thủ.

136
00:06:11,260 --> 00:06:13,930
Kho tàng, lương thảo và cơ sở quân sự của

137
00:06:14,020 --> 00:06:17,030
nhà Tống bị phá hủy nghiêm trọng. Sau khi đạt

138
00:06:17,120 --> 00:06:19,310
mục tiêu, Lý Thường Kiệt chủ động rút quân về

139
00:06:19,400 --> 00:06:22,550
nước, không sa lầy trên đất Tống. Đòn đánh năm

140
00:06:22,640 --> 00:06:26,330
1075 làm triều Tống chấn động. Nhà Tống quyết định

141
00:06:26,420 --> 00:06:28,410
mở cuộc tiến công lớn xuống Đại Việt để trả

142
00:06:28,500 --> 00:06:31,210
đũa và thực hiện mục tiêu xâm lược. Năm 1076,

143
00:06:31,300 --> 00:06:35,170
quân Tống do Quách Quỳ và Triệu Tiết chỉ huy

144
00:06:35,260 --> 00:06:38,050
tiến xuống phía nam. Đạo quân bộ binh lớn đi

145
00:06:38,140 --> 00:06:40,770
qua đường Quảng Tây, trong khi thủy quân Tống dự

146
00:06:40,860 --> 00:06:43,730
định phối hợp theo đường biển. Nhưng Lý Thường Kiệt

147
00:06:43,820 --> 00:06:46,890
đã chuẩn bị trước. Ông hiểu rằng Đại Việt không

148
00:06:46,980 --> 00:06:49,090
nên đem toàn bộ lực lượng ra đánh trực diện

149
00:06:49,180 --> 00:06:51,930
ngay từ đầu. Quân Tống đông, được tổ chức tốt,

150
00:06:52,020 --> 00:06:54,670
có kinh nghiệm và khí giới mạnh. Nếu đánh một

151
00:06:54,760 --> 00:06:56,890
trận quyết định ở biên giới trong thế bất lợi,

152
00:06:56,980 --> 00:07:00,030
Đại Việt có thể chịu tổn thất lớn. Vì vậy,

153
00:07:00,120 --> 00:07:02,450
Lý Thường Kiệt xây dựng phòng tuyến trên sông Như

154
00:07:02,540 --> 00:07:05,590
Nguyệt, tức sông Cầu ngày nay. Đây là một phòng

155
00:07:05,680 --> 00:07:07,610
tuyến tự nhiên kết hợp với công sự nhân tạo,

156
00:07:07,700 --> 00:07:09,930
nằm ở vị trí chặn đường tiến về Thăng Long.

157
00:07:10,020 --> 00:07:12,590
Phòng tuyến Như Nguyệt là biểu hiện rõ nhất của

158
00:07:12,680 --> 00:07:14,750
tài năng phòng thủ chiến lược của Lý Thường Kiệt.

159
00:07:14,840 --> 00:07:18,140
Ông tận dụng dòng sông làm hào tự nhiên, xây

160
00:07:18,280 --> 00:07:20,930
lũy đất, cắm tre, bố trí quân phòng thủ ở

161
00:07:21,020 --> 00:07:23,330
bờ nam. Quân Tống muốn tiến vào trung tâm Đại

162
00:07:23,420 --> 00:07:25,950
Việt thì phải vượt sông trong điều kiện bị quân

163
00:07:26,040 --> 00:07:28,830
Đại Việt chống trả. Đây là cách biến ưu thế

164
00:07:28,920 --> 00:07:31,230
đông quân của đối phương thành bất lợi, buộc họ

165
00:07:31,320 --> 00:07:34,140
phải dừng lại trước một chướng ngại khó vượt. Trong

166
00:07:34,320 --> 00:07:36,530
khi đó, thủy quân Tống bị quân Đại Việt chặn

167
00:07:36,620 --> 00:07:39,050
đánh, không thể phối hợp hiệu quả với bộ binh.

168
00:07:39,140 --> 00:07:42,110
Quân Tống tiến sâu vào vùng đất lạ, đường tiếp

169
00:07:42,200 --> 00:07:44,890
tế kéo dài, khí hậu không quen, bệnh tật và

170
00:07:44,980 --> 00:07:48,030
thiếu lương trở thành vấn đề lớn. Lý Thường Kiệt

171
00:07:48,120 --> 00:07:50,830
chủ trương cầm cự, tiêu hao, làm suy giảm tinh

172
00:07:50,920 --> 00:07:53,370
thần địch trước khi phản công. Đây là nghệ thuật

173
00:07:53,460 --> 00:07:56,710
chiến tranh rất tỉnh táo: không nóng vội, không ham

174
00:07:56,800 --> 00:07:59,150
thắng nhanh, mà buộc địch rơi vào thế mệt mỏi.

175
00:07:59,240 --> 00:08:02,190
Chính tại phòng tuyến Như Nguyệt, bài thơ Nam quốc

176
00:08:02,280 --> 00:08:05,230
sơn hà được truyền tụng. Theo sử liệu, bài thơ

177
00:08:05,320 --> 00:08:07,370
được đọc vang trong đền Trương Hống, Trương Hát để

178
00:08:07,460 --> 00:08:09,950
khích lệ quân sĩ. Nội dung bài thơ khẳng định:

179
00:08:10,040 --> 00:08:13,090
Nam quốc sơn hà Nam đế cư, Tiệt nhiên định

180
00:08:13,180 --> 00:08:15,750
phận tại thiên thư. Như hà nghịch lỗ lai xâm

181
00:08:15,840 --> 00:08:18,360
phạm, Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư. Dịch nghĩa

182
00:08:18,880 --> 00:08:21,570
thường hiểu là: Sông núi nước Nam, vua Nam ở,

183
00:08:21,660 --> 00:08:24,770
Rành rành định phận tại sách trời. Cớ sao lũ

184
00:08:24,860 --> 00:08:27,650
giặc sang xâm phạm, Chúng bay sẽ bị đánh tơi

185
00:08:27,740 --> 00:08:30,290
bời. Dù vẫn còn tranh luận về tác giả và

186
00:08:30,380 --> 00:08:32,810
hoàn cảnh chính xác của bài thơ, trong truyền thống

187
00:08:32,900 --> 00:08:35,390
lịch sử Việt Nam, Nam quốc sơn hà gắn chặt

188
00:08:35,480 --> 00:08:37,710
với Lý Thường Kiệt và cuộc kháng chiến chống Tống.

189
00:08:37,800 --> 00:08:40,170
Bài thơ có ý nghĩa lớn vì nó khẳng định

190
00:08:40,260 --> 00:08:42,510
chủ quyền của Đại Việt bằng một giọng điệu mạnh

191
00:08:42,600 --> 00:08:45,390
mẽ, dứt khoát. Nó không chỉ động viên quân sĩ,

192
00:08:45,480 --> 00:08:47,890
mà còn tuyên bố rằng Đại Việt là một quốc

193
00:08:47,980 --> 00:08:50,910
gia có cương vực, có vua, có quyền tồn tại

194
00:08:51,000 --> 00:08:53,350
độc lập, không thể bị phương Bắc tùy tiện xâm

195
00:08:53,440 --> 00:08:56,190
phạm. Trên phòng tuyến Như Nguyệt, quân Tống nhiều lần

196
00:08:56,280 --> 00:08:59,060
tìm cách vượt sông nhưng bị chặn đứng. Càng kéo

197
00:08:59,280 --> 00:09:02,830
dài, họ càng rơi vào thế khó. Lý Thường Kiệt

198
00:09:02,920 --> 00:09:05,350
sau đó tổ chức phản công, đánh mạnh vào doanh

199
00:09:05,440 --> 00:09:08,390
trại địch. Quân Tống bị tổn thất, tinh thần suy

200
00:09:08,480 --> 00:09:11,410
giảm. Tuy nhiên, Lý Thường Kiệt không chọn tiêu diệt

201
00:09:11,500 --> 00:09:14,530
đến cùng bằng mọi giá. Ông hiểu rằng chiến tranh

202
00:09:14,620 --> 00:09:17,640
kéo dài sẽ làm Đại Việt kiệt quệ. Vì vậy,

203
00:09:17,760 --> 00:09:20,290
khi đã nắm thế chủ động, ông chủ trương giảng

204
00:09:20,380 --> 00:09:22,860
hòa, mở đường cho quân Tống rút về. Quyết định

205
00:09:23,440 --> 00:09:25,750
ấy cho thấy tầm vóc chính trị của Lý Thường

206
00:09:25,840 --> 00:09:28,350
Kiệt. Một vị tướng bình thường có thể chỉ nghĩ

207
00:09:28,440 --> 00:09:30,970
đến chiến thắng quân sự. Nhưng Lý Thường Kiệt nghĩ

208
00:09:31,060 --> 00:09:33,180
đến lợi ích lâu dài của đất nước. Mục tiêu

209
00:09:33,700 --> 00:09:36,020
của Đại Việt không phải chiếm đất Tống, cũng không

210
00:09:36,200 --> 00:09:38,430
phải kéo dài chiến tranh để lấy danh tiếng. Mục

211
00:09:38,520 --> 00:09:41,250
tiêu là bảo vệ độc lập, giữ vững biên cương,

212
00:09:41,340 --> 00:09:44,390
giảm tổn thất cho dân và buộc đối phương từ

213
00:09:44,480 --> 00:09:46,910
bỏ ý định xâm lược. Khi mục tiêu ấy đạt

214
00:09:47,000 --> 00:09:49,910
được, hòa hoãn là lựa chọn khôn ngoan. Cuộc kháng

215
00:09:50,000 --> 00:09:52,530
chiến chống Tống kết thúc với thắng lợi của Đại

216
00:09:52,620 --> 00:09:55,150
Việt. Nhà Tống không đạt được mục tiêu xâm lược.

217
00:09:55,240 --> 00:09:58,390
Đại Việt bảo vệ được kinh đô, giữ được nền

218
00:09:58,480 --> 00:10:01,230
độc lập và khẳng định vị thế trước một đế

219
00:10:01,320 --> 00:10:03,770
quốc lớn. Chiến thắng này là một trong những mốc

220
00:10:03,860 --> 00:10:06,130
son của lịch sử dân tộc, sánh cùng các cuộc

221
00:10:06,220 --> 00:10:08,420
kháng chiến lớn chống ngoại xâm về sau. Sau chiến

222
00:10:09,040 --> 00:10:11,430
tranh, Lý Thường Kiệt tiếp tục giữ vai trò quan

223
00:10:11,520 --> 00:10:14,170
trọng trong triều đình. Ông không chỉ là người chiến

224
00:10:14,260 --> 00:10:16,590
thắng quân Tống, mà còn là trụ cột của nhà

225
00:10:16,680 --> 00:10:19,610
Lý trong nhiều năm. Ông tham gia quản lý đất

226
00:10:19,700 --> 00:10:22,270
nước, giữ ổn định triều chính và tiếp tục bảo

227
00:10:22,360 --> 00:10:24,790
vệ biên giới. Uy tín của ông rất lớn, không

228
00:10:24,880 --> 00:10:27,310
chỉ trong quân đội mà còn trong dân gian. Một

229
00:10:27,400 --> 00:10:29,930
đóng góp quan trọng khác của Lý Thường Kiệt là

230
00:10:30,020 --> 00:10:32,490
trong việc củng cố vùng biên. Đại Việt thời Lý

231
00:10:32,580 --> 00:10:34,530
không chỉ phải đối phó với các triều đại phương

232
00:10:34,620 --> 00:10:36,910
Bắc, mà còn phải duy trì quan hệ với các

233
00:10:37,000 --> 00:10:39,530
tù trưởng miền núi, các cộng đồng dân tộc ở

234
00:10:39,620 --> 00:10:41,490
vùng biên giới và các thế lực địa phương. Lý

235
00:10:41,580 --> 00:10:44,710
Thường Kiệt hiểu rằng biên cương không thể giữ chỉ

236
00:10:44,800 --> 00:10:47,410
bằng quân từ kinh đô đưa lên. Nó cần sự

237
00:10:47,500 --> 00:10:49,630
gắn kết giữa triều đình và lực lượng địa phương.

238
00:10:49,720 --> 00:10:52,450
Việc phối hợp với các tù trưởng trong chiến dịch

239
00:10:52,540 --> 00:10:54,890
chống Tống cho thấy ông biết tận dụng sức mạnh

240
00:10:54,980 --> 00:10:57,430
toàn quốc, không chỉ dựa vào quân chính quy. Ở

241
00:10:57,520 --> 00:11:00,670
phía nam, sau chiến dịch Champa và những biến động

242
00:11:00,760 --> 00:11:03,270
tiếp theo, Đại Việt tiếp tục củng cố vị thế.

243
00:11:03,360 --> 00:11:06,690
Ba châu Bố Chính, Địa Lý, Ma Linh được sáp

244
00:11:06,780 --> 00:11:09,250
nhập vào Đại Việt, mở rộng không gian sinh tồn

245
00:11:09,340 --> 00:11:11,770
về phía nam. Dù quá trình Nam tiến còn kéo

246
00:11:11,860 --> 00:11:14,070
dài nhiều thế kỷ, thời Lý đã đặt những viên

247
00:11:14,160 --> 00:11:16,610
gạch quan trọng đầu tiên. Lý Thường Kiệt là một

248
00:11:16,700 --> 00:11:18,650
trong những người góp phần vào bước chuyển ấy. Di

249
00:11:18,740 --> 00:11:21,870
sản quân sự của Lý Thường Kiệt có thể nhìn

250
00:11:21,960 --> 00:11:25,070
qua ba điểm lớn. Thứ nhất là tư duy chủ

251
00:11:25,160 --> 00:11:27,650
động chiến lược. Chiến dịch đánh sang đất Tống năm

252
00:11:27,740 --> 00:11:31,050
1075 cho thấy ông không bị trói buộc bởi tâm

253
00:11:31,140 --> 00:11:33,650
lý phòng thủ thụ động. Ông hiểu rằng muốn phòng

254
00:11:33,740 --> 00:11:36,290
thủ hiệu quả, đôi khi phải đánh vào nơi đối

255
00:11:36,380 --> 00:11:39,330
phương chuẩn bị tấn công. Đây là tư duy rất

256
00:11:39,420 --> 00:11:41,630
hiện đại: phòng ngự không chỉ là chờ địch đến,

257
00:11:41,720 --> 00:11:45,090
mà là phá thế địch từ trước. Thứ hai là

258
00:11:45,180 --> 00:11:47,250
nghệ thuật kết hợp tiến công và phòng thủ. Sau

259
00:11:47,340 --> 00:11:50,150
khi đánh phủ đầu, ông rút về xây phòng tuyến

260
00:11:50,240 --> 00:11:53,410
Như Nguyệt. Khi địch mạnh, ông phòng thủ tiêu hao.

261
00:11:53,500 --> 00:11:56,930
Khi địch suy, ông phản công. Khi đã đạt mục

262
00:11:57,020 --> 00:11:59,970
tiêu, ông chủ động hòa. Cả chuỗi hành động ấy

263
00:12:00,060 --> 00:12:02,890
cho thấy một chiến lược hoàn chỉnh, không phải những

264
00:12:02,980 --> 00:12:05,650
phản ứng rời rạc. Thứ ba là chiến tranh tâm

265
00:12:05,740 --> 00:12:08,410
lý và chính nghĩa. Từ Phạt Tống lộ bố đến

266
00:12:08,500 --> 00:12:11,070
Nam quốc sơn hà, Lý Thường Kiệt hiểu rằng tinh

267
00:12:11,160 --> 00:12:13,270
thần quân dân có thể quyết định cục diện. Một

268
00:12:13,360 --> 00:12:16,130
đội quân chiến đấu vì niềm tin bảo vệ đất

269
00:12:16,220 --> 00:12:18,570
nước sẽ có sức mạnh khác hẳn một đội quân

270
00:12:18,660 --> 00:12:21,330
chỉ bị ép ra trận. Ông biết dùng lời nói,

271
00:12:21,420 --> 00:12:24,170
biểu tượng và niềm tin để biến cuộc kháng chiến

272
00:12:24,260 --> 00:12:26,600
thành sự nghiệp chung của cả dân tộc. Lý Thường

273
00:12:26,800 --> 00:12:28,910
Kiệt cũng là biểu tượng của lòng trung thành với

274
00:12:29,000 --> 00:12:31,920
triều Lý. Ông phục vụ nhiều đời vua, từ Lý

275
00:12:32,040 --> 00:12:34,550
Thái Tông, Lý Thánh Tông đến Lý Nhân Tông. Trong

276
00:12:34,640 --> 00:12:37,450
thời Lý Nhân Tông còn nhỏ, triều đình có nhiều

277
00:12:37,540 --> 00:12:39,770
yếu tố phức tạp, nhưng Lý Thường Kiệt vẫn giữ

278
00:12:39,860 --> 00:12:42,430
vai trò ổn định. Ông không dùng uy tín quân

279
00:12:42,520 --> 00:12:45,090
sự để lấn át hoàng quyền, mà đặt tài năng

280
00:12:45,180 --> 00:12:47,410
của mình vào việc bảo vệ triều đại và đất

281
00:12:47,500 --> 00:12:49,990
nước. Đây là điểm quan trọng trong đánh giá các

282
00:12:50,080 --> 00:12:52,650
công thần thời phong kiến. Dân gian về sau tôn

283
00:12:52,740 --> 00:12:54,710
kính Lý Thường Kiệt như một vị anh hùng bảo

284
00:12:54,800 --> 00:12:57,410
quốc. Tên ông được đặt cho nhiều đường phố, trường

285
00:12:57,500 --> 00:13:00,830
học, công trình và địa danh. Ở nhiều nơi, người

286
00:13:00,920 --> 00:13:03,610
dân lập đền thờ ông, nhớ đến công lao chống

287
00:13:03,700 --> 00:13:06,150
Tống và giữ nước. Hình ảnh Lý Thường Kiệt gắn

288
00:13:06,240 --> 00:13:08,390
với dáng vẻ của một vị tướng văn võ song

289
00:13:08,480 --> 00:13:11,370
toàn: cứng rắn khi cần đánh, mềm dẻo khi cần

290
00:13:11,460 --> 00:13:14,480
hòa, táo bạo khi phải ra tay trước, thận trọng

291
00:13:15,020 --> 00:13:18,270
khi phải giữ thế nước. Tuy nhiên, khi kể về

292
00:13:18,360 --> 00:13:20,650
Lý Thường Kiệt, cũng cần nhìn ông trong bối cảnh

293
00:13:20,740 --> 00:13:23,270
lịch sử thật sự. Ông sống trong thời phong kiến,

294
00:13:23,360 --> 00:13:26,430
nơi chiến tranh, mở rộng lãnh thổ, tranh chấp quyền

295
00:13:26,520 --> 00:13:28,750
lực và quan hệ triều cống là thực tế bình

296
00:13:28,840 --> 00:13:31,550
thường của khu vực. Những quyết định quân sự của

297
00:13:31,640 --> 00:13:34,180
ông, kể cả việc đánh sang đất Tống, không thể

298
00:13:34,420 --> 00:13:36,530
hiểu theo nghĩa đơn giản của thời hiện đại, mà

299
00:13:36,620 --> 00:13:38,910
phải đặt trong bối cảnh nhà Tống đang chuẩn bị

300
00:13:39,000 --> 00:13:41,960
chiến tranh và Đại Việt cần tự vệ. Chính vì

301
00:13:42,120 --> 00:13:45,570
vậy, chiến dịch năm 1075 được xem là đòn phủ

302
00:13:45,660 --> 00:13:48,380
đầu chiến lược nhằm bảo vệ đất nước, chứ không

303
00:13:48,580 --> 00:13:50,790
phải cuộc xâm lược nhằm thôn tính lâu dài. Lý

304
00:13:50,880 --> 00:13:55,090
Thường Kiệt mất năm 1105, thọ khoảng 86 tuổi. Cuộc

305
00:13:55,180 --> 00:13:57,810
đời ông kéo dài gần trọn một thế kỷ đầy

306
00:13:57,900 --> 00:14:00,290
biến động của nhà Lý. Khi ông qua đời, Đại

307
00:14:00,380 --> 00:14:02,790
Việt đã vượt qua một trong những thử thách lớn

308
00:14:02,880 --> 00:14:05,530
nhất từ phương Bắc, biên cương được giữ vững, uy

309
00:14:05,620 --> 00:14:08,770
thế quốc gia được nâng cao. Ông để lại một

310
00:14:08,860 --> 00:14:11,260
di sản lớn trong ký ức dân tộc. Nếu nhìn

311
00:14:11,460 --> 00:14:13,860
lại toàn bộ cuộc đời Lý Thường Kiệt, ta thấy

312
00:14:14,060 --> 00:14:16,160
một con người có tầm vóc hiếm có. Ông không

313
00:14:16,620 --> 00:14:18,630
chỉ thắng trận, mà còn biết chọn thời điểm đánh,

314
00:14:18,720 --> 00:14:21,710
biết chọn nơi phòng thủ, biết khi nào phản công

315
00:14:21,800 --> 00:14:24,550
và khi nào hòa. Ông không chỉ bảo vệ lãnh

316
00:14:24,640 --> 00:14:26,850
thổ, mà còn góp phần khẳng định ý thức chủ

317
00:14:26,940 --> 00:14:29,270
quyền của Đại Việt. Ông không chỉ là danh tướng

318
00:14:29,360 --> 00:14:31,750
của triều Lý, mà là một trong những biểu tượng

319
00:14:31,840 --> 00:14:33,990
lớn của truyền thống chống ngoại xâm Việt Nam. Chiến

320
00:14:34,080 --> 00:14:36,890
công của ông ở Ung Châu thể hiện sự táo

321
00:14:36,980 --> 00:14:39,470
bạo. Phòng tuyến Như Nguyệt thể hiện sự vững vàng.

322
00:14:39,560 --> 00:14:42,190
Nam quốc sơn hà thể hiện tinh thần độc lập.

323
00:14:42,280 --> 00:14:45,110
Việc chủ động giảng hòa sau khi thắng thế thể

324
00:14:45,200 --> 00:14:47,670
hiện sự khôn ngoan chính trị. Tất cả những điều

325
00:14:47,760 --> 00:14:49,990
ấy tạo nên một Lý Thường Kiệt không đơn giản

326
00:14:50,080 --> 00:14:52,870
là người cầm quân, mà là nhà chiến lược lớn.

327
00:14:52,960 --> 00:14:55,890
Trong dòng chảy lịch sử Việt Nam, mỗi thời đại

328
00:14:55,980 --> 00:14:57,930
chống ngoại xâm đều có những gương mặt tiêu biểu.

329
00:14:58,020 --> 00:15:00,330
Thế kỷ mười có Ngô Quyền với Bạch Đằng. Thế

330
00:15:00,420 --> 00:15:02,950
kỷ mười một có Lý Thường Kiệt với Như Nguyệt.

331
00:15:03,040 --> 00:15:05,870
Thế kỷ mười ba có Trần Hưng Đạo với ba

332
00:15:05,960 --> 00:15:09,050
lần kháng chiến chống Nguyên Mông. Thế kỷ mười lăm

333
00:15:09,140 --> 00:15:11,680
có Lê Lợi và Nguyễn Trãi với khởi nghĩa Lam

334
00:15:12,200 --> 00:15:14,590
Sơn. Những con người ấy khác nhau về thời đại,

335
00:15:14,680 --> 00:15:17,350
hoàn cảnh và phương pháp, nhưng cùng gặp nhau ở

336
00:15:17,440 --> 00:15:20,270
một điểm: khi đất nước đứng trước nguy cơ, họ

337
00:15:20,360 --> 00:15:23,130
biết đặt vận mệnh quốc gia lên trên tất cả.

338
00:15:23,220 --> 00:15:25,130
Lý Thường Kiệt là một trong những người đã giúp

339
00:15:25,220 --> 00:15:27,630
Đại Việt chứng minh rằng một quốc gia không cần

340
00:15:27,720 --> 00:15:30,170
quá rộng lớn mới có thể giữ được độc lập.

341
00:15:30,260 --> 00:15:32,950
Điều quan trọng là có tổ chức, có lòng dân,

342
00:15:33,040 --> 00:15:35,190
có tướng tài, có chiến lược đúng và có ý

343
00:15:35,280 --> 00:15:37,790
thức rõ ràng về chủ quyền. Trước sức ép của

344
00:15:37,880 --> 00:15:41,110
nhà Tống, Đại Việt không khuất phục. Trước nguy cơ

345
00:15:41,200 --> 00:15:44,110
xâm lược, Đại Việt không chờ bị động. Và trước

346
00:15:44,200 --> 00:15:47,040
chiến thắng, Đại Việt không sa vào hiếu chiến mù

347
00:15:47,720 --> 00:15:49,700
quáng. Đó là bản lĩnh của một quốc gia trưởng

348
00:15:50,200 --> 00:15:52,290
thành. Câu chuyện về Lý Thường Kiệt vì vậy không

349
00:15:52,380 --> 00:15:55,230
chỉ là câu chuyện của một vị tướng đánh giặc.

350
00:15:55,320 --> 00:15:58,030
Đó là câu chuyện về trí tuệ giữ nước. Đó

351
00:15:58,120 --> 00:16:00,130
là bài học về việc phải nhìn thấy nguy cơ

352
00:16:00,220 --> 00:16:02,960
từ sớm, phải chuẩn bị trước khi kẻ thù hành

353
00:16:03,080 --> 00:16:05,550
động, phải biết kết hợp sức mạnh quân sự với

354
00:16:05,640 --> 00:16:08,450
tinh thần chính nghĩa, và phải luôn nhớ rằng mục

355
00:16:08,540 --> 00:16:11,090
tiêu cuối cùng của chiến tranh bảo vệ Tổ quốc

356
00:16:11,180 --> 00:16:13,610
là hòa bình cho nhân dân. Hơn chín thế kỷ

357
00:16:13,700 --> 00:16:16,450
đã trôi qua, nhưng tên tuổi Lý Thường Kiệt vẫn

358
00:16:16,540 --> 00:16:19,090
còn vang trong lịch sử. Mỗi khi nhắc đến sông

359
00:16:19,180 --> 00:16:21,730
Như Nguyệt, người ta nhớ đến phòng tuyến đã chặn

360
00:16:21,820 --> 00:16:24,760
đứng quân Tống. Mỗi khi nhắc đến Nam quốc sơn

361
00:16:24,940 --> 00:16:27,170
hà, người ta nhớ đến lời khẳng định mạnh mẽ

362
00:16:27,260 --> 00:16:29,890
về chủ quyền nước Nam. Mỗi khi nói về nghệ

363
00:16:29,980 --> 00:16:32,690
thuật quân sự Việt Nam, người ta không thể bỏ

364
00:16:32,780 --> 00:16:35,330
qua chiến lược tiên phát chế nhân của ông. Lý

365
00:16:35,420 --> 00:16:37,710
Thường Kiệt đã sống một cuộc đời dài, phụng sự

366
00:16:37,800 --> 00:16:40,310
triều Lý và Đại Việt bằng tài năng, bản lĩnh

367
00:16:40,400 --> 00:16:43,390
và lòng trung thành. Ông ra đi, nhưng di sản

368
00:16:43,480 --> 00:16:46,380
của ông còn ở lại trong từng trang sử, từng

369
00:16:46,560 --> 00:16:48,870
địa danh, từng câu thơ khẳng định non sông. Với

370
00:16:48,960 --> 00:16:51,290
dân tộc Việt Nam, ông mãi là một trong những

371
00:16:51,380 --> 00:16:53,770
danh tướng kiệt xuất nhất, người đã dùng trí tuệ

372
00:16:53,860 --> 00:16:56,430
và gươm giáo để bảo vệ bờ cõi, để lại

373
00:16:56,520 --> 00:16:58,710
bài học lớn về cách một quốc gia nhỏ có

374
00:16:58,800 --> 00:17:01,450
thể đứng vững trước một đế quốc lớn. Nếu phải

375
00:17:01,540 --> 00:17:03,970
tóm gọn cuộc đời Lý Thường Kiệt trong một hình

376
00:17:04,060 --> 00:17:05,950
ảnh, đó là hình ảnh một vị tướng đứng bên

377
00:17:06,040 --> 00:17:09,230
bờ sông Như Nguyệt, phía trước là đại quân Tống,

378
00:17:09,320 --> 00:17:11,460
phía sau là kinh thành Thăng Long và vận mệnh

379
00:17:12,100 --> 00:17:14,350
Đại Việt. Trong khoảnh khắc ấy, ông không chỉ chỉ

380
00:17:14,440 --> 00:17:16,950
huy một trận đánh. Ông đại diện cho ý chí

381
00:17:17,040 --> 00:17:19,810
của một dân tộc: sông núi nước Nam là của

382
00:17:19,900 --> 00:17:22,650
người Nam, và bất cứ thế lực nào xâm phạm

383
00:17:22,740 --> 00:17:23,080
cũng sẽ