Có những dòng sông không chỉ chảy qua đất đai,
mà còn chảy qua ký ức của một dân tộc.
Bạch Đằng là một dòng sông như thế.
Hơn một nghìn năm đã trôi qua, nước sông vẫn lên xuống theo con nước thủy triều,
bãi bồi vẫn đổi thay theo mùa, lau sậy vẫn nghiêng mình trong gió.
Nhưng trong tiếng sóng ấy, người Việt vẫn nghe như có âm vang của một buổi cuối
năm 938:
tiếng mái chèo rẽ nước, tiếng quân reo dậy trời,
tiếng thuyền giặc vỡ toang giữa bãi cọc ngầm,
và tiếng lịch sử lật sang một trang mới.
Ở nơi ấy, một con người đã đứng lên trong thời khắc quyết định.
Ông không chỉ thắng một trận thủy chiến.
Ông đã chấm dứt về cơ bản thời kỳ Bắc thuộc kéo dài nhiều thế kỷ,
đặt nền móng cho kỷ nguyên độc lập lâu dài của dân tộc Việt.
Tên ông là Ngô Quyền.
Một Người Sinh ra giữa Thời Loạn
Theo nhiều tài liệu sử học truyền thống,
Ngô Quyền sinh năm 898.
Quê hương của ông thường được ghi là Đường Lâm,
thuộc vùng Sơn Tây cũ, nay thuộc Hà Nội.
Tuy nhiên, cần nói thận trọng rằng trong nghiên cứu hiện đại vẫn có một số ý kiến
trao đổi về quê gốc chính xác của Ngô Quyền.
Dù vậy, hình ảnh Ngô Quyền gắn với Đường Lâm đã trở thành một phần quen thuộc trong
ký ức lịch sử Việt Nam.
Ông sinh ra trong một thời đại đặc biệt dữ dội.
Đất nước khi ấy chưa có một triều đình độc lập bền vững như về sau.
Sau nhiều thế kỷ bị các triều đại phương Bắc đô hộ,
người Việt vẫn luôn tìm cách giữ lấy tiếng nói,
phong tục, làng xóm, ruộng đồng và tinh thần riêng của mình.
Những cuộc nổi dậy đã từng bùng lên, có lúc rực sáng,
có lúc bị dập tắt.
Nhưng ngọn lửa tự chủ chưa bao giờ tắt hẳn.
Đến đầu thế kỷ X, nhà Đường ở Trung Hoa suy yếu rồi sụp đổ.
Cục diện phương Bắc rối ren, các thế lực chia cắt,
tranh hùng.
Ở đất Tĩnh Hải quân, tức vùng đất Việt khi ấy,
cơ hội tự chủ mở ra.
Khúc Thừa Dụ, rồi Khúc Hạo, Khúc Thừa Mỹ đã từng bước xây dựng nền tự chủ.
Sau đó, Dương Đình Nghệ nổi lên, đánh đuổi quân Nam Hán,
giữ quyền cai quản Tĩnh Hải quân.
Chính trong bối cảnh ấy, Ngô Quyền trưởng thành.
Sử cũ ghi Ngô Quyền là người có sức khỏe,
chí lớn, dáng vẻ khác thường.
Nhưng điều đáng kể nhất không phải là những lời mô tả ấy,
mà là con đường ông đã chọn:
con đường của một võ tướng đứng trong hàng ngũ những người muốn tự chủ đất nước.
Ngô Quyền trở thành tướng dưới quyền Dương Đình Nghệ.
Tài năng và uy tín của ông được tin dùng.
Ông được giao cai quản Ái Châu, một vùng đất quan trọng ở phía nam.
Và mối quan hệ giữa ông với Dương Đình Nghệ càng thêm gắn bó khi Ngô Quyền trở
thành con rể của vị hào trưởng này.
Nhưng thời loạn không bao giờ để người anh hùng được đi trên con đường bằng phẳng.