Giữa đất võ, một cuộc gặp gỡ không giống chuyện thường tình
Trong lịch sử Việt Nam, có những mối tình không bắt đầu bằng trăng thanh gió mát,
không lớn lên trong nhung lụa cung đình,
mà nảy nở giữa tiếng vó ngựa, tiếng binh khí,
giữa những năm tháng đất nước rung chuyển vì loạn lạc.
Chuyện tình của Trần Quang Diệu và Bùi Thị Xuân là một câu chuyện như thế.
Một người là danh tướng lẫy lừng của phong trào Tây Sơn,
nổi tiếng với tài cầm quân, lòng trung nghĩa và khí phách điềm tĩnh giữa chiến
trường.
Một người là nữ tướng hiếm có trong lịch sử Việt Nam,
cưỡi voi ra trận, chỉ huy binh sĩ, để lại hình ảnh vừa dữ dội vừa bi tráng trong
ký ức dân gian.
Họ không chỉ là vợ chồng.
Họ là hai người đồng hành trong một cơn bão lịch sử.
Họ gặp nhau, yêu nhau, lập gia đình, rồi cùng đặt đời mình vào vận mệnh của nhà
Tây Sơn.
Tình yêu của họ không tách khỏi thời cuộc.
Nó được thử thách bằng chiến tranh, bằng lòng trung thành,
bằng những lựa chọn sinh tử, và cuối cùng bằng một kết cục đau thương nhưng rực
sáng.
Để hiểu chuyện tình ấy, phải trở về vùng đất Bình Định cuối thế kỷ XVIII,
nơi núi non hiểm trở, dân tình cơ cực, hào kiệt nổi lên,
và ngọn lửa Tây Sơn bắt đầu cháy.
Bình Định cuối thế kỷ xviii:
đất sinh anh hùng
Cuối thời Lê trung hưng, đất nước Đại Việt bị chia cắt và suy yếu kéo dài.
Phía Bắc có vua Lê nhưng quyền hành nằm trong tay chúa Trịnh.
Phía Nam là cơ nghiệp của chúa Nguyễn.
Giữa hai thế lực ấy, nhân dân gánh nặng thuế khóa,
binh dịch, quan lại tham nhũng, đời sống cùng cực.
Ở vùng Quy Nhơn, Bình Định, anh em Tây Sơn gồm Nguyễn Nhạc,
Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ dựng cờ khởi nghĩa.
Ban đầu, phong trào xuất phát từ sự bất bình của dân chúng trước chính quyền họ
Nguyễn ở Đàng Trong.
Nhưng rất nhanh, Tây Sơn vượt khỏi một cuộc nổi dậy địa phương,
trở thành cơn địa chấn làm thay đổi toàn bộ cục diện Đại Việt.
Bình Định khi ấy không chỉ là nơi phát tích phong trào Tây Sơn,
mà còn là vùng đất võ nổi tiếng.
Từ những thôn xóm, những võ đường dân gian,
những người trai gái gan góc lớn lên trong tinh thần thượng võ.
Chính trong không khí ấy, nhiều nhân vật kiệt xuất đã bước ra lịch sử:
Võ Văn Dũng, Nguyễn Văn Tuyết, Lê Văn Hưng,
Đặng Văn Long, và đặc biệt là Trần Quang Diệu cùng Bùi Thị Xuân.
Trần Quang Diệu thường được nhắc đến như một trong những đại tướng hàng đầu của
Tây Sơn.
Tư liệu về quê quán và thời trẻ của ông có chỗ ghi khác nhau,
nhưng nhìn chung ông gắn bó mật thiết với đất Bình Định và phong trào Tây Sơn từ
buổi đầu.
Ông nổi tiếng không phải bởi tính nóng nảy hay khoa trương,
mà bởi sự trầm tĩnh, quyết đoán, có tài tổ chức quân đội và giữ lòng trung thành
đến cùng.
Còn Bùi Thị Xuân, theo truyền tụng và nhiều ghi chép,
là người vùng Tây Sơn, Bình Định.
Bà giỏi võ nghệ, có tài luyện voi chiến,
và từ rất sớm đã mang khí chất khác thường.
Trong một xã hội mà chiến trường thường được xem là nơi của nam giới,
hình ảnh một người phụ nữ chỉ huy binh mã,
ra trận giữa gươm giáo, đã khiến tên tuổi bà trở thành huyền thoại.
Nhưng trước khi họ là tướng lĩnh, trước khi bước vào những trận đánh lớn,
họ là hai con người cùng sống trong một thời đại dữ dội.
Và chính thời đại ấy đã đưa họ đến với nhau.