là Bùi Thị Xuân.
Một cuộc hôn nhân của hai người cùng chí hướng
Không có nhiều tư liệu chi tiết về đời sống riêng tư của Trần Quang Diệu và Bùi
Thị Xuân.
Lịch sử thường ghi lại chiến công, triều đại,
trận đánh, còn những giây phút riêng của con người thì ít khi được chép đầy đủ.
Nhưng chính sự thiếu vắng ấy lại khiến mối tình của họ trở nên đặc biệt trong trí
tưởng tượng lịch sử:
một tình yêu không cần những lời hoa mỹ vẫn đủ lớn,
bởi nó được chứng minh bằng cả một đời đồng hành.
Họ đến với nhau không phải trong cảnh thái bình.
Hôn nhân của họ gắn liền với binh nghiệp.
Cả hai đều phục vụ nhà Tây Sơn, đều dấn thân vào chiến trận,
đều hiểu rằng mỗi lần ra quân có thể là một lần không trở về.
Một người vợ bình thường có thể tiễn chồng ra trận trong nước mắt.
Nhưng Bùi Thị Xuân không chỉ tiễn chồng.
Bà cũng khoác giáp.
Bà cũng lên đường.
Một người chồng bình thường có thể lo sợ khi vợ mình bước vào hiểm nguy.
Nhưng Trần Quang Diệu có lẽ hiểu hơn ai hết:
người phụ nữ bên cạnh ông không sinh ra để đứng ngoài cuộc.
Ông không chỉ yêu bà như người vợ, mà còn kính trọng bà như một đồng đội,
một nữ tướng, một người cùng gánh lấy vận nước.
Đó là điểm tráng lệ nhất trong chuyện tình này.
Tình yêu của họ không làm họ yếu mềm.
Nó khiến họ mạnh hơn.
Dưới ngọn cờ Tây Sơn:
từ khởi nghĩa đến triều đại
Phong trào Tây Sơn phát triển với tốc độ phi thường.
Từ căn cứ ở Tây Sơn, nghĩa quân đánh xuống đồng bằng,
chiếm Quy Nhơn, rồi tiến xa hơn vào Gia Định,
Phú Xuân.
Những cuộc chiến ấy làm rung chuyển cả Đàng Trong.
Trong quá trình ấy, nhiều tướng lĩnh Tây Sơn trưởng thành qua thực chiến.
Trần Quang Diệu và Bùi Thị Xuân cũng vậy.
Họ không phải những danh tướng được sinh ra trong sách vở,
mà được tôi luyện bằng chiến trường.
Tây Sơn không chỉ lật đổ chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong,
mà còn tiến ra Bắc, chấm dứt quyền lực họ Trịnh,
trao lại danh nghĩa cho nhà Lê trong một thời gian ngắn,
rồi sau đó chính Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế,
lấy niên hiệu Quang Trung.
Đỉnh cao của Tây Sơn là chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa năm 1789,
khi Quang Trung đại phá quân Thanh, bảo vệ nền độc lập dân tộc.
Trận thắng ấy trở thành một trong những mốc son chói lọi của lịch sử Việt Nam.
Trong bức tranh rộng lớn ấy, Trần Quang Diệu và Bùi Thị Xuân là những tướng lĩnh
góp phần xây dựng sức mạnh quân sự của Tây Sơn.
Dù không phải mọi chiến công của họ đều được ghi chép tỉ mỉ như các chiến dịch
của Quang Trung, nhưng vai trò của họ trong bộ máy quân sự Tây Sơn là điều được
sử sách và truyền thống dân gian ghi nhớ.
Họ thuộc lớp người đã biến Tây Sơn từ một cuộc nổi dậy thành một triều đại.