Những đóng góp của họ cho nhà Tây Sơn
Đóng góp của Trần Quang Diệu và Bùi Thị Xuân không thể chỉ nhìn bằng một trận đánh
riêng lẻ.
Họ là một phần trong sức mạnh tổng hợp của Tây Sơn,
góp phần vào cả quá trình quân sự và tinh thần của triều đại.
Trần Quang Diệu là một đại tướng quan trọng,
tham gia chỉ huy trong nhiều chiến dịch và giữ vai trò lớn ở giai đoạn cuối triều
Tây Sơn.
Ông đại diện cho lớp tướng lĩnh trung kiên,
có khả năng cầm quân trong những chiến trường khó khăn.
Sự bền bỉ của ông giúp Tây Sơn kéo dài sức kháng cự trước áp lực ngày càng lớn
từ Nguyễn Ánh.
Bùi Thị Xuân góp phần đặc biệt trong lực lượng tượng binh và trở thành một trong
những nữ tướng tiêu biểu nhất của lịch sử Việt Nam.
Bà không chỉ có giá trị quân sự, mà còn có giá trị biểu tượng:
biểu tượng của phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh,
của lòng can đảm không khuất phục trước định kiến.
Cả hai cùng góp vào hình ảnh Tây Sơn như một phong trào rộng lớn,
nơi nhiều tầng lớp, nhiều con người có tài năng khác nhau cùng đứng lên.
Tây Sơn không chỉ có Nguyễn Huệ, mà còn có cả một thế hệ hào kiệt,
trong đó vợ chồng Trần Quang Diệu – Bùi Thị Xuân là hai gương mặt sáng.
Khi cơ nghiệp nghiêng đổ
Sau nhiều năm chiến tranh, Nguyễn Ánh từng bước giành lại thế chủ động.
Với sự kiên trì, khả năng xây dựng lực lượng,
tổ chức thủy quân và tận dụng những cơ hội chính trị,
ông dần đẩy Tây Sơn vào thế phòng thủ.
Năm 1801, Phú Xuân thất thủ.
Năm 1802, Nguyễn Ánh tiến ra Bắc, triều Tây Sơn sụp đổ.
Nguyễn Ánh lên ngôi, lập ra triều Nguyễn,
lấy niên hiệu Gia Long.
Với những tướng lĩnh trung thành của Tây Sơn,
đây là thời khắc định mệnh.
Một số người tử trận.
Một số bị bắt.
Một số tìm đường lẩn trốn.
Nhưng vợ chồng Trần Quang Diệu – Bùi Thị Xuân đi vào đoạn cuối lịch sử bằng sự
bi tráng.
Các ghi chép về cái chết của họ có những chi tiết khác nhau tùy nguồn,
đặc biệt là trong truyền thuyết dân gian và sử liệu triều Nguyễn.
Tuy vậy, điểm chung được nhắc đến là họ bị bắt sau khi Tây Sơn thất bại và bị xử
tử.
Riêng hình ảnh Bùi Thị Xuân bị hành hình cùng con gái thường được dân gian kể lại
với nỗi đau xót sâu sắc, dù một số chi tiết cụ thể cần được nhìn nhận thận trọng
vì có thể mang màu sắc truyền tụng.
Nhưng dù chi tiết ra sao, kết cục ấy vẫn là một trong những đoạn bi thương nhất
của lịch sử Tây Sơn.
Hai con người từng đứng giữa chiến trường,
từng góp sức dựng nên một triều đại, cuối cùng cùng đi vào cái chết khi triều đại
ấy tan vỡ.