1
00:00:00,000 --> 00:00:00,310
trước, và có sự ổn định triều chính mà Ỷ Lan góp phần bảo vệ.

2
00:00:02,120 --> 00:00:02,860
Chăm lo dân sinh:

3
00:00:03,040 --> 00:00:05,040
một dấu ấn lớn của linh nhân hoàng thái hậu

4
00:00:06,340 --> 00:00:10,140
Một trong những điểm khiến Ỷ Lan được nhân dân nhớ lâu là các chính sách và việc

5
00:00:10,160 --> 00:00:11,100
làm hướng về dân sinh.

6
00:00:12,200 --> 00:00:14,660
Sử sách ghi rằng bà quan tâm đến đời sống dân chúng,

7
00:00:14,960 --> 00:00:16,760
nhất là người nghèo.

8
00:00:16,920 --> 00:00:20,820
Có chuyện kể bà từng khuyên vua không nên giết trâu bò bừa bãi vì trâu bò là sức

9
00:00:20,840 --> 00:00:22,060
kéo của nhà nông.

10
00:00:22,680 --> 00:00:25,520
Trong xã hội nông nghiệp, con trâu không chỉ là tài sản.

11
00:00:26,360 --> 00:00:27,240
Nó là nguồn sống.

12
00:00:28,600 --> 00:00:30,360
Mất trâu, người nông dân có thể mất mùa,

13
00:00:30,420 --> 00:00:32,100
mất kế sinh nhai, rơi vào đói nghèo.

14
00:00:33,360 --> 00:00:35,120
Bà cũng được nhắc đến với việc phát chẩn,

15
00:00:35,140 --> 00:00:37,380
cứu giúp người nghèo, quan tâm phụ nữ, trẻ em,

16
00:00:37,560 --> 00:00:38,260
khuyến khích sản xuất.

17
00:00:39,380 --> 00:00:41,820
Một số giai thoại có thể được dân gian tô điểm,

18
00:00:41,940 --> 00:00:45,320
nhưng hình ảnh Ỷ Lan như người mẹ của dân nghèo đã ăn sâu vào ký ức nhiều vùng.

19
00:00:47,320 --> 00:00:48,280
Điều này rất quan trọng.

20
00:00:49,480 --> 00:00:51,980
Một nhân vật cung đình có thể được sử quan ghi nhớ vì quyền lực,

21
00:00:52,300 --> 00:00:55,700
nhưng để dân gian nhớ bằng tình cảm, người ấy phải để lại dấu vết trong đời sống

22
00:00:55,720 --> 00:00:56,420
người dân.

23
00:00:57,580 --> 00:00:59,280
Ỷ Lan đã để lại dấu vết ấy.

24
00:01:01,450 --> 00:01:02,850
Phật giáo và dấu ấn tâm linh

25
00:01:04,630 --> 00:01:06,830
Thời Lý là thời Phật giáo phát triển mạnh.

26
00:01:07,330 --> 00:01:09,930
Vua quan, hoàng hậu, thái hậu nhiều người sùng Phật,

27
00:01:09,950 --> 00:01:13,260
xây chùa, đúc chuông, dựng tháp, hộ trì tăng chúng.

28
00:01:13,830 --> 00:01:17,130
Ỷ Lan cũng là một nhân vật gắn bó sâu sắc với Phật giáo.

29
00:01:17,370 --> 00:01:20,130
Bà cho xây dựng, trùng tu nhiều chùa chiền.

30
00:01:20,730 --> 00:01:23,950
Một trong những di tích nổi tiếng gắn với bà là chùa Bà Tấm ở Dương Xá,

31
00:01:23,970 --> 00:01:26,990
Gia Lâm, được dân gian tôn kính như nơi tưởng niệm Nguyên phi Ỷ Lan.

32
00:01:28,250 --> 00:01:30,390
Ngoài ra, nhiều địa phương còn lưu truyền dấu tích,

33
00:01:30,590 --> 00:01:33,450
đền thờ, câu chuyện liên quan đến bà.

34
00:01:33,470 --> 00:01:36,290
Sự sùng Phật của Ỷ Lan có thể đến từ niềm tin thời đại,

35
00:01:36,470 --> 00:01:39,870
cũng có thể gắn với nhu cầu chuộc lỗi sau bi kịch cung đình.

36
00:01:40,150 --> 00:01:44,010
Dù nhìn theo hướng nào, dấu ấn Phật giáo của bà vẫn cho thấy một phương diện khác:

37
00:01:45,350 --> 00:01:47,870
người phụ nữ quyền lực ấy không chỉ trị nước bằng mệnh lệnh,

38
00:01:47,910 --> 00:01:50,890
mà còn tìm đến đạo lý từ bi, nhân quả, phúc đức.

39
00:01:51,370 --> 00:01:53,590
Trong mắt dân gian, bà vừa là Hoàng thái hậu,

40
00:01:53,710 --> 00:01:56,570
vừa là người mẹ hiền, vừa là nhân vật linh thiêng được thờ phụng.

41
00:01:58,790 --> 00:02:01,270
Người phụ nữ giữ quyền lực giữa triều đình nam giới

42
00:02:02,470 --> 00:02:06,810
Ở thời phong kiến, quyền lực chính trị hầu hết nằm trong tay nam giới.

43
00:02:07,230 --> 00:02:09,130
Phụ nữ trong cung có thể ảnh hưởng đến vua,

44
00:02:09,350 --> 00:02:12,850
nhưng để trực tiếp điều hành chính sự, tham gia quyết định vận mệnh quốc gia,

45
00:02:12,870 --> 00:02:14,830
đó là điều không phổ biến.

46
00:02:15,270 --> 00:02:17,930
Ỷ Lan là một ngoại lệ lớn.

47
00:02:18,150 --> 00:02:20,930
Bà từng nhiếp chính khi Lý Thánh Tông thân chinh.

48
00:02:21,450 --> 00:02:23,970
Bà tiếp tục có vai trò lớn khi Lý Nhân Tông còn nhỏ.

49
00:02:24,790 --> 00:02:27,670
Bà làm việc cùng những đại thần, danh tướng như Lý Đạo Thành,

50
00:02:27,770 --> 00:02:28,470
Lý Thường Kiệt.

51
00:02:29,550 --> 00:02:33,070
Điều đó đòi hỏi bản lĩnh chính trị rất cao.

52
00:02:33,170 --> 00:02:37,210
Một người phụ nữ trong vị trí ấy phải đối mặt với vô số ánh mắt nghi ngờ.

53
00:02:37,410 --> 00:02:39,450
Nếu mềm yếu, bà sẽ bị lấn át.

54
00:02:40,070 --> 00:02:42,350
Nếu quá cứng rắn, bà sẽ bị oán ghét.

55
00:02:43,250 --> 00:02:45,910
Nếu không đủ hiểu biết, triều chính rối loạn.

56
00:02:46,450 --> 00:02:48,430
Nếu không đủ quyết đoán, quyền lực bị chia cắt.

57
00:02:49,260 --> 00:02:52,510
Ỷ Lan tồn tại và để lại dấu ấn trong môi trường ấy,

58
00:02:52,670 --> 00:02:54,610
chứng tỏ bà không chỉ là người được vua sủng ái,

59
00:02:54,630 --> 00:02:56,430
mà là một chính trị gia thực sự của thời Lý.