trước, và có sự ổn định triều chính mà Ỷ Lan góp phần bảo vệ.
Chăm lo dân sinh:
một dấu ấn lớn của linh nhân hoàng thái hậu
Một trong những điểm khiến Ỷ Lan được nhân dân nhớ lâu là các chính sách và việc
làm hướng về dân sinh.
Sử sách ghi rằng bà quan tâm đến đời sống dân chúng,
nhất là người nghèo.
Có chuyện kể bà từng khuyên vua không nên giết trâu bò bừa bãi vì trâu bò là sức
kéo của nhà nông.
Trong xã hội nông nghiệp, con trâu không chỉ là tài sản.
Nó là nguồn sống.
Mất trâu, người nông dân có thể mất mùa,
mất kế sinh nhai, rơi vào đói nghèo.
Bà cũng được nhắc đến với việc phát chẩn,
cứu giúp người nghèo, quan tâm phụ nữ, trẻ em,
khuyến khích sản xuất.
Một số giai thoại có thể được dân gian tô điểm,
nhưng hình ảnh Ỷ Lan như người mẹ của dân nghèo đã ăn sâu vào ký ức nhiều vùng.
Điều này rất quan trọng.
Một nhân vật cung đình có thể được sử quan ghi nhớ vì quyền lực,
nhưng để dân gian nhớ bằng tình cảm, người ấy phải để lại dấu vết trong đời sống
người dân.
Ỷ Lan đã để lại dấu vết ấy.
Phật giáo và dấu ấn tâm linh
Thời Lý là thời Phật giáo phát triển mạnh.
Vua quan, hoàng hậu, thái hậu nhiều người sùng Phật,
xây chùa, đúc chuông, dựng tháp, hộ trì tăng chúng.
Ỷ Lan cũng là một nhân vật gắn bó sâu sắc với Phật giáo.
Bà cho xây dựng, trùng tu nhiều chùa chiền.
Một trong những di tích nổi tiếng gắn với bà là chùa Bà Tấm ở Dương Xá,
Gia Lâm, được dân gian tôn kính như nơi tưởng niệm Nguyên phi Ỷ Lan.
Ngoài ra, nhiều địa phương còn lưu truyền dấu tích,
đền thờ, câu chuyện liên quan đến bà.
Sự sùng Phật của Ỷ Lan có thể đến từ niềm tin thời đại,
cũng có thể gắn với nhu cầu chuộc lỗi sau bi kịch cung đình.
Dù nhìn theo hướng nào, dấu ấn Phật giáo của bà vẫn cho thấy một phương diện khác:
người phụ nữ quyền lực ấy không chỉ trị nước bằng mệnh lệnh,
mà còn tìm đến đạo lý từ bi, nhân quả, phúc đức.
Trong mắt dân gian, bà vừa là Hoàng thái hậu,
vừa là người mẹ hiền, vừa là nhân vật linh thiêng được thờ phụng.
Người phụ nữ giữ quyền lực giữa triều đình nam giới
Ở thời phong kiến, quyền lực chính trị hầu hết nằm trong tay nam giới.
Phụ nữ trong cung có thể ảnh hưởng đến vua,
nhưng để trực tiếp điều hành chính sự, tham gia quyết định vận mệnh quốc gia,
đó là điều không phổ biến.
Ỷ Lan là một ngoại lệ lớn.
Bà từng nhiếp chính khi Lý Thánh Tông thân chinh.
Bà tiếp tục có vai trò lớn khi Lý Nhân Tông còn nhỏ.
Bà làm việc cùng những đại thần, danh tướng như Lý Đạo Thành,
Lý Thường Kiệt.
Điều đó đòi hỏi bản lĩnh chính trị rất cao.
Một người phụ nữ trong vị trí ấy phải đối mặt với vô số ánh mắt nghi ngờ.
Nếu mềm yếu, bà sẽ bị lấn át.
Nếu quá cứng rắn, bà sẽ bị oán ghét.
Nếu không đủ hiểu biết, triều chính rối loạn.
Nếu không đủ quyết đoán, quyền lực bị chia cắt.
Ỷ Lan tồn tại và để lại dấu ấn trong môi trường ấy,
chứng tỏ bà không chỉ là người được vua sủng ái,
mà là một chính trị gia thực sự của thời Lý.