Đóng góp của ỷ lan cho triều lý
Đóng góp của Ỷ Lan có thể nhìn ở nhiều mặt.
Trước hết là ổn định triều chính.
Hai lần bà giữ vai trò quan trọng khi nhà vua vắng mặt hoặc vua còn nhỏ.
Sự ổn định ấy giúp triều Lý không rơi vào khủng hoảng kế vị nghiêm trọng.
Thứ hai là hậu thuẫn cho sức mạnh quốc gia.
Dưới thời Lý Nhân Tông, Đại Việt đứng vững trước cuộc xâm lược của nhà Tống.
Bà không phải người chỉ huy trận Như Nguyệt,
nhưng là một phần của hệ thống quyền lực đã giúp đất nước đủ sức chống ngoại xâm.
Thứ ba là chăm lo dân sinh.
Hình ảnh bà quan tâm sản xuất nông nghiệp,
người nghèo, đời sống dân chúng là một trong những lý do khiến tên tuổi bà được
nhân dân yêu kính.
Thứ tư là đóng góp văn hóa và Phật giáo.
Những ngôi chùa, tín ngưỡng, truyền thuyết,
lễ hội gắn với Ỷ Lan cho thấy ảnh hưởng của bà vượt khỏi triều đình,
đi vào đời sống tinh thần dân tộc.
Di sản của một người mẹ quốc gia
Ỷ Lan thường được gọi bằng nhiều danh xưng:
Nguyên phi, Hoàng thái hậu, Linh Nhân Hoàng thái hậu,
Bà Tấm trong tín ngưỡng dân gian ở một số nơi.
Mỗi danh xưng phản ánh một lớp di sản.
Nguyên phi là người phụ nữ được vua yêu và tin.
Hoàng thái hậu là người mẹ của vua, người giữ ngai vàng cho con.
Linh Nhân là người có ảnh hưởng chính trị và tinh thần lớn.
Bà Tấm là hình ảnh dân gian hóa, gần gũi với người dân,
như một người mẹ hiền bước ra từ cổ tích nhưng có thật trong lịch sử.
Di sản của bà vì thế không chỉ nằm trong sử sách.
Nó nằm trong đền chùa, trong tên đường,
trong câu chuyện truyền miệng, trong cách người Việt nhớ về một người phụ nữ có
thể đi từ thôn quê đến ngai vàng mà vẫn giữ mối liên hệ với dân gian.
Chuyện tình tráng lệ:
không chỉ với một vị vua
Nếu chỉ nhìn Ỷ Lan như người được Lý Thánh Tông yêu,
câu chuyện sẽ nhỏ đi rất nhiều.
Chuyện tình tráng lệ của bà cần được hiểu rộng hơn.
Đó là tình yêu với người đã nhận ra tài năng của bà và đưa bà vào cung.
Đó là tình mẫu tử với Lý Nhân Tông, người con trai mà bà bảo vệ bằng tất cả bản
lĩnh chính trị của mình.
Đó là tình yêu với dân chúng, thể hiện qua những việc làm chăm lo đời sống nông
dân, người nghèo.
Và rộng nhất, đó là tình yêu với Đại Việt.
Ỷ Lan không cầm gươm ra trận, nhưng đời bà cũng là một chiến trường.
Chiến trường ấy nằm trong cung cấm, trong triều nghị,
trong những quyết định liên quan đến quyền lực,
sinh mạng, quốc gia và đạo lý.
Bà thắng có, sai có, được ca ngợi có, bị phê phán có.
Nhưng không ai có thể phủ nhận:
bà đã sống một đời lớn.