bà đã sống một đời lớn.
Ánh sáng và bóng tối
Khi kể về nhân vật lịch sử, điều nguy hiểm nhất là biến họ thành tượng đá không
tì vết.
Ỷ Lan không phải người hoàn hảo.
Bà có công lớn với triều Lý, nhưng cũng gắn với bi kịch Thượng Dương Hoàng hậu.
Bà được dân gian yêu kính, nhưng quyền lực của bà cũng từng được xây bằng những
quyết định khắc nghiệt.
Bà sùng Phật, làm việc thiện, nhưng chính điều đó càng khiến người đời đặt câu
hỏi về sự giằng xé trong lòng bà.
Có lẽ chính vì vậy, câu chuyện của Ỷ Lan mới có chiều sâu.
Bà không phải một nhân vật chỉ để ca tụng.
Bà là một con người để suy ngẫm.
Suy ngẫm về quyền lực.
Suy ngẫm về thân phận phụ nữ trong cung đình.
Suy ngẫm về cái giá của việc bảo vệ con mình và cơ nghiệp triều đại.
Suy ngẫm về cách một con người có thể vừa để lại công đức,
vừa mang theo lỗi lầm.
Dư âm trên đất thăng long
Ngày nay, khi nhắc đến Ỷ Lan, người ta nhớ đến một thời nhà Lý rực rỡ.
Nhớ đến Thăng Long đang lớn lên thành trung tâm chính trị,
văn hóa của Đại Việt.
Nhớ đến những ngôi chùa, những truyền thuyết,
những vùng đất còn thờ phụng bà.
Ở Gia Lâm, hình ảnh Ỷ Lan vẫn có sức sống đặc biệt.
Bà không chỉ là nhân vật trong sách sử,
mà là một phần ký ức địa phương.
Người dân nhớ bà như người con gái quê hương đã bước vào triều đình và không quên
dân chúng.
Lịch sử đã đi qua hơn chín thế kỷ.
Bao triều đại hưng vong, bao cung điện đổi chủ,
bao chiến tranh phủ bụi lên đất Thăng Long.
Nhưng tên Ỷ Lan vẫn còn.
Một cái tên mềm mại như hoa lan, nhưng cuộc đời lại cứng cỏi như đá.
Kết
Chuyện tình tráng lệ của Nguyên phi Ỷ Lan không phải câu chuyện tình chỉ có lụa
là, cung son, tiếng đàn và ánh nến.
Đó là câu chuyện của một cô gái thôn quê được nhà vua chú ý vì khí chất khác thường.
Đó là câu chuyện của một người phụ nữ được yêu,
được tin, rồi được trao việc nước.
Đó là câu chuyện của một người mẹ bảo vệ ngai vàng cho con giữa vòng xoáy quyền
lực.
Đó là câu chuyện của một Hoàng thái hậu góp phần giữ ổn định Đại Việt trong một
thời kỳ thử thách.
Đó cũng là câu chuyện của một con người có công lớn nhưng không tránh khỏi vết
tối, một người tìm đến Phật pháp và việc thiện như để bồi đắp cho đời sau,
cũng có thể như để đối diện với chính lương tâm mình.
Ỷ Lan bước vào lịch sử từ gốc lan truyền thuyết,
nhưng bà không ở lại đó như một bóng dáng dịu dàng.
Bà đi tiếp, bước vào triều chính, vào chiến lược quốc gia,
vào đời sống dân sinh, vào ký ức Phật giáo,
vào lòng dân Đại Việt.
Và vì thế, di sản của bà không chỉ là danh xưng Nguyên phi hay Hoàng thái hậu.
Di sản của bà là hình ảnh một người phụ nữ Việt Nam có thể vượt qua xuất thân,
vượt qua giới hạn của thời đại, để trở thành một trong những gương mặt quyền lực
và phức tạp nhất lịch sử.
Bên gốc lan xưa, nếu câu chuyện dân gian còn vang lại,
ta có thể hình dung một cô gái bình thản nhìn xa giá đi qua.
Nàng chưa biết đời mình sẽ đổi thay.
Chưa biết rồi đây nàng sẽ đi qua tình yêu,
quyền lực, vinh quang, tội lỗi, công đức và sự thờ phụng.
Nhưng lịch sử đã chọn nàng.
Và nàng, bằng trí tuệ cùng bản lĩnh của mình,
đã bước vào lịch sử không như một chiếc bóng sau lưng nhà vua,
mà như một ngọn đèn riêng trong thời đại nhà Lý.
Ngọn đèn ấy có lúc sáng rực, có lúc chập chờn trước gió,
có lúc phủ bóng buồn.
Nhưng sau gần một nghìn năm, nó vẫn chưa tắt.