Tên tuổi ông còn vang xa bởi tài ngoại giao khi đi sứ phương Bắc.
Sứ giả đại việt trước triều nguyên
Đầu thế kỷ XIV, nhà Nguyên vẫn là một thế lực lớn.
Dù đã thất bại trong các cuộc xâm lược Đại Việt trước đó,
triều Nguyên vẫn giữ vị thế đế quốc rộng lớn ở phương Bắc.
Quan hệ bang giao giữa Đại Việt và nhà Nguyên cần sự khéo léo,
bản lĩnh và trí tuệ.
Đi sứ thời ấy không phải chuyến đi lễ nghi nhẹ nhàng.
Sứ thần mang theo thể diện quốc gia.
Một câu đáp sai có thể làm nhục triều đình.
Một thái độ quá mềm có thể bị coi thường.
Một lời quá cứng có thể gây họa.
Người đi sứ phải biết văn chương, lễ nghi,
chính trị, tâm lý đối phương, và trên hết là phải có khí phách.
Mạc Đĩnh Chi được cử đi sứ nhà Nguyên.
Tại đó, ông nổi tiếng ứng đối thông minh,
làm thơ văn nhanh, không chịu lép vế trước văn thần phương Bắc.
Những câu chuyện về ông ở triều Nguyên được truyền tụng rất nhiều,
trong đó có giai thoại ông được tôn là “Lưỡng quốc Trạng nguyên” — Trạng nguyên
của hai nước.
Danh hiệu ấy trong cách kể dân gian có thể mang sắc thái tôn vinh hơn là một chức
danh chính thức theo nghi lễ nhà Nguyên.
Nhưng điều chắc chắn là tài năng của Mạc Đĩnh Chi đã khiến người phương Bắc nể
phục, và người Đại Việt tự hào.
Bản lĩnh trong từng câu đối
Nhiều giai thoại kể rằng quan Nguyên thử tài Mạc Đĩnh Chi bằng những câu đối hiểm
hóc.
Có lần họ đem chuyện dung mạo của ông ra giễu cợt.
Có lần họ đặt tình huống khó để xem sứ thần Đại Việt có lúng túng hay không.
Mỗi lần như vậy, Mạc Đĩnh Chi đều đáp lại bằng trí tuệ sắc bén.
Điều làm nên sức hấp dẫn của các giai thoại ấy không chỉ là sự nhanh trí.
Đằng sau mỗi câu đối là tinh thần quốc thể.
Khi ông đáp lại, ông không chỉ bảo vệ danh dự cá nhân,
mà còn bảo vệ hình ảnh Đại Việt:
một nước nhỏ hơn về diện tích, nhưng không nhỏ về văn hiến;
một triều đình có thể mềm dẻo trong bang giao,
nhưng không chịu cúi đầu trong trí tuệ.
Trong lịch sử ngoại giao, có những chiến thắng không cần gươm giáo.
Một câu nói đúng lúc có thể khiến đối phương phải đổi thái độ.
Một bài văn hay có thể làm cho triều đình nước lớn nhận ra rằng sứ giả trước mặt
họ không phải người dễ bị xem thường.
Mạc Đĩnh Chi thuộc về kiểu chiến thắng ấy.