Mạc Đĩnh Chi thuộc về kiểu chiến thắng ấy.
Hoa sen trong giếng ngọc
Hình tượng hoa sen gắn với Mạc Đĩnh Chi không phải ngẫu nhiên.
Sen mọc từ bùn nhưng không hôi tanh mùi bùn.
Sen ở giếng ngọc lại càng đặc biệt:
sâu kín, thanh khiết, không phô bày mà vẫn quý.
Đời Mạc Đĩnh Chi cũng vậy.
Ông không có vẻ ngoài khiến người ta kính phục ngay từ cái nhìn đầu tiên.
Ông không có xuất thân làm người đời phải nể.
Nhưng ông có học vấn, nhân cách, tài ứng đối và lòng tự trọng.
Chính vì vậy, câu chuyện của ông vượt khỏi khuôn khổ một nhân vật khoa bảng.
Nó trở thành bài học về cách xã hội nhìn người.
Nếu chỉ nhìn gương mặt, người ta có thể bỏ qua một bậc hiền tài.
Nếu chỉ nhìn nghèo khó, người ta có thể không thấy một trí tuệ lớn đang âm thầm
lớn lên.
Nếu chỉ nhìn chiếc áo cũ, người ta có thể không nhận ra một người đủ sức đại diện
cho quốc gia trước triều đình phương Bắc.
Làm quan giữa thời trần
Sau khi đỗ đạt và đi sứ, Mạc Đĩnh Chi làm quan dưới triều Trần.
Các tư liệu về từng chức vụ và hoạt động cụ thể của ông không phong phú như những
danh tướng trận mạc, nhưng hình ảnh còn lại là một vị quan thanh liêm,
có tài văn học, có năng lực ngoại giao,
được triều đình trọng dụng.
Thời Trần sau các chiến thắng chống Nguyên là thời kỳ vừa tự hào vừa nhiều thử
thách.
Hào khí Đông A vẫn còn, nhưng đất nước cũng phải bước vào công việc lâu dài:
phục hồi dân sinh, ổn định chính trị, duy trì bang giao,
xây dựng phép tắc triều đình.
Những người như Mạc Đĩnh Chi có vai trò quan trọng trong phần việc không ồn ào
ấy.
Lịch sử thường thích kể về tiếng gươm khua trên chiến trường.
Nhưng quốc gia không thể sống mãi trong tiếng gươm.
Sau chiến thắng, cần người cầm bút.
Cần người thảo thư bang giao.
Cần người xử việc công.
Cần người đem văn hiến Đại Việt đặt ngang hàng trong cuộc đối thoại với thiên hạ.
Mạc Đĩnh Chi là một trong những người cầm bút ấy.