mà là linh hồn quân sự của phong trào Tây Sơn.
Ngọn lửa Tây Sơn bùng lên
Năm 1771, anh em Tây Sơn bắt đầu dựng cờ khởi nghĩa.
Khẩu hiệu ban đầu hướng vào việc trừ bỏ quyền thần,
cứu dân khỏi cảnh bóc lột.
Lời hiệu triệu ấy chạm vào nỗi đau của nhiều tầng lớp:
nông dân nghèo, người buôn bán, hào mục địa phương bất mãn,
những người từng chịu thiệt thòi trong guồng máy quan lại.
Nguyễn Nhạc là người anh cả, có tài tổ chức và chiêu tập lực lượng.
Nguyễn Lữ cũng tham gia vào việc xây dựng thế lực.
Nhưng Nguyễn Huệ mới là người khiến quân Tây Sơn trở nên đáng sợ trên chiến trường.
Ông không đánh theo lối chậm rãi, nặng nghi lễ.
Ông đánh nhanh, đánh mạnh, đánh vào chỗ hiểm.
Khi đối phương còn đang bàn bạc, ông đã xuất quân.
Khi đối phương tưởng ông ở xa, ông đã đến sát cửa thành.
Khi đối phương tưởng mình có thời gian củng cố,
quân Tây Sơn đã ập xuống như nước lũ.
Từ căn cứ Tây Sơn, nghĩa quân mở rộng ảnh hưởng xuống đồng bằng,
chiếm Quy Nhơn, rồi dần dần đẩy thế lực chúa Nguyễn vào thế nguy khốn.
Năm 1777, quân Tây Sơn đánh vào Gia Định.
Nhiều thành viên trong dòng họ chúa Nguyễn bị giết.
Nguyễn Ánh, khi ấy còn trẻ, thoát chết và bắt đầu cuộc đời lưu vong,
khôi phục lực lượng, đối đầu lâu dài với Tây Sơn.
Nhưng lịch sử không phải chỉ có một đường thẳng.
Nguyễn Ánh nhiều lần trở lại Gia Định, rồi nhiều lần bị đánh bật.
Trong những cuộc đối đầu ấy, Nguyễn Huệ thể hiện tài năng đặc biệt ở chiến trường
phương Nam.
Đỉnh cao là trận Rạch Gầm — Xoài Mút năm 1785.
Nguyễn Ánh, trong lúc thế lực suy yếu, đã cầu viện Xiêm.
Quân Xiêm kéo vào Gia Định với lực lượng lớn,
theo đường thủy tiến sâu vào Nam Bộ.
Họ không chỉ đến để giúp Nguyễn Ánh;
sự hiện diện của quân Xiêm còn đe dọa trực tiếp chủ quyền và đời sống của dân chúng
vùng này.
Sử sách ghi lại rằng quân Xiêm đã gây nhiều điều tàn hại,
khiến lòng dân căm phẫn.
Nguyễn Huệ được phái vào Nam đối phó.
Ông không vội lao vào đánh khi chưa nắm chắc địa thế.
Ông quan sát dòng Tiền Giang, chọn đoạn Rạch Gầm — Xoài Mút,
nơi sông nước, cù lao, kênh rạch có thể che giấu binh thuyền và bố trí phục kích.
Ông hiểu rằng đối thủ mạnh về số lượng nhưng kiêu ngạo,
lại tiến quân trong địa hình không hoàn toàn quen thuộc.
Chỉ cần dụ được họ vào đúng chỗ, một trận đánh có thể quyết định tất cả.
Rạng sáng ngày 19 tháng 1 năm 1785, thủy quân Xiêm lọt vào trận địa.
Từ hai bên bờ, từ các nhánh sông, từ những vị trí đã chuẩn bị,
quân Tây Sơn đồng loạt tấn công.